Mróz jak od 35 lat nie: w Florydzie z drzew spadają „zamrożone” legwany

Floryda kojarzy się z palmami i upałem, a nie z gadami spadającymi bezwładnie z drzew podczas nocnego mrozu.

Nad stan nadciągnęła wyjątkowo silna fala zimnego powietrza z Kanady. Temperatury spadły tam najniżej od kilkudziesięciu lat, a jednym z najbardziej zaskakujących skutków są zielone legwany, które dosłownie lądują na chodnikach i ulicach.

Historyczny chłód w „słonecznym stanie”

Aktualna sytuacja pogodowa w Florydzie odbiega od wszystkiego, do czego przyzwyczaili się mieszkańcy i turyści. W rejonie miast takich jak Tampa czy St. Petersburg służby meteorologiczne notują najniższe temperatury od 1989 roku. W nocy słupki rtęci spadają miejscami w okolice zera, lokalnie poniżej tej granicy.

To ogromna różnica względem typowej dla tego stanu pogody. Zimą w wielu regionach Florydy normą są wartości dochodzące w dzień do 20–25 stopni Celsjusza. Tym razem chłód utrzymuje się nie tylko po zmroku, ale również o poranku, co mocno odbija się na lokalnej faunie – zwłaszcza na zwierzętach pochodzących z tropików.

Silne ochłodzenie sprawiło, że zielone legwany – jeden z najbardziej charakterystycznych gadów Florydy – zaczęły w masowej skali tracić panowanie nad ciałem i spadać z koron drzew na ziemię.

Mieszkańcy relacjonują sceny, które bardziej przypominają kadr z katastroficznego filmu niż typowy spacer po parku. W jednym z ogrodów botanicznych odwiedzający zobaczyli naraz kilkanaście nieruchomych osobników leżących na alejce i trawnikach, tuż pod wysokimi drzewami.

Dlaczego legwany „wyłączają się” na mrozie

Legwany to zwierzęta zmiennocieplne. Oznacza to, że temperatura ich ciała zależy bezpośrednio od otoczenia, a nie od wewnętrznej produkcji ciepła, jak u ssaków czy ptaków. Zielone legwany najlepiej funkcjonują w zakresie około 25–28 stopni Celsjusza. W takich warunkach żerują, wspinają się, szybko reagują na zagrożenia.

Gdy temperatura zaczyna gwałtownie spadać, ich metabolizm zwalnia, a mięśnie stopniowo sztywnieją. Przy nocnych wartościach bliskich zeru organizm gada przechodzi w stan głębokiego spowolnienia. Gad nie jest w stanie się poruszać, chwytać gałęzi, a nawet utrzymać głowy.

• powyżej 20°C – legwan jest aktywny i sprawny ruchowo,
• ok. 10–15°C – ruchy stają się ospałe, reakcje wolniejsze,
• blisko 0°C – ciało sztywnieje, zwierzę może spaść z drzewa i wyglądać na martwe.

Właśnie ten ostatni etap wywołuje u mieszkańców największy szok. Nieruchome gady leżące na chodnikach sprawiają wrażenie, jakby nie żyły. W wielu przypadkach jest to jednak mylne wrażenie – część zwierząt znajduje się w stanie tak zwanego „szoku termicznego”, z którego może się wybudzić po ogrzaniu.

Kiedy legwan wygląda jak martwy, a jednak żyje

Organizacje zajmujące się opieką nad dzikimi zwierzętami podkreślają, że obecna fala chłodu to dla legwanów poważne wyzwanie. Zgłaszają setki sztuk znalezionych pod drzewami – od małych osobników po duże, ponadmetrowe gady.

Tzw. kältegeschockt, czyli kobaltowy szok termiczny, nie zawsze oznacza trwałe uszkodzenie organizmu. Legwan może przez kilka godzin wyglądać jak martwy, po czym – po ogrzaniu – powoli wraca do pełnej sprawności.

Wielu mieszkańców, widząc „zamrożone” zwierzę, od razu chce je ratować. Specjaliści radzą jednak ostrożne podejście. Osoba, która próbuje przenieść dużego legwana, musi pamiętać, że po ogrzaniu gad może nagle się ożywić i zacząć się bronić – a dysponuje silnymi pazurami i zębami. Zaleca się kontakt z lokalnymi służbami lub ośrodkami rehabilitacji dzikich zwierząt, które potrafią bezpiecznie ocenić stan gada.

