Nowe badania: koty też mogą zapadać na coś jak Alzheimer

Koty nie tylko śpią i mruczą.

Najnowsze badania pokazują, że ich mózgi starzeją się w zaskakująco podobny sposób jak ludzkie.

Naukowcy z kilku prestiżowych amerykańskich uczelni przeanalizowali mózgi kotów w różnym wieku i zauważyli u nich objawy przypominające ludzki spadek pamięci i koncentracji. Wyniki sugerują, że u części starszych mruczków może rozwijać się choroba bardzo bliska temu, co u ludzi nazywamy Alzheimerem.

Co zauważyli naukowcy u starszych kotów

Badacze przyjrzeli się tysiącom kart zdrowia kotów oraz wykonali dziesiątki skanów ich mózgów. Zwracali uwagę na:

• zmiany w zachowaniu – dezorientację, chodzenie w kółko, „gapienie się w ścianę”
• problemy z kuwetą, mimo że kot wcześniej nie miał z tym kłopotu
• zanik dotychczasowych nawyków, np. zapominanie o miejscu miski
• zmniejszenie objętości niektórych obszarów mózgu na obrazach tomografii

Badania pokazują, że mózg kota wraz z wiekiem może tracić masę i funkcje poznawcze podobnie jak ludzki, a niektóre objawy przypominają wczesne etapy choroby Alzheimera.

To wyjaśnia sytuacje dobrze znane wielu opiekunom: kot nagle „nie ogarnia” rutyny, miauczy w nocy bez powodu albo domaga się jedzenia kilka minut po posiłku, jakby całkiem o nim zapomniał.

Projekt „Translating Time” – jak porównać kota i człowieka

Badania nad kocim mózgiem stały się częścią szerzej zakrojonego projektu o nazwie „Translating Time”. To ogromna baza danych, w której naukowcy porównują rozwój i starzenie mózgu ponad 150 gatunków ssaków.

Celem jest zbudowanie czegoś w rodzaju „tabeli przeliczeniowej” dla wieku mózgu. Dzięki temu można z grubsza odpowiedzieć na pytanie: w jakim ludzkim wieku jest dziesięcioletni kot, patrząc nie na metrykę, ale na stan jego układu nerwowego.

Takie porównania pomagają lepiej planować badania nad chorobami neurodegeneracyjnymi. Jeśli widać, że u kotów w konkretnym wieku pojawiają się zmiany zbliżone do ludzkich, można szukać wspólnych mechanizmów na poziomie komórek i białek.

Dlaczego naukowcy zaczynają odchodzić od myszy

Myszy nie zawsze pokazują to, co dzieje się u ludzi

Przez lata standardowym „modelem” chorób mózgu były myszy. Łatwo się rozmnażają, szybko żyją i szybko umierają, można też stosunkowo łatwo modyfikować ich geny. Tyle że ich mózgi różnią się od naszych na tyle, iż wyniki badań często nie przekładają się na skuteczne terapie dla ludzi.

Przykładowo, u myszy trudno jest uzyskać naturalne nagromadzenie białek typowych dla Alzheimera, takich jak amyloid czy patologiczne formy tau. Wielokrotnie zdarzało się tak, że lek świetnie działał na myszy, a w testach klinicznych na ludziach okazywał się bezużyteczny.

Kot – bardziej wymagający, ale bliższy człowiekowi

Koty żyją zdecydowanie dłużej niż myszy i funkcjonują w tym samym środowisku co my: śpią na naszych kanapach, jedzą karmę przygotowaną przez ludzi, oddychają tym samym powietrzem. To zupełnie inny poziom ekspozycji na czynniki środowiskowe niż w sterylnych hodowlach laboratoryjnych.

Badacze zwracają też uwagę na genetykę. Psy były przez wieki mocno selekcjonowane do konkretnych zadań – polowania, obrony, pasterstwa. To wpłynęło na ich zdrowie, w tym na podatność na niektóre choroby. Koty, w porównaniu z psami, zachowały większą różnorodność genetyczną. Ta różnorodność przypomina sytuację w ludzkiej populacji, co ułatwia szukanie ogólnych prawidłowości.

