Gąsienice procesjonarki a pies: objawy zatrucia i ratunek krok po kroku

Procesjonarka wygląda niepozornie, a w kilka minut potrafi doprowadzić psa do stanu zagrożenia życia.

Większość opiekunów nie wie, jak na nią reagować.

Coraz częściej słyszymy o spacerach zakończonych nagłym obrzękiem pyska, ślinotokiem i przerażającym bólem u psa. Źródłem kłopotów okazuje się wtedy mały, włochaty „robaczek” maszerujący w rzędzie po ziemi – gąsienica procesjonarki. To nie sezonowa ciekawostka, ale realne zagrożenie dla psów, kotów i także dla dzieci.

Procesjonarka – co to za owad i gdzie zagraża psu

Procesjonarka sosnowa to gatunek motyla nocnego, ale sam dorosły owad nie jest problemem. Prawdziwe niebezpieczeństwo stanowią larwy, czyli charakterystyczne gąsienice, które poruszają się jedna za drugą w „procesji”.

Przeczytaj również: Konie wyczuwają nasz strach. Naukowcy tłumaczą, co dzieje się z ich zachowaniem

Ciało każdej takiej gąsienicy pokrywa gęsta warstwa mikroskopijnych włosków. Działają one jak tysiące maleńkich igiełek nasączonych substancją silnie drażniącą i mogącą wywołać gwałtowną reakcję alergiczną.

Włoski procesjonarki nie muszą dotknąć skóry czy języka bezpośrednio – mogą unosić się w powietrzu, osiadać na trawie, ziemi, ubraniach albo sierści psa.

Procesjonarki pojawiają się głównie w okolicach sosnowych lasów, parków, zadrzewień, pasów przydrożnych. Największe ryzyko występuje od wiosny do wczesnego lata, gdy gąsienice schodzą z drzew i maszerują po ziemi w poszukiwaniu miejsca do przepoczwarczenia.

Przeczytaj również: Twój kot wciąż się liże? Kiedy higiena przeradza się w alarm

Dlaczego pies jest tak narażony na procesjonarkę

Psy podczas spaceru wąchają wszystko, co spotkają na swojej drodze. Gąsienice procesjonarki ruszające w szeregu szczególnie przyciągają ich uwagę – ruszają się, pachną „lasem”, wyglądają jak świetna zabawka lub przekąska.

Wystarczy, że pies poliże gąsienicę, chwyci ją zębami, a nawet tylko zbyt blisko ją obwącha. Włoski błyskawicznie wbijają się w język, dziąsła, wargi czy skórę pyska. Reakcja bywa bardzo szybka i wyjątkowo bolesna.

Przeczytaj również: Co jeż pigwy z twojej kuchni? 6 bezpiecznych produktów z szafki

Objawy kontaktu psa z procesjonarką

Pierwsze, wczesne sygnały

• nagłe, silne ślinienie się
• intensywne drapanie pyska łapami
• ocieranie pyska o ziemię, trawę lub meble
• nagły niepokój, popiskiwanie, uciekanie od opiekuna
• trudność w zamknięciu pyska

Wiele osób myli to z wbiciem się drzazgi w pysk, zatruciem rośliną albo „zwykłą” reakcją alergiczną. Tymczasem przy procesjonarce czas gra ogromną rolę.

Widoczne zmiany w pysku i na języku

Po krótkiej chwili zwykle pojawiają się:

• gwałtowny obrzęk języka, warg, dziąseł
• intensywne zaczerwienienie błony śluzowej
• szarzejące lub siniejące plamy na języku
• ból przy dotykaniu pyska, odmowa zaglądania do jamy ustnej

Uszkodzenie języka przez procesjonarkę może prowadzić nawet do martwicy jego fragmentów i ich odpadnięcia, co trwale zmienia komfort życia psa.

Objawy ogólne – sytuacja alarmowa

Silna reakcja na toksyczne włoski nie ogranicza się do jamy ustnej. U psa mogą pojawić się:

• gwałtowne trudności z oddychaniem, świst przy wdechu
• postępujący obrzęk pyska i gardła
• osłabienie, chwiejny chód, kładzenie się „jakby bez sił”
• wymioty, biegunka, czasem z domieszką krwi
• spadek ciśnienia, utrata przytomności

Taki obraz wskazuje na reakcję ogólnoustrojową, przypominającą wstrząs anafilaktyczny. Pies wymaga wtedy natychmiastowego leczenia w gabinecie lub szpitalu weterynaryjnym.

Pierwsza pomoc dla psa po kontakcie z procesjonarką

Co robić od razu na miejscu

• Nie dotykaj pyska gołymi rękami. Jeżeli to możliwe, załóż jednorazowe rękawiczki, aby samemu nie podrażnić skóry.
• Nie pocieraj pyska, języka ani skóry. Pocieranie łamie włoski na jeszcze drobniejsze fragmenty i zwiększa wchłanianie toksyn.
• Płucz pysk letnią wodą. Delikatnie polewaj język i wnętrze jamy ustnej dużą ilością letniej wody, pozwalając, by wypływała na zewnątrz. Staraj się, żeby pies jak najmniej ją połykał.
• Nie używaj szorstkich materiałów. Jeśli musisz coś przyłożyć, wybierz miękką, mokrą ściereczkę i lekko przykładaj, a nie trzyj.
• Nie podawaj leków na własną rękę. Tabletki przeciwalergiczne czy przeciwbólowe bez konsultacji z lekarzem mogą zaszkodzić i opóźnić właściwe leczenie.