Czy fala chłodu zniszczy populację legwanów

Choć obraz spadających z drzew gadów wygląda dramatycznie, dotychczasowe obserwacje pokazują, że podobne epizody nie wymazują legwanów z florydzkich ekosystemów. Historyczne dane pogodowe i monitoring populacji wskazują, że ekstremalne ochłodzenia, jakie miały miejsce choćby w 2010 roku, zwykle tylko czasowo przerzedzają stada.

Gdy temperatury wracają do typowych wartości, przeżyłe osobniki stosunkowo szybko odbudowują liczebność. Co istotne, zielone legwany w tym stanie uważa się za gatunek inwazyjny. Nie są naturalnym elementem lokalnej przyrody – trafiły tu głównie dzięki handlowi zwierzętami egzotycznymi w latach 60. XX wieku. Z czasem uciekające lub wypuszczane osobniki utworzyły stabilne populacje.

Gatunek inwazyjny, który pokochał Florydę

Zielone legwany pierwotnie występują w Ameryce Środkowej i Południowej, gdzie panuje stabilne, wilgotne i ciepłe powietrze przez większą część roku. W Florydzie odnalazły bardzo zbliżone warunki – dużo słońca, liczne drzewa, bogata baza pokarmowa.

Rozrastająca się populacja tych gadów wywołuje jednak wiele napięć. Gady potrafią niszczyć ogrody, żerować na roślinach ozdobnych, a nawet uszkadzać infrastrukturę, kopiąc nory w nasypach i murach oporowych. Dlatego lokalne władze nie traktują ich jako gatunku wymagającego ścisłej ochrony. Dla niektórych mieszkańców obecna fala ochłodzenia to przykra, ale naturalna korekta liczebności przybyszy spoza regionu.

Skutki mrozu wykraczają poza same legwany

Sprzężenie zimnego powietrza z północy wpływa nie tylko na gady na Florydzie. Te same masy powietrza przynoszą ujemne temperatury daleko na północ, sięgając rejonu Wielkich Jezior. W okolicach Niagary pojawiły się widowiskowe zjawiska – częściowo zamarznięte kaskady wodospadu, oblepione lodem barierki i drzewa.

Dla turystów to niesamowity widok do zdjęć. Dla lokalnej społeczności sygnał, że ekstremalne skoki temperatur stają się coraz częstsze i silniej odczuwalne. W jednym kraju w tym samym czasie ludzie marzną w kurtkach puchowych przy wodospadzie, a ponad dwa tysiące kilometrów dalej mieszkańcy Florydy zbierają z chodników sparaliżowane gadzie ciała.

Co robić, gdy na trawniku leży „zamrożony” gad

W regionach tropikalnych i subtropikalnych podobne sytuacje mogą się powtarzać częściej, dlatego lokalne służby przypominają podstawowe zasady bezpieczeństwa:

• nie dotykaj dużych gadów gołymi rękami,
• zachowaj dystans, zwłaszcza jeśli w pobliżu są dzieci lub psy,
• jeśli zwierzę leży na drodze lub w miejscu ruchliwym – zgłoś to odpowiednim służbom,
• nie próbuj samodzielnie „reanimować” gada gorącą wodą czy grzejnikiem, gwałtowne ogrzanie może spowodować dodatkowy stres lub obrażenia,
• w razie wątpliwości skontaktuj się z lokalnym centrum rehabilitacji dzikich zwierząt.

Wiele osób odczuwa naturalny odruch, by takim zwierzętom natychmiast pomóc. Warto jednak pamiętać, że kontakt z dużym gadem zawsze niesie ryzyko skaleczeń. Trzeba też brać pod uwagę, że mowa o gatunku inwazyjnym, który sam wywiera presję na lokalne ekosystemy. Część mieszkańców uważa, że przyroda powinna w takich sytuacjach działać bez ingerencji człowieka.

Cała sytuacja staje się też ciekawą lekcją biologii w praktyce. Różnica między organizmami stałocieplnymi a zmiennocieplnymi zwykle brzmi jak sucha definicja z podręcznika. Kiedy jednak jednego dnia człowiek potrzebuje tylko cieplejszej kurtki, a zwierzę, które jeszcze wczoraj siedziało wysoko na gałęzi, dziś leży nieruchome na ziemi, nagle widać, jak mocno temperatura rządzi życiem wielu gatunków. Ekstremalne ochłodzenia w rejonach, które dotąd kojarzyły się z wiecznym latem, mogą w przyszłości przynosić jeszcze więcej podobnych, równie zaskakujących obrazów.