Koty żyją obok ludzi, ale nie zostały tak „przerobione” przez hodowlę jak psy. Dzięki temu ich starzenie bywa bardziej naturalnym lustrem procesów zachodzących w ludzkim mózgu.

Projekt Catage – ogromna baza kocich danych

W ramach osobnego przedsięwzięcia o nazwie Catage badacze zbierają informacje o zdrowiu kotów z klinik weterynaryjnych, ogrodów zoologicznych oraz bezpośrednio od opiekunów. Do bazy trafiają dane o wieku, masie ciała, chorobach towarzyszących, zachowaniu i wynikach badań obrazowych.

Skanów mózgu wykonano już ponad 50, a liczba przeanalizowanych kart pacjentów idzie w tysiące. Dzięki temu można łączyć objawy widoczne gołym okiem z tym, co rzeczywiście dzieje się w strukturach mózgu. Jeśli kot zaczyna się gubić w mieszkaniu, a jednocześnie w skanie widać zanik określonych obszarów, da się to powiązać z analogicznymi procesami u ludzi.

Co z tego wynika dla badań nad starzeniem mózgu

Kiedy w mózgu kota uwidaczniają się podobne zmiany jak u seniora z zaburzeniami pamięci, naukowcy mogą testować strategie spowalniania takiego procesu. Chodzi między innymi o:

• lepsze zrozumienie, które obszary mózgu degenerują się najwcześniej
• szukanie wspólnych „punktów zapalnych” na poziomie komórkowym
• ocenę, czy zmiana diety, poziomu aktywności lub leków wpływa na tempo pogorszenia funkcji poznawczych

Takie wnioski da się później przenosić na ludzi – najpierw w postaci hipotez, potem jako kandydatów na realne terapie.

Co to oznacza dla opiekunów kotów

Typowe sygnały starzenia mózgu u mruczka

Nie każdy starszy kot ma odpowiednik Alzheimera, ale pewne objawy powinny zapalić lampkę ostrzegawczą. Warto skonsultować się z weterynarzem, jeśli zwierzę:

• często miauczy w nocy bez wyraźnej przyczyny
• stoi przy ścianie lub w rogu, jakby nie wiedziało, co robi
• zaczyna załatwiać się poza kuwetą, choć dotąd nie było z tym problemu
• nie rozpoznaje dobrze znanych osób albo reaguje na nie lękiem
• ma kłopot z odnalezieniem miski lub legowiska

W wielu przypadkach da się nieco złagodzić te trudności. Pomaga spokojne otoczenie, stała rutyna dnia, łatwiej dostępna kuweta oraz miski ustawione w jednym, niezmiennym miejscu. Weterynarz może zaproponować dietę wspierającą pracę mózgu lub leki poprawiające krążenie.

Korzyść dla ludzi i zwierząt jednocześnie

Kiedy naukowcy lepiej opisują starzenie kociego mózgu, zyskują dwie grupy: ludzie i same zwierzęta. Badania nad kotami mogą przyspieszyć prace nad lekami dla ludzi, a równocześnie zwiększyć świadomość, że „dziwne zachowanie” starszego pupila nie wynika ze złośliwości, lecz z realnych zmian neurologicznych.

Starzejący się kot nie jest uparty ani rozkapryszony. Często zwyczajnie nie pamięta, nie rozumie, gubi się – dokładnie jak starszy człowiek z kłopotami poznawczymi.

Dlaczego różne gatunki są tak cenne w badaniach nad wiekiem

Naukowcy coraz mocniej podkreślają, że oparcie medycyny wyłącznie na jednym gatunku laboratoryjnym prowadzi do ślepych uliczek. Włączanie do badań kotów, wybranych naczelnych czy mniej oczywistych zwierząt, jak golce, daje szersze spojrzenie na to, jak różne mózgi radzą sobie z upływem czasu.

Dla przeciętnego opiekuna kota najważniejsze jest jedno: jeśli badania nad kocim starzeniem pomogą ulepszyć leczenie chorób neurodegeneracyjnych, skorzystają na tym zarówno nasi bliscy, jak i zwierzęta. A świadomość, że mruczek może przechodzić coś podobnego do ludzkiej demencji, często zmienia podejście do jego zachowania na bardziej cierpliwe i empatyczne.