Ta jelitowa bakteria może dodać mięśniom mocy jak dobry trening

Naukowcy znaleźli w jelitach drobnego sprzymierzeńca, który może mieć zaskakująco duży wpływ na siłę mięśni i sprawność fizyczną.

Badania prowadzone w Europie sugerują, że skład flory bakteryjnej jelit nie tylko wpływa na trawienie czy odporność, ale także na to, ile jesteśmy w stanie podnieść na siłowni i jak mocny uścisk dłoni mamy po sześćdziesiątce.

Siła mięśni nie zależy już tylko od hantli i diety

Do tej pory większość z nas zakładała prosty schemat: chcesz mieć mocniejsze mięśnie, więcej trenuj i jedz rozsądnie. Zespół naukowców pokazał jednak, że do tej układanki dochodzi jeszcze jeden element – konkretne mikroorganizmy bytujące w jelitach.

Badacze przeanalizowali mikrobiotę jelitową dwóch grup osób:

• 90 młodych dorosłych w wieku 18–25 lat,
• 33 osób po 65. roku życia.

U wszystkich oceniono też faktyczną formę fizyczną, korzystając ze standaryzowanych testów. Wśród nich znalazły się:

• siła uścisku dłoni,
• siła nóg mierzona na maszynie typu leg press,
• wyciskanie na ławce leżąc,
• maksymalny pobór tlenu podczas wysiłku (VO2 max).

Gdy porównano wyniki testów z profilem bakteryjnym w jelitach, wyraźnie wybił się jeden rodzaj bakterii. Chodzi o przedstawicieli rodzaju Roseburia, a w szczególności o gatunek Roseburia inulinivorans.

Obecność Roseburia inulinivorans łączyła się z wyraźnie wyższą masą i siłą mięśni, zwłaszcza u osób starszych.

Jedna bakteria, konkretna różnica w sile

W grupie seniorów osoby, u których w kale wykryto Roseburia inulinivorans, miały siłę uścisku dłoni wyższą średnio o 29 procent w porównaniu z tymi, u których tej bakterii nie wykryto. To już nie jest kosmetyczna różnica – przekłada się na realną sprawność w codziennym życiu.

Co ciekawe, obecność tej bakterii nie wiązała się z lepszym VO2 max. Wygląda więc na to, że wpływa ona raczej na sam aparat mięśniowy niż na wydolność tlenową i pracę serca oraz płuc.

U młodych dorosłych wyższe stężenie Roseburia inulinivorans także pokrywało się z lepszym uściskiem dłoni, a do tego z lepszą ogólną wydolnością krążeniowo-oddechową. Może tu działać zestaw różnych mechanizmów: od wpływu na metabolizm energii, po sygnały wysyłane z jelita do mięśni i układu nerwowego.

Różnice w udziale bakterii między młodymi a seniorami sugerują, że z wiekiem tracimy część „dobrej” flory jelitowej współpracującej z mięśniami.

Co dokładnie dzieje się między jelitami a mięśniami?

Związek statystyczny to jedno. Pytanie, czy ta bakteria rzeczywiście coś „robi”, czy jest tylko niewinnym świadkiem zdarzeń. Aby to sprawdzić, naukowcy przeszli do doświadczeń na myszach.

Eksperyment na myszach: siła w łapkach rośnie o jedną trzecią

Najpierw osłabiono mikrobiotę jelitową zwierząt, podając im antybiotyki. Następnie różnym grupom myszy podawano kilka gatunków bakterii z rodzaju Roseburia. Jedna z grup otrzymywała konkretnie Roseburia inulinivorans.

Po ośmiu tygodniach okazało się, że myszy karmione tym gatunkiem osiągnęły około 30-procentowy wzrost siły przednich kończyn względem grupy kontrolnej. To bardzo wyraźna zmiana jak na tak krótki czas i brak dodatkowego treningu.

Po podaniu Roseburia inulinivorans u myszy rosła nie tylko siła, ale też sama struktura mięśni zmieniała się na bardziej „sportową”.

Pod mikroskopem widać było grubsze włókna mięśniowe i większy udział tzw. włókien typu II – szybkich, odpowiedzialnych za krótkie, intensywne zrywy, takie jak sprint, skok czy dynamiczne podniesienie ciężaru. To właśnie te włókna decydują o „eksplozyjnej” mocy mięśni, a ich utrata z wiekiem łączy się z ryzykiem upadków.

Badacze zaobserwowali też zmiany w ekspresji białek i enzymów biorących udział w wytwarzaniu energii w mięśniach. Innymi słowy, mięśnie zwierząt po prostu sprawniej korzystały z paliwa, które dostarcza im organizm.

