7 krajów, które mają największą szansę przetrwać globalny upadek

Wyobraźmy sobie świat, w którym łańcuchy dostaw nagle przestają działać, klimat wymyka się spod kontroli, a granice tracą znaczenie. To nie jest scenariusz filmowy – naukowcy z Global Sustainability Institute poważnie przeanalizowali, które państwa miałyby szansę przetrwać taki globalny krach. Ich wniosek jest brutalnie szczery: z prawie 200 krajów na świecie tylko siedem spełnia surowe kryteria potrzebne do utrzymania zorganizowanego życia, gdy reszta planety walczy o przetrwanie.

Co by się stało, gdyby nagle posypały się łańcuchy dostaw, klimat oszalał, a granice przestały cokolwiek znaczyć?

Naukowcy mają swoją, dość chłodną odpowiedź.

Dwóm niezależnym zespołom badaczy zadano jedno brutalne pytanie: które państwa mają realną szansę utrzymać zorganizowane życie po globalnym załamaniu cywilizacji? Z analizy setek danych wyszła krótka, bardzo konkretna lista – tylko siedem krajów.

Trzy twarde kryteria przetrwania cywilizacji

Badacze z Global Sustainability Institute przyjrzeli się wszystkim państwom na Ziemi. Nie interesował ich standardowy „rozwój gospodarczy”, tylko coś, co nazwali węzłami trwającej złożoności – miejscami, które potrafią zachować zorganizowane społeczeństwo, gdy reszta planety cofa się do poziomu walki o przetrwanie.

Teoretyczny „bezpieczny kraj” po globalnym krachu musi spełnić trzy warunki: łagodny klimat, własny prąd z odnawialnych źródeł i wystarczająco dużo ziemi uprawnej na mieszkańca.

W praktyce zespół przyjął trzy filtry:

• łagodny, wyspiarski klimat oceaniczny , który nie zamienia kraju w piekarnik lub lodówkę przy nagłych zmianach klimatu,
• duży areał ziemi rolnej na osobę , pozwalający wyżywić społeczeństwo bez importu żywności,
• potencjał własnej energii odnawialnej , zdolnej zasilić wodociągi, podstawowy przemysł i sieć elektroenergetyczną bez paliw z zewnątrz.

Dopiero po nałożeniu tych warunków zaczęła się wyłaniać lista miejsc, które mogłyby „utrzymać cywilizację”, gdy globalny handel i transport nagle staną.

Nowa Zelandia – faworyt w scenariuszu długotrwałego kryzysu

Na szczycie rankingów wylądowała Nowa Zelandia . Z punktu widzenia surowej kalkulacji, ten kraj zaznacza wszystkie pola w tabelce przetrwania.

Nowa Zelandia ma tyle ziemi rolnej na osobę, że przy odcięciu dostaw z zewnątrz mogłaby nadal wyżywić swój naród, opierając się na hydroenergetyce i geotermii.

Najważniejsze atuty Nowej Zelandii to:

• hydroelektrownie i pola geotermalne , które mogą zasilać kraj bez ani jednej dostawy ropy czy gazu,
• około 0,023 km² ziemi rolnej na mieszkańca – wynik, który bije większość rozwiniętych państw,
• położenie na Pacyfiku , z dala od głównych osi konfliktów i gęsto zaludnionych kontynentów.

W praktyce oznacza to, że w scenariuszu stopniowego rozpadu globalnych systemów Nowa Zelandia ma szansę utrzymać produkcję żywności, prąd i porządek społeczny dłużej niż większość innych państw.

Iceland i Wyspy Brytyjskie – chłodna woda, gorąca energia

Iceland – energia z wnętrza Ziemi

Iceland znalazł się tuż za Nową Zelandią. To jedno z nielicznych miejsc, gdzie niemal cała elektryczność pochodzi z odnawialnych źródeł – głównie geotermii i hydroelektrowni.

Niewielka populacja w zestawieniu z zasobami sprawia, że presja na lokalne surowce jest stosunkowo mała. Mimo surowego klimatu kraj dysponuje areałem, który przy dużej reorganizacji rolnictwa może zapewnić podstawowe wyżywienie mieszkańcom.

Irlandia i Wielka Brytania – dwa podobne, ale różne przypadki

Irlandia trafiła na listę dzięki:

• łagodnemu klimatowi morskiemu,
• dużemu udziałowi ziem rolnych w powierzchni kraju.

Problemem pozostaje wciąż zbyt słabo rozwinięta infrastruktura odnawialnych źródeł energii. Bez przyspieszenia inwestycji w wiatr, energię morską i magazyny energii, sam klimat i gleby mogą nie wystarczyć.

Wielka Brytania to inna historia. Z jednej strony korzysta z podobnego klimatu co Irlandia. Z drugiej – wysoka gęstość zaludnienia i ogromne uzależnienie od importu żywności oraz komponentów dla energetyki stawia ją w znacznie trudniejszej pozycji.

Brytyjski system energetyczny i rolno-spożywczy polega na międzynarodowych łańcuchach dostaw. Gwałtowne załamanie handlu szybko zamieniłoby to w poważną słabość.

Australia i Tasmania – problem kontynentu, atut wyspy

Australia w pierwszej analizie wypadała średnio. Ogromne obszary kontynentu są zbyt gorące i zbyt suche, by bez gigantycznych nakładów energetycznych utrzymać zaawansowaną cywilizację, zwłaszcza w scenariuszu długotrwałego ocieplenia.

Badacze wskazują jednak na Tasmanię – wyspę o wyraźnie łagodniejszym klimacie i znacznie lepszych warunkach wodnych. Tasmania jest traktowana jako „australijska Nowa Zelandia w miniaturze”: mniej ekstremalna pogoda, lasy, zasoby wodne i potencjał energii odnawialnej.

