Masz zatkane uszy w samolocie? Ten prosty trik może pomóc

Każdy, kto choć raz leciał samolotem, zna to nieprzyjemne uczucie – nagłe zatykanie uszu przy starcie lub lądowaniu, któremu towarzyszy dziwne „puknięcie”. To tak zwane ucho samolotowe, wynikające z gwałtownych zmian ciśnienia w kabinie. Choć zazwyczaj organizm radzi sobie sam, warto wiedzieć, jak mu skutecznie pomóc, zwłaszcza gdy mechanizm wyrównywania ciśnienia zawodzi.

Start lub lądowanie, nagle uczucie zatykania w uszach i dziwne „puknięcie”.

Większość pasażerów zna ten dyskomfort aż za dobrze.

To nie musi oznaczać choroby. Najczęściej chodzi wyłącznie o gwałtowną zmianę ciśnienia w kabinie. Organizm zwykle radzi sobie z tym sam, ale czasem potrzebuje niewielkiego wsparcia. Tu wchodzi w grę tak zwany manewr Valsalvy, często polecany przez laryngologów.

Dlaczego uszy tak reagują podczas lotu

W czasie lotu najgroźniejszy dla naszych uszu jest nie tyle sam pobyt w powietrzu, ile zmiany wysokości – przede wszystkim faza schodzenia do lądowania. W kabinie zmienia się ciśnienie, a ucho środkowe musi się do tego dostosować.

W środku głowy znajduje się niewielka przestrzeń wypełniona powietrzem – ucho środkowe. Łączy się ona z nosogardłem cienkim kanałem, tak zwaną trąbką słuchową, czyli trąbką Eustachiusza. Gdy działa prawidłowo, co jakiś czas otwiera się na moment, by wyrównać ciśnienie.

Jeśli ten mechanizm zawodzi, powietrze „utkwi” po jednej stronie błony bębenkowej. Wtedy pojawia się uczucie pełności w uchu, tępego słyszenia, czasem kłucia lub bólu. W literaturze anglojęzycznej taki stan bywa określany jako „airplane ear”, czyli ucho samolotowe.

Poczucie zatkanego ucha przy starcie lub lądowaniu zwykle wynika z problemu z wyrównaniem ciśnienia między uchem środkowym a otoczeniem, a nie z trwałego uszkodzenia słuchu.

Ryzyko rośnie, gdy trąbka słuchowa jest choć trochę zablokowana: przy katarze, zapaleniu zatok, alergii czy obrzęku śluzówek po infekcji. Wtedy zwykłe mechanizmy nie wystarczają i trzeba im świadomie pomóc.

Najpierw najprościej: ziewanie, przełykanie, żucie

Wielu laryngologów podkreśla, że zanim ktokolwiek zacznie kombinować z bardziej „technicz­nymi” trikami, warto wykorzystać to, co mamy wbudowane w ciało: ruchy żuchwy i przełykanie.

• Ziewanie – szerokie otwarcie ust, przeciągnięcie się, głęboki oddech. Często uszy odtykają się od razu.
• Przełykanie śliny – przy każdym przełknięciu aktywują się mięśnie w obrębie podniebienia, które otwierają trąbkę słuchową.
• Żucie – guma lub twardy cukierek zmuszają do ciągłego żucia i połykania, co ułatwia wyrównanie ciśnienia.
• Mówienie – rozmowa przy starcie i lądowaniu również porusza żuchwą i aktywuje mięśnie wokół trąbki słuchowej.

Wiele osób zauważa, że wystarczy zacząć żuć gumę albo regularnie połykać ślinę jeszcze przed rozpoczęciem zniżania, by uniknąć większości nieprzyjemnych doznań.

Na czym polega manewr Valsalvy

Kiedy te naturalne ruchy nie dają efektu, można sięgnąć po prostą technikę, która od lat funkcjonuje w medycynie i lotnictwie: manewr Valsalvy.

W praktyce wygląda to tak: zaciskasz usta, zatykasz palcami nos i próbujesz delikatnie wydmuchać powietrze, tak jakbyś chciał wydmuchać nos, ale bez pozwolenia, żeby powietrze uciekło. Tworzysz niewielkie „nadciśnienie” w jamie nosowo-gardłowej.

Celem manewru Valsalvy jest krótkie otwarcie trąbki słuchowej i przepchnięcie powietrza do ucha środkowego, aby błona bębenkowa przestała być „wciągnięta” przez różnicę ciśnień.

Kluczowe jest słowo: delikatnie. Ta technika nie polega na siłowym, długim parciu. Przypomina raczej krótki, kontrolowany impuls, po którym można poczuć charakterystyczne „kliknięcie” lub „pstryknięcie” w uchu oraz stopniową ulgę.

Jak bezpiecznie wykonać manewr krok po kroku

Lekarze podkreślają, że kilkukrotna, łagodna próba bywa skuteczniejsza niż jeden gwałtowny, zbyt mocny wysiłek. Zbyt duży nacisk nie daje dodatkowych korzyści, a może wręcz spowodować ból.

