Groźny grzyb z Ameryki Południowej. Zakażone koty zarażają ludzi i inne zwierzęta

Urugwaj zmaga się z nowym, groźnym zagrożeniem epidemiologicznym. Do tego kraju dotarł grzyb Sporothrix brasiliensis, wywołujący bolesne zakażenia skóry zarówno u ludzi, jak i zwierząt. Co niepokojące, naukowcy zidentyfikowali koty jako główny wektor transmisji – zarówno te bezdomne, jak i domowe. Wystarczy jedno zadrapanie lub ugryzienie, aby grzyb przedostał się do tkanek nowego gospodarza.

Do Urugwaju dotarł grzyb Sporothrix brasiliensis, który wywołuje bolesne zakażenia skóry u ludzi i zwierząt. Naukowcy wiążą nowe ogniska choroby przede wszystkim z kotami, także tymi domowymi, które na pierwszy rzut oka wyglądają tylko na nieco „przemęczone”.

Nowy grzyb, nowy problem: skąd wziął się Sporothrix brasiliensis

Badacze z Urugwaju zidentyfikowali Sporothrix brasiliensis po serii przypadków zakażeń u ludzi, kotów oraz innych zwierząt domowych i dzikich. Początkowo wyglądało to jak jednostkowa historia – jedna rodzina, jeden chory kot, kilka osób z nietypowymi zmianami skórnymi.

Kiedy zaczęto analizować kolejne przypadki, stało się jasne, że chodzi o coś więcej. Choroba pojawiała się u kotów w różnych częściach kraju, w tym u zwierząt, które nie miały żadnego kontaktu z pierwszym zarażonym kociakiem. To oznaczało, że grzyb zaczął krążyć lokalnie, poza jedną rodziną czy nawet jednym miastem.

Sporothrix brasiliensis to gatunek grzyba, który zdołał przenieść się z ognisk w Brazylii do sąsiednich państw, tworząc rozległe ogniska choroby u kotów i ludzi.

Według danych cytowanych przez Światową Organizację Zdrowia, w ciągu ostatniej dekady w Ameryce Południowej odnotowano ponad 11 tysięcy przypadków u ludzi. Coraz częściej źródłem zakażenia nie jest już ziemia czy rośliny, lecz właśnie koty – zarówno bezdomne, jak i te trzymane w domach.

Dlaczego koty tak skutecznie rozsiewają tego grzyba

Koty okazały się idealnym „przekaźnikiem” Sporothrix brasiliensis. U zakażonych zwierząt rozwijają się liczne rany i owrzodzenia, szczególnie na pysku, nosie, w okolicach oczu i na łapach. W tych zmianach znajdują się ogromne ilości komórek grzyba.

Kiedy taki kot drapie lub gryzie, grzyb trafia prosto do tkanek osoby czy innego zwierzęcia. Do zakażenia może dojść także przez kontakt z płynem sączącym się z ran. Badania pokazują, że w jednym zadrapaniu kot może przekazać bardzo dużą dawkę komórek grzyba, co zdecydowanie zwiększa ryzyko zachorowania.

• zadrapania pazurami – najczęstsza droga zakażenia
• ugryzienia podczas zabawy lub ataku
• kontakt skóry z wydzieliną z ran i owrzodzeń
• kontakt z kroplami podczas kichania chorego kota

Szczególnie trudne do opanowania są ogniska u kotów wolno żyjących. Zwierzęta te walczą ze sobą, przemieszczają się między dzielnicami, często mają kontakt z ludźmi, a przy tym nikt ich nie leczy ani nie izoluje. W ten sposób grzyb może miesiącami, a nawet latami krążyć w danej okolicy.

Grzyb z „dwoma twarzami”: jak działa przełącznik temperatury

Poza organizmem grzyb przyjmuje postać nitkowatą, przypominającą pajęczynę. W niższej temperaturze rośnie w formie strzępek na resztkach roślin czy w glebie. Gdy tylko trafi do ciała ssaka, sytuacja się zmienia – ciepło organizmu przestawia go w tryb drożdżopodobny, z małymi, zaokrąglonymi komórkami.

