Twój pies wyczuje stres po zapachu. Nowe badania nie zostawiają wątpliwości

Właściciele psów od lat mówią: „on widzi, kiedy jestem podenerwowany”. Teraz naukowcy wreszcie sprawdzili to w laboratorium.

Nowe badanie pokazało, że psy są w stanie rozpoznać, czy człowiek jest zestresowany, tylko na podstawie zapachu potu i oddechu. Bez patrzenia na mimikę, gesty czy ton głosu.

Co dokładnie zbadali naukowcy

Badanie przeprowadził zespół z Uniwersytetu w Belfaście, a wyniki trafiły do prestiżowego czasopisma naukowego PLOS One. Celem było jedno, bardzo konkretne pytanie: czy pies potrafi odróżnić zapach spokojnego człowieka od zapachu człowieka będącego pod silnym napięciem psychicznym?

W eksperymencie wzięło udział 36 dorosłych osób. Każda z nich oddała próbki potu i wydychanego powietrza w dwóch momentach:

Przeczytaj również: Trener psów wyjaśnia sygnały dystansujące, dlaczego psy nie zawsze lubią głaskanie

• gdy była zrelaksowana, w stanie spoczynku,
• zaraz po zadaniu wywołującym stres – liczeniu w pamięci pod presją czasu.

Badacze nie opierali się tylko na deklaracjach uczestników. Ich poziom napięcia oceniano przy pomocy ankiety, pomiaru tętna i ciśnienia krwi, by mieć pewność, że faktycznie reagują stresem.

Cztery psy kontra ludzkie emocje

W kolejnym etapie do akcji weszły cztery specjalnie szkolone psy. Każde z nich nauczono pracy z próbkami zapachowymi. Eksperyment zaprojektowano tak, by ograniczyć do minimum jakiekolwiek podpowiedzi ze strony ludzi.

Przeczytaj również: Gąsienice procesyjne zagrażają psom dłużej. Wiosenne spacery już nie są bezpieczne

Zastosowano tzw. procedurę podwójnie ślepą. Oznacza to, że ani osoba prowadząca test, ani pies nie wiedzieli, gdzie znajduje się „właściwy” zapach. Do wyboru zawsze były trzy próbki:

Psy miały za zadanie wskazać pojemnik z zapachem stresu, kierując się wyłącznie nosem – bez kontaktu z człowiekiem, bez obserwowania jego zachowania.

Skuteczność, która robi wrażenie

Wyniki okazały się bardzo wyraziste. Zwierzęta prawidłowo wybierały próbkę z zapachem stresu w ponad 93 procentach przypadków. W niektórych sesjach treningowych skuteczność sięgała prawie 97 procent.

Przeczytaj również: Dlaczego pies patrzy na ciebie, gdy robi kupę? Wyjaśniają behawioryści

Dla porównania: przy trzech możliwych opcjach losowe wskazanie dawałoby tylko około 33 procent trafień. To pokazuje, że psy nie zgadywały, lecz rzeczywiście wyczuwały konkretną różnicę w zapachu człowieka przed i po sytuacji stresowej.

Badanie sugeruje, że w czasie stresu w ludzkim organizmie dochodzi do wyraźnych zmian chemicznych, które „przesiąkają” do potu i oddechu. Psy są na te zmiany niezwykle wyczulone.

Dlaczego pies wie, że coś jest z tobą nie tak

Od dawna mówi się, że psy reagują na nasz nastrój. Najczęściej tłumaczyliśmy to obserwacją mowy ciała, tonu głosu, sposobu chodzenia. Te elementy na pewno mają znaczenie, ale wyniki eksperymentu pokazują, że dochodzi do tego jeszcze jeden, cichy kanał – chemia organizmu.

To tłumaczy wiele codziennych sytuacji, które dla właścicieli psów bywają zagadką. Na przykład:

• pies nagle przestaje się bawić i zaczyna krążyć niespokojnie po mieszkaniu, chociaż nic „widocznego” się nie dzieje,
• sam z siebie przychodzi, kładzie łeb na kolanach i dosłownie „pilnuje” człowieka, który twierdzi, że wszystko jest w porządku,
• widocznie napina się i chodzi za opiekunem krok w krok w okresie, gdy ten mierzy się z trudną sytuacją zawodową lub rodzinną.