Kiedy lepiej uważać z tym manewrem

Nie każdy organizm zareaguje na manewr Valsalvy tak samo. Są sytuacje, w których trzeba zachować większą ostrożność albo wcześniej porozmawiać z lekarzem.

Na problemy z wyrównaniem ciśnienia szczególnie narażone są osoby, które:

• lecą z silnym katarem lub bólem zatok,
• mają nawracające zapalenia ucha,
• chorują na przewlekłe infekcje górnych dróg oddechowych,
• zmagają się z silną alergią i mocnym obrzękiem śluzówek.

W takich przypadkach trąbka słuchowa może być na tyle obrzęknięta, że powietrze po prostu nie ma którędy przejść. Wtedy manewr Valsalvy może nie zadziałać albo wywołać ból zamiast ulgi.

Specjaliści często sugerują wówczas dodatkowe wsparcie, na przykład:

• krótkotrwałe zastosowanie sprayu obkurczającego śluzówkę nosa (po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą),
• specjalne zatyczki do uszu do lotu, które spowalniają zmianę ciśnienia przy błonie bębenkowej,
• próby ziewania, żucia czy połykania już na etapie wznoszenia i zniżania, a nie dopiero gdy pojawi się ból.

Jeśli ból w uchu w samolocie jest ostry, trwa długo lub utrzymuje się wiele godzin po wylądowaniu, potrzebna jest konsultacja laryngologiczna, a nie kolejne, coraz silniejsze próby manewru Valsalvy.

Kiedy objawy wymagają kontroli lekarskiej

U większości osób dyskomfort kończy się krótko po wylądowaniu, a słuch wraca do normy. Zdarzają się jednak sytuacje, w których warto zachować czujność.

Do sygnałów ostrzegawczych należą:

• słuch po locie jest wyraźnie gorszy i nie poprawia się przez kolejny dzień lub dłużej,
• pojawia się ostry, kłujący ból w uchu podczas zniżania,
• w uchu pojawia się szum, piszczenie lub wrażenie „przelewania się” płynu,
• widoczny jest wyciek z ucha (zwłaszcza z domieszką krwi),
• towarzyszą temu zawroty głowy lub silne uczucie niestabilności.

W takich sytuacjach konieczna jest ocena specjalisty, bo mogło dojść do uszkodzenia błony bębenkowej albo zapalenia ucha środkowego, które wymaga leczenia. Samodzielne próby kolejnych manewrów wbrew bólowi mogą stan pogorszyć.

Jak mądrze przygotować się do lotu, gdy często „zatykają się” uszy

Jeśli wiesz, że twoje uszy reagują szczególnie wrażliwie, możesz odpowiednio zaplanować podróż. Wiele elementów da się opanować, jeszcze zanim wejdziesz do samolotu.

• W miarę możliwości nie lataj w szczycie infekcji – przełóż lot, gdy masz wysoką gorączkę, silny ból zatok i bardzo zatkany nos.
• Porozmawiaj z lekarzem o stosowaniu sprayu do nosa na krótko przed startem i lądowaniem.
• Zaopatrz się w gumę do żucia lub twarde cukierki i zacznij je żuć jeszcze przed rozpoczęciem zniżania.
• Jeśli latasz regularnie i masz długotrwałe kłopoty z uszami, rozważ wizytę u laryngologa, by ocenić drożność trąbki słuchowej.

Sam manewr Valsalvy traktuj raczej jako narzędzie „ratunkowe”, gdy proste metody zawodzą, a nie coś, co trzeba wykonywać profilaktycznie co kilka minut. Najlepszy efekt daje połączenie łagodnego parcia z żuciem i przełykaniem.

Dlaczego delikatność ma tu tak duże znaczenie

Manewr Valsalvy bywa stosowany także w kardiologii czy w diagnostyce neurologicznej, ale w kabinie samolotu interesuje nas wyłącznie jego rola przy wyrównywaniu ciśnienia w uchu. W obu przypadkach chodzi o zmianę warunków wewnątrz klatki piersiowej i głowy poprzez zwiększenie ciśnienia, co pokazuje, jak silnie ta technika oddziałuje na organizm.

Zbyt mocne parcie może chwilowo podnieść ciśnienie tętnicze, wywołać zawroty głowy, a przy niekorzystnym zbiegu okoliczności obciążyć błonę bębenkową. Pasażer nie ma narzędzi, żeby ocenić, gdzie kończy się bezpieczny nacisk, dlatego tak ważna jest świadoma kontrola siły: krótko, miękko, z przerwami.

W praktyce dobra wskazówka brzmi: jeśli przy próbie czujesz narastający ból, odpuść i wróć do ziewania, przełykania, żucia. Manewr ma przynieść ulgę, a nie walkę z własnym ciałem na siłę. Dzięki takiemu podejściu większość osób może latać spokojnie, nawet jeśli ich uszy reagują wrażliwie na każdą zmianę wysokości.