Groźny grzyb z kotów atakuje ludzi. Nowe ognisko w Ameryce Południowej

W Ameryce Południowej weterynarze i lekarze biją na alarm: koty zaczęły masowo przenosić groźny grzyb na ludzi i inne zwierzęta.

Patogen o nazwie Sporothrix brasiliensis pojawił się właśnie w Urugwaju i szybko zmienia obraz choroby, która przez lata kojarzyła się głównie z kontaktem z ziemią czy dzikimi zwierzętami. Teraz głównym wektorem stały się domowe i wolno żyjące koty, a konsekwencje odczuwać mogą całe miasta.

Nowy grzyb w Urugwaju: od jednego przypadku do lokalnego ogniska

Badacze z uniwersytetu w Montevideo potwierdzili obecność Sporothrix brasiliensis w dwóch nadmorskich departamentach Urugwaju – Maldonado i Rocha. Chorowali tam ludzie, koty, inne zwierzęta domowe i dzikie gatunki.

Początkowo lekarze myśleli, że mają do czynienia z pojedynczym, nieszczęśliwym przypadkiem związanym z jedną adoptowaną kotką. Analiza terenowa szybko to obaliła. Chore koty znajdowano w różnych miejscach, bez powiązania z pierwszym zwierzęciem.

Przeczytaj również: AI podgląda ryby, by policzyć nam lata życia. Brzmi jak sci‑fi?

Badacze uznali, że grzyb nie jest już „importowanym” incydentem, lecz rozprzestrzenia się lokalnie między kotami i ich opiekunami.

Taka zmiana skali oznacza więcej pacjentów w gabinetach lekarzy, więcej zwierząt wymagających leczenia i konieczność przeorganizowania działań służb sanitarnych oraz schronisk.

Dlaczego koty tak skutecznie roznoszą Sporothrix brasiliensis

Największy problem tkwi w sposobie, w jaki chorują koty. U zakażonych zwierząt na skórