Nowe badanie: nadciśnienie zabija coraz więcej młodych Amerykanek

Coraz więcej młodych kobiet w USA umiera z powodu nadciśnienia, choć choroba ta wciąż kojarzy się głównie ze starszymi osobami.

Nowa analiza danych z ostatnich 25 lat pokazuje wyraźny, niepokojący trend: serce młodych Amerykanek coraz częściej nie wytrzymuje skutków przewlekle podwyższonego ciśnienia. Lekarze biją na alarm i mówią wprost – tradycyjne wyobrażenie „typowego pacjenta z nadciśnieniem” przestało być aktualne.

Nadciśnienie wśród młodych kobiet – liczby, które zaskakują lekarzy

Badanie zaprezentowane na kongresie American College of Cardiology objęło kobiety w wieku od 25 do 44 lat. Naukowcy sięgnęli po krajową bazę aktów zgonu w USA i przeanalizowali zgony, w których przyczyną była tzw. kardiopatia nadciśnieniowa, czyli uszkodzenie serca przez długo utrzymujące się wysokie ciśnienie.

Wyniki są druzgocące. Na przełomie wieków umierało średnio 1,1 kobiety na 100 tysięcy w tej grupie wiekowej. W 2023 roku wskaźnik ten sięgnął już 4,8 na 100 tysięcy. To ponad czterokrotny wzrost w czasie krótszym niż jedno pokolenie. Łącznie, w badanym okresie, z powodu tej jednej choroby zmarło ponad 29 tysięcy młodych Amerykanek.

Przeczytaj również: Jak po 64 utrzymać dobry słuch do późnej starości

Między 1999 a 2023 rokiem ryzyko śmierci z powodu nadciśnienia wśród młodych Amerykanek ponad czterokrotnie wzrosło – mimo dostępnych, skutecznych leków.

Najgwałtowniejszy skok śmiertelności widać tuż przed i w trakcie pandemii Covid-19 – w latach 2018–2021. Zbiegł się on z większym stresem, dłuższym siedzeniem w domu, ograniczoną aktywnością fizyczną i przybieraniem na wadze. Ale badacze podkreślają, że nie jest to „produkt pandemii” – trend wznoszący rozpoczął się dużo wcześniej.

Dlaczego młode kobiety częściej umierają z powodu nadciśnienia?

Naukowcy wskazują kilka nakładających się przyczyn. W codziennej diecie dominuje żywność wysokoprzetworzona, pełna soli, cukru i tłuszczów trans. Rośnie odsetek osób z nadwagą i otyłością wśród młodych dorosłych, a nadmierna masa ciała to jeden z głównych motorów rozwoju nadciśnienia.

Przeczytaj również: To jesienne warzywo działa jak naturalna tarcza dla kości i odporności

Dochodzi do tego tryb życia: praca siedząca, życie „na czas”, chroniczny brak snu, stały stres. U kobiet dochodzą czynniki hormonalne oraz komplikacje związane z ciążą, które lekarze wciąż zbyt rzadko wiążą z przyszłym ryzykiem sercowo-naczyniowym.

• wysokoprzetworzona dieta i duże spożycie soli
• niska aktywność fizyczna i długie siedzenie
• rosnąca częstość otyłości w młodym wieku
• przewlekły stres i brak regenerującego snu
• niewystarczające leczenie i zbyt późne rozpoznanie nadciśnienia

Problem nie sprowadza się tylko do stylu życia. Ważny jest także sam system ochrony zdrowia. Badania cytowane przez ekspertów pokazują, że leki na nadciśnienie są kobietom przepisywane rzadziej niż mężczyznom w podobnym wieku i z podobnymi wartościami ciśnienia. To powoduje, że u wielu pacjentek leczenie zaczyna się za późno, gdy w sercu i naczyniach dokonały się już poważne zmiany.

Przeczytaj również: Trener boksu: najszybszy sposób na wzmocnienie ciosu bez worka

Ogromne różnice między grupami etnicznymi i regionami USA

Analiza danych odsłania też bardzo nierówny obraz ryzyka. Najwyższe wskaźniki śmiertelności odnotowano wśród czarnoskórych Amerykanek, które nie identyfikują się jako Latynoski. W tej grupie umiera 8,6 kobiety na 100 tysięcy – prawie cztery razy więcej niż wśród białych kobiet niebędących Latynoskami (2,3 na 100 tysięcy). Kobiety pochodzenia latynoskiego mają wskaźnik na poziomie 1,2 na 100 tysięcy.

Kobiety czarnoskóre w USA umierają z powodu nadciśnienia kilkukrotnie częściej niż kobiety białe w podobnym wieku – to efekt zarówno różnic zdrowotnych, jak i społecznych.