Ta umiejętność zmiany kształtu pod wpływem temperatury, zwana dymorfizmem, sprawia, że grzyb łatwo przetrwa poza gospodarzem, a po kontakcie z ciałem szybko przystosowuje się do życia w tkankach.

Małe komórki łatwiej wnikają w uszkodzoną skórę, osiadają w miejscach zranień i zaczynają się rozmnażać. Dzięki temu zakażenie postępuje, a grzyb ma szansę rozprzestrzenić się wzdłuż naczyń chłonnych w skórze.

Jak wygląda zakażenie u ludzi i kotów

Objawy u ludzi

U człowieka choroba (sporotrychoza) zwykle zaczyna się kilka dni lub tygodni po zadrapaniu czy ugryzieniu. W miejscu kontaktu z grzybem pojawia się czerwona grudka, często mylona z ukąszeniem owada albo zwykłym czyrakiem. Zmiana z czasem pęka i zamienia się w owrzodzenie.

Następnie na skórze mogą pojawiać się kolejne guzki, ułożone jak paciorki wzdłuż przebiegu naczyń chłonnych. To charakterystyczny „łańcuszek” zmian, biegnący w stronę najbliższych węzłów chłonnych – na przykład w górę ramienia po zadrapaniu dłoni.

W większości przypadków choroba ogranicza się do skóry i powierzchownych tkanek. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy grzyb wnika głębiej – do stawów, płuc czy błon otaczających mózg. Wtedy leczenie staje się dużo bardziej skomplikowane i długotrwałe.

Objawy u kotów

Koty chorują na ogół ciężej niż ludzie. Na głowie, pysku, uszach i łapach pojawiają się trudno gojące się rany, strupy, przeczosy. Sierść wypada, a skóra wygląda na zniszczoną i bolesną. Nierzadko dochodzi do zapalenia spojówek i oczu, które stają się zaczerwienione i łzawiące.

Zwierzę może być apatyczne, mniej jeść, chować się w ustronnych miejscach. Właściciele często zakładają, że kot pobił się z innym kotem albo „wrócił z polowania z raną”. Bez badań trudno skojarzyć te dolegliwości z grzybem, który wcześniej w danym kraju występował głównie u osób pracujących z ziemią czy roślinami.

Diagnoza: kiedy rana to nie „zwykłe zadrapanie”

Lekarze w Ameryce Południowej uczą się rozpoznawać nowe ogniska sporotrychozy właśnie po nietypowym przebiegu ran po kocich zadrapaniach. Zamiast szybko się goić, zmiany utrzymują się tygodniami, powiększają się, tworzą kolejne guzki.

Do potwierdzenia zakażenia lekarz pobiera materiał z rany: wydzielinę, fragment tkanki albo wymaz. Następnie ogląda go pod mikroskopem lub próbuje wyhodować grzyb w specjalnej hodowli laboratoryjnej. Te badania są szczególnie ważne, bo zmiany skórne przypominają bakteryjne zakażenia i wielu pacjentów dostaje antybiotyki, które nie przynoszą żadnej poprawy.

Sporotrychoza jest uleczalna, ale terapia wymaga cierpliwości. Leki przeciwgrzybicze często trzeba przyjmować przez wiele tygodni, a w ciężkich przypadkach jeszcze dłużej.

Z kotami bywa jeszcze trudniej. Zwierzęta nierzadko gorzej znoszą leki, wymagają częstych kontroli, a ich izolacja w mieszkaniu przez długi czas bywa kłopotliwa. Dla wielu gmin i schronisk leczenie bezdomnych kotów stanowi też wyzwanie finansowe i logistyczne.