Dwie nowe nazwy w scenariuszu „ciemnego nieba”

Druga analiza, opublikowana w czasopiśmie zajmującym się ryzykiem, skupiła się na jednym, bardzo konkretnym zagrożeniu: nagłym zaciemnieniu nieba. Chodzi o sytuacje takie jak nuklearna zima, erupcja superwulkanu czy uderzenie dużej asteroidy.

Badano 38 państw wyspiarskich pod kątem trzynastu czynników, m.in. zdolności produkcji żywności przy mniejszej ilości słońca, samowystarczalności energetycznej i odporności rolnictwa na gwałtowne ochłodzenie.

Na krótkiej liście krajów z najlepszymi szansami w scenariuszu nuklearnej zimy pojawiły się dwa nowe państwa: Wyspy Salomona i Vanuatu.

Wyspy Salomona i Vanuatu – prostsze rolnictwo, większa odporność

Wyspy Salomona i Vanuatu nie mają zaawansowanego przemysłu ani potężnej infrastruktury. W tym konkretnym scenariuszu staje się to częściowo zaletą. Rolnictwo jest tam bardziej tradycyjne, mniej zależne od wysoko wyspecjalizowanych maszyn czy chemii z importu.

Analiza sugeruje, że przy odpowiedniej reorganizacji upraw te państwa mogłyby wyżywić swoje populacje nawet przy znacznym spadku nasłonecznienia, w warunkach globalnego ochłodzenia i chaosu handlowego.

Australia liderem w nuklearnej zimie

Co ciekawe, w scenariuszu długotrwałego zaciemnienia i ochłodzenia to właśnie Australia wyszła na pierwsze miejsce. Ogromna powierzchnia kraju, niedoceniana przy stopniowym ociepleniu, staje się atutem, gdy temperatura globalnie spada, a największe skażenie dotyka półkulę północną.

Według autorów analizy, zapas żywnościowy Australii jest tak duży, że kraj mógłby wykarmić dziesiątki milionów dodatkowych ludzi w sytuacji ekstremalnego kryzysu.

W połączeniu z możliwością przestawienia części produkcji rolnej na chłodniejsze, mniej nasłonecznione warunki, to właśnie Australia – a w praktyce także Tasmania – zyskuje w tym specyficznym scenariuszu przewagę nad innymi państwami.

Siedem krajów z najlepszymi szansami – w jednym zestawieniu

Pięta achillesowa nawet „bezpiecznych” krajów

Naukowcy mocno podkreślają jedno: żadne z tych państw nie jest w pełni samowystarczalne. Nawet liderzy w rankingach mają słabe punkty, które przy całkowitym zatrzymaniu globalnego transportu mogą okazać się zabójcze.

Dobrym przykładem jest Nowa Zelandia. Kraj praktycznie nie ma już własnych rafinerii i jest mocno uzależniony od dostaw paliw, środków ochrony roślin, części do maszyn rolniczych. Wystarczy jeden sezon bez tankowców, a nowoczesny, wydajny sektor rolny może gwałtownie się zatrzymać.

Nawet najbardziej odporne państwa nadal opierają swoje rolnictwo i energetykę na kluczowych komponentach produkowanych w nielicznych fabrykach rozsianych po całym globie.

Do tego dochodzi delikatna infrastruktura energetyczna. Sieci przesyłowe, turbiny, generatory – to sprzęt wymagający wyspecjalizowanych części zamiennych, których nikt nie produkuje w pełnym przekroju w jednym kraju. W razie odcięcia logistyki problemem staje się nie tylko paliwo, ale i zwykła awaria transformatora, którego nie ma czym zastąpić.

Co ta lista mówi reszcie planety

Chociaż zestawienie siedmiu „uprzywilejowanych” krajów przyciąga uwagę, ważniejszy jest szerszy wniosek z analiz. Badacze pokazują, że o szansach w ekstremalnym kryzysie decyduje kilka konkretnych rzeczy: lokalna produkcja energii odnawialnej, struktura rolnictwa, gęstość zaludnienia i uzależnienie od złożonych łańcuchów dostaw.

Kraje, które dziś nie mają „szczęścia do geografii”, mogą realnie poprawić swoją pozycję. Chodzi o inwestycje w lokalne źródła energii, skracanie łańcuchów dostaw strategicznych komponentów, odbudowę prostszych, bardziej rozproszonych form rolnictwa i magazynowanie kluczowych zasobów. Nie gwarantuje to pełnego bezpieczeństwa, ale może wydłużyć czas, w którym społeczeństwo zachowuje organizację i podstawowe funkcje.

Te badania stawiają też niewygodne pytania o nadmierne poleganie na globalizacji. Wiele państw, w tym Polska, mocno postawiło na wyspecjalizowaną, zintegrowaną gospodarkę, w której brak jednego elementu z drugiego końca globu potrafi zatrzymać całe branże. Dyskusja o odporności na wstrząsy przestaje być tematyką tylko dla futurologów – coraz wyraźniej wchodzi do strategii bezpieczeństwa narodowego.

Paradoksalnie, w tym kontekście mogą zyskiwać na wartości rozwiązania, które kiedyś kojarzono z „zapóźnieniem”: lokalne przetwórstwo, mniejsze gospodarstwa nastawione na rynek regionalny, redundancja w infrastrukturze, czyli celowe powielanie kluczowych elementów, by awaria jednego nie uruchamiała efektu domina. To wszystko kosztuje, ale w scenariuszu twardego globalnego resetu może zadecydować, czy dany kraj w ogóle ma z czego odbić się od dna.