W świetle nowych danych wygląda na to, że pies reaguje na coś, czego człowiek często nawet nie zauważa – subtelne zmiany zapachu wynikające z działania hormonów stresu.

Jak psy mogą wykorzystać tę umiejętność w praktyce

Ta niezwykła zdolność otwiera drogę do nowych zastosowań w pracy z ludźmi. Psy już teraz wspierają osoby z atakami paniki, zespołem stresu pourazowego, cukrzycą czy epilepsją. Dzięki tak precyzyjnemu nozdrzu ich rola może się jeszcze rozszerzyć.

Co z tego wynika dla zwykłego opiekuna psa

Świadomość, że pies „czuje” nasz stres, ma też drugą stronę – konsekwencje dla jego dobrostanu. Skoro organizm zwierzęcia odbiera nasze napięcie chemicznie, to długotrwale nerwowa atmosfera w domu może wpływać również na niego.

W praktyce warto:

• zwracać uwagę na własne reakcje przy psie – krzyki, nerwowe ruchy i spięte ciało to nie tylko kwestia wychowania, lecz także obciążenie emocjonalne dla zwierzęcia,
• zabezpieczać mu spokojne miejsce, do którego może się wycofać, gdy napięcie domowe rośnie,
• nie wymagać idealnego posłuszeństwa w dni, gdy samemu jest się skrajnie zmęczonym lub poirytowanym – pies wchodzi wtedy w tryb „czuwania”, a nie nauki.

Pies nie reaguje „bez powodu”. Jeżeli zaczyna się zachowywać inaczej, to często sygnał, że coś dzieje się także z człowiekiem, do którego jest przywiązany.

Jak samemu zauważyć, że pies reaguje na napięcie

Nie każdy pies będzie pocieszał opiekuna w sposób oczywisty. U niektórych zachowanie jest bardzo subtelne. Warto obserwować takie zmiany jak:

• ciągłe podążanie za jednym domownikiem, gdy przeżywa on trudny okres,
• odmowa jedzenia albo zabawy w momencie, gdy opiekun jest pochłonięty problemami,
• lizanie dłoni, kolan, wkładanie pyska pod rękę, gdy człowiek długo siedzi spięty przed komputerem,
• wzmożone ziewanie, otrzepywanie się, dyszenie – sygnały, że pies sam rozładowuje napięcie.

Zauważenie takich schematów pozwala lepiej zadbać zarówno o siebie, jak i o psa. Czasem zwykły spacer w spokojnym miejscu jest realną ulgą dla obu stron.

Co właściwie „wącha” pies, gdy się denerwujesz

Choć badanie nie rozkłada szczegółowo wszystkich związków chemicznych, wiadomo, że w trakcie stresu organizm uruchamia kaskadę reakcji. Wydziela się więcej adrenaliny i kortyzolu, przyspiesza oddech, zmienia się praca gruczołów potowych. W efekcie do otoczenia trafia inny zestaw substancji lotnych niż w spokojnej sytuacji.

Dla ludzkiego nosa różnica często jest nieuchwytna, ale pies ma nawet kilkadziesiąt razy więcej receptorów węchowych. Do tego ogromną część mózgu zajmuje u niego analiza zapachów. Tym właśnie tłumaczy się tak wysoką skuteczność w zadaniach zapachowych – od szukania narkotyków i materiałów wybuchowych po odnajdywanie zaginionych osób.

Ta sama niezwykła zdolność działa w codziennym życiu, przy kuchennym stole czy na kanapie. Gdy więc następnym razem twój pies usiądzie przy tobie „bez powodu”, warto się na chwilę zatrzymać i zadać sobie pytanie, czy to nie twój własny organizm wysłał mu wcześniej cichy sygnał, że coś cię przygniata.