Kto jest najbardziej narażony

Ryzyko cięższego przebiegu choroby rośnie w kilku grupach. Szczególnie uważać muszą:

U tych osób nawet niewielkie, z pozoru niegroźne zadrapanie może zakończyć się poważną infekcją, która obejmie głębsze struktury, w tym stawy czy płuca. Dlatego lekarze zwracają uwagę, by nie bagatelizować ran po kontakcie z chorym zwierzęciem, zwłaszcza jeśli w okolicy występują potwierdzone przypadki sporotrychozy u kotów.

Jak grzyb „podróżuje” między krajami

Nowe ogniska odnotowano już nie tylko w Brazylii, ale też w Argentynie i Urugwaju. W jednym z tegorocznych raportów opisano dwa przypadki u Argentyńczyków, którzy mieli kontakt z chorymi kotami pochodzącymi z tego samego źródła.

Kluczową rolę odgrywa przemieszczanie się zwierząt. Koty podróżują z właścicielami, trafiają do nowych domów przez granice, a część z nich przemyka nieformalnymi kanałami – bez dokumentów, badań, szczepień. Wystarczy jedno zakażone zwierzę w nowej okolicy, aby grzyb zaczął krążyć w lokalnej populacji bezdomnych i domowych kotów.

Zmiana wzorca zakażeń w Urugwaju

Wcześniej w Urugwaju sporotrychoza kojarzyła się głównie z pracą z ziemią, roślinami albo z polowaniami na pancerniki. W ciągu 38 lat udokumentowano tam 157 przypadków choroby, z czego zdecydowaną większość powiązano właśnie z zadrapaniami od tych dzikich zwierząt.

Pojawienie się licznych zakażeń „kocich” to zupełnie nowy schemat. Lekarze i weterynarze zwracają uwagę, że kraj ma do czynienia nie tyle z większą liczbą znanych już przypadków, ile z inną drogą szerzenia się patogenu – dużo trudniejszą do kontroli w gęsto zaludnionych miastach.

Dlaczego walka z tym grzybem jest tak trudna

Największe wyzwanie stanowią koty wolno żyjące. Rany takich zwierząt pozostają niezauważone, nikt ich nie leczy, nikt nie pilnuje, by nie kontaktowały się z innymi kotami czy ludźmi. Badania wykazały też, że grzyb może pojawiać się w kroplach wyrzucanych podczas kichania, co dodatkowo rozszerza „obszar rażenia” poza kontakt bezpośredni.

Specjaliści podkreślają, że skuteczna reakcja wymaga współpracy kilku środowisk: lekarzy medycyny, weterynarzy, służb miejskich odpowiedzialnych za bezdomne zwierzęta oraz mieszkańców, którzy zgłaszają chore koty w swoich dzielnicach.

Każde nieleczone zwierzę staje się ruchomym rezerwuarem grzyba i może utrzymywać ognisko choroby długo po tym, jak w okolicy znikną już pierwsze przypadki u ludzi.

Co z tego wynika dla właścicieli kotów i lekarzy w innych krajach

Choć mowa głównie o Ameryce Południowej, ten scenariusz pokazuje, jak szybko choroba związana ze zwierzętami może zmienić charakter – z rzadkiego zakażenia „z ziemi” w przewlekły problem miejski przenoszony przez domowe pupile.

Dla właścicieli kotów najważniejsze są proste nawyki: reagowanie na przewlekłe rany i strupy u zwierzęcia, unikanie zabawy prowadzącej do głębokich zadrapań, szybkie mycie i dezynfekcja skóry po ugryzieniu, a w razie trwających zmian – konsultacja z lekarzem. Im wcześniej rozpozna się zakażenie, tym łatwiej nad nim zapanować.

Lekarze w Europie coraz częściej zwracają uwagę na choroby odzwierzęce, które jeszcze niedawno wydawały się „egzotyczne”. Sporothrix brasiliensis może stać się kolejnym przykładem patogenu, który dzięki przemieszczaniu ludzi i zwierząt zaczyna wykraczać poza pierwotny obszar występowania. Nawet jeśli nie pojawi się na szeroką skalę, znajomość typowych objawów i dróg zakażenia może uratować zdrowie konkretnego pacjenta i jego zwierzęcia.