Znaczna część tej różnicy wynika z czynników społeczno-ekonomicznych: gorszego dostępu do lekarzy, wyższego poziomu ubóstwa, częstszej otyłości i mniejszej liczby placówek medycznych w miejscach zamieszkania. Równie ważne są doświadczenia systemowej dyskryminacji i przewlekły stres, który sam w sobie może podnosić ciśnienie i utrudniać jego kontrolę.

Mapa ryzyka: południe USA najbardziej obciążone

Naukowcy zauważyli też wyraźne różnice między regionami. Najwięcej zgonów z powodu kardiopatii nadciśnieniowej u młodych kobiet przypada na południe Stanów Zjednoczonych – 3,8 na 100 tysięcy. Dalej jest środkowa część kraju (2,8), następnie północny wschód (2,2), a najmniej dramatyczna sytuacja panuje na zachodzie (1,9).

Południe USA od lat zmaga się z wysokim odsetkiem otyłości, mniejszą dostępnością opieki medycznej oraz większą liczbą osób żyjących w ubóstwie. Te czynniki przekładają się wprost na częstsze występowanie nadciśnienia, gorszą kontrolę choroby i wyższą śmiertelność.

Wczesny pomiar ciśnienia ratuje życie – nie tylko po pięćdziesiątce

Autorzy analizy podkreślają prostą prawdę: jeśli nadciśnienie zostanie rozpoznane wcześnie i dobrze leczone, w większości przypadków da się uniknąć ciężkiego uszkodzenia serca. Wytyczne American College of Cardiology i American Heart Association mówią jasno – docelowe ciśnienie tętnicze u dorosłych powinno być niższe niż 130/80 mm Hg.

Aby zbliżyć się do tego celu wśród młodych kobiet, konieczna jest zmiana podejścia do badań kontrolnych. U osób między 20. a 40. rokiem życia ciśnienie bywa mierzone rzadko, o ile pacjentka nie zgłasza innych dolegliwości. Tymczasem lekarze sugerują, by traktować każdą wizytę jako okazję do krótkiego badania: także u ginekologa, położnika, w poradni planowania ciąży czy podczas wizyty kontrolnej po porodzie.

Każde spotkanie z lekarzem lub położną może stać się momentem, w którym ktoś po raz pierwszy słyszy: „ma pani za wysokie ciśnienie, trzeba się tym zająć”.

Szczególnie ważne są ciąża i okres poporodowy. Stany takie jak stan przedrzucawkowy, nadciśnienie ciążowe czy cukrzyca w ciąży istotnie podnoszą ryzyko późniejszych problemów sercowych i nadciśnienia. Mimo to wiele kobiet nie dostaje po porodzie jasnej informacji, że powinny później regularnie badać ciśnienie i pilnować serca.

Czego mogą się z tego uczyć Polki?

Choć badanie dotyczy USA, część wniosków bardzo łatwo odnieść do polskich realiów. W Polsce również rośnie odsetek osób z nadwagą i otyłością, a siedząca praca i napięty rytm dnia są dla wielu normą. Nadciśnienie pojawia się coraz częściej przed czterdziestką, lecz wciąż wiele młodych kobiet traktuje je jako coś „dla starszych”.

Najprostszy krok to włączyć pomiar ciśnienia do codziennej rutyny, podobnie jak kontrolę wagi czy badań krwi raz na kilka lat. Warto:

• mierzyć ciśnienie w domu automatycznym ciśnieniomierzem co najmniej kilka razy w roku
• poprosić lekarza rodzinnego o kontrolę ciśnienia przy każdej wizycie, niezależnie od powodu
• wrócić do tematu ciśnienia po każdej trudnej ciąży lub porodzie zakończonym powikłaniami
• zwrócić uwagę na objawy, takie jak częste bóle głowy, kołatanie serca, zadyszka przy niewielkim wysiłku

Dobrze działający system to taki, w którym lekarze nie bagatelizują wysokich wartości ciśnienia u trzydziestolatki, a pacjentka nie wstydzi się zapytać, czy potrzebuje dalszej diagnostyki. W USA widać, do czego prowadzi odwlekanie reakcji – większa liczba zgonów w wieku, w którym większość osób nie myśli jeszcze o chorobach serca.

W tle tej dyskusji kryje się jeszcze jedno zjawisko: kumulacja ryzyka. Nadciśnienie rzadko działa w pojedynkę. Zazwyczaj towarzyszy mu nadmierna masa ciała, siedząca praca, stres, czasem palenie papierosów i zbyt duże spożycie alkoholu. Każdy z tych elementów lekko podnosi ryzyko, ale razem potrafią je skokowo zwiększyć. Zmiana choćby jednego z nich – na przykład regularny ruch lub ograniczenie soli – potrafi obniżyć ciśnienie na tyle, że przez lata nie dojdzie do nieodwracalnych zmian w sercu.