Starsze mięśnie, słabsza bakteria – zarys nowej terapii

Utrata masy mięśniowej po sześćdziesiątce nie jest tylko estetycznym problemem. To kluczowy czynnik, który zwiększa ryzyko upadków, złamań, utraty samodzielności i konieczności opieki. Lekarze nazywają ten stan sarkopenią.

W badaniu u osób starszych stężenie Roseburia inulinivorans w jelitach było wyraźnie niższe niż u młodych dorosłych. Im mniej tej bakterii, tym większe prawdopodobieństwo gorszej sprawności mięśni. Trudno przejść obok takiej zbieżności obojętnie, bo sarkopenia jest jednym z najdroższych problemów zdrowotnych starzejących się społeczeństw.

Malejąca liczebność wybranych bakterii jelitowych może iść w parze z osłabieniem mięśni, które obserwujemy wraz z upływem lat.

Naukowcy mówią już wprost o „osi jelito–mięsień”. Czyli o dwukierunkowej komunikacji między układem pokarmowym a tkanką mięśniową. Według autorów badań Roseburia inulinivorans ma w tej komunikacji działać jak wzmacniacz – wspierać metabolizm mięśni i ich zdolność do generowania siły.

Co jeszcze trzeba sprawdzić, zanim trafi to do apteki

Zespół badawczy zastrzega, że część mechanizmów nadal pozostaje w cieniu. Nie przeanalizowano dogłębnie np. wpływu tej bakterii na poziom stanu zapalnego w organizmie ani na przekazywanie sygnałów między mięśniami, nerwami i jelitami. Nie ma też jeszcze twardego dowodu, że Roseburia inulinivorans potrafi na stałe skolonizować jelita myszy czy ludzi po jednorazowym lub krótkotrwałym podaniu.

Otwarta zostaje też podstawowe pytanie: czy spadek liczebności tej bakterii jest przyczyną pogarszającej się siły mięśni, czy raczej skutkiem zmian stylu życia, diety i samego procesu starzenia. To rozróżnienie ma ogromne znaczenie dla przyszłych terapii.

Czy da się „wyhodować” mocniejsze mięśnie dietą?

Na tym etapie nikt uczciwy nie wskaże konkretnej tabletki z napisem „siła mięśni” opartej na jednym gatunku bakterii. Jednak kierunek jest kuszący, bo Roseburia to bakterie znane z tego, że dobrze rosną na błonniku, zwłaszcza tak zwanej inulinie.

Inulina to rodzaj rozpuszczalnego błonnika, który człowiek trawi słabo, ale za to świetnie wykorzystują go właśnie niektóre pożyteczne bakterie jelitowe. W diecie znajdziemy go np. w:

• cykorii i kawie zbożowej z cykorią,
• czosnku i cebuli,
• porach i szparagach,
• karczochach,
• bananach (zwłaszcza mniej dojrzałych).

Zwiększanie udziału takiej żywności zwykle wspiera różnorodność mikrobioty. Czy przełoży się to konkretnie na wzrost Roseburia inulinivorans i zauważalne przyrosty siły – tego jeszcze nie wiemy. Na razie rozsądniej traktować ten gatunek jako obiecujący trop, a nie gotowy przepis.

Co to oznacza dla zwykłej osoby trenującej lub dbającej o zdrowie?

Coraz więcej danych wskazuje, że trening siłowy, sen, redukcja stresu i dobrze ułożona dieta grają w jednej drużynie z jelitami. Zamiast liczyć na cudowny probiotyk, warto myśleć o jelitach jak o „partnerze treningowym”, który reaguje na nasze codzienne wybory.

Dla ludzi starszych może to oznaczać nowy kierunek profilaktyki sarkopenii: połączenie klasycznych metod (ruch, odpowiednia ilość białka) z celowanym dbaniem o mikrobiotę. Gdyby udało się kiedyś bezpiecznie zwiększać obecność takich gatunków jak Roseburia inulinivorans, można byłoby spowolnić spadek siły mięśni bez konieczności podnoszenia coraz większych ciężarów.

W praktyce już dziś da się zrobić kilka rzeczy: ruszać się regularnie, nie rezygnować z ćwiczeń oporowych po pięćdziesiątce, jeść więcej warzyw i produktów bogatych w błonnik oraz unikać częstego, niepotrzebnego stosowania antybiotyków. To tworzy lepsze środowisko dla mikrobioty, a tym samym zwiększa szansę, że jelita będą wspierać mięśnie, zamiast im przeszkadzać.