Każde podejrzenie kontaktu z procesjonarką traktuj jak nagły przypadek. Po wstępnym opłukaniu od razu jedź do weterynarza, nie zastanawiaj się, czy „samo przejdzie”.

Wizyta u weterynarza – czego się spodziewać

W gabinecie lekarz:

• oceni stopień uszkodzenia języka, błony śluzowej i dróg oddechowych
• poda leki przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwhistaminowe
• w razie objawów wstrząsu zastosuje leczenie ratujące życie, tlenoterapię i kroplówkę
• przez kilka godzin będzie obserwował oddech, ciśnienie i wygląd języka

Przy ciężkim uszkodzeniu języka część tkanek może obumrzeć. W skrajnych sytuacjach potrzebne bywają zabiegi chirurgiczne, aby usunąć martwe fragmenty i ograniczyć ból.

Jak procesjonarka zagraża ludziom

Te same włoski, które niszczą język psa, bardzo mocno podrażniają skórę człowieka. Problem dotyczy szczególnie dzieci bawiących się w trawie, ale też dorosłych, którzy zbierają psa z ziemi albo próbują usunąć gąsienice z podwórka.

Objawy u człowieka po kontakcie z procesjonarką

• gwałtownie pojawiająca się swędząca wysypka, „bąble” przypominające pokrzywkę
• pieczenie skóry, uczucie kłucia w miejscu kontaktu
• zaczerwienione, łzawiące oczy, gdy włoski trafią do spojówek
• kaszel, uczucie drapania w gardle po wdychaniu włosków
• u osób wrażliwych – obrzęk twarzy, trudności w oddychaniu, złe samopoczucie

Po zauważeniu takich objawów trzeba od razu przemyć skórę pod bieżącą wodą z delikatnym środkiem myjącym. Odzież, która mogła zostać skażona, powinna trafić prosto do pralki, bez strzepywania czy trzepania – żeby nie rozsiewać włosków w powietrzu.

Kiedy człowiek wymaga pilnej pomocy medycznej

Alarmujące sygnały to:

• świszczący oddech, duszność
• narastający obrzęk warg, powiek lub całej twarzy
• uczucie „kluchy” w gardle
• zawroty głowy, osłabienie, wrażenie omdlenia

W takiej sytuacji nie wolno czekać. Potrzebna jest pilna pomoc w szpitalu, gdzie lekarze mogą zastosować leki przeciwalergiczne dożylnie i zabezpieczyć drogi oddechowe.

Czego absolutnie nie robić przy procesjonarkach

• Nie rozgniataj gąsienic butem ani kijem. Przy miażdżeniu włoski unoszą się w powietrze i mogą trafić do oczu, nosa i ust twoich, psa czy dziecka.
• Nie pal gniazd ani gąsienic na drzewach czy w ogrodzie. Dym i unoszące się resztki włosków powodują skażenie w okolicy, a inhalacja jest szczególnie groźna.
• Nie usuwaj gniazd samodzielnie z wysokich drzew. To zadanie dla wyspecjalizowanych firm lub służb miejskich, które mają odpowiednie zabezpieczenia.
• Nie pozwalaj dzieciom „bawić się robaczkami” w lesie. Krótka rozmowa przed wejściem do lasu może uchronić przed dużym kłopotem.

Jak ograniczyć ryzyko podczas spacerów z psem

Procesjonarka a inne zagrożenia sezonowe dla psów

Wiosna i lato to czas, kiedy na psy czyha kilka różnych niebezpieczeństw naraz: kleszcze, żmije, rośliny trujące, a w niektórych regionach właśnie procesjonarki. Objawy potrafią się mieszać: obrzęk pyska może wskazywać na ukąszenie owada, a wymioty – na zjedzoną roślinę.

Dla opiekuna najbezpieczniejsza zasada brzmi: gdy po spacerze z psem nagle dzieje się coś niepokojącego, lepiej od razu skonsultować się z weterynarzem, zamiast godzinami zgadywać przyczyny. Dobrze jest też zapamiętać miejsce ostatniego spaceru – informacja, że pies miał kontakt z lasem sosnowym, kończył spacer w okolicy „robaczków idących w rzędzie”, często bardzo pomaga w szybkim rozpoznaniu.

Świadomość istnienia procesjonarki pozwala inaczej spojrzeć na spokojny spacer po lesie. Wystarczy kilka prostych nawyków: trzymanie psa bliżej siebie w ryzykownych miejscach, zwracanie uwagi na dziwnie poruszające się „sznury” gąsienic na ziemi i szybka reakcja na każde nagłe objawy z pyska. Dzięki temu niepozorny owad przestaje być ruletką, a staje się zagrożeniem, które da się rozsądnie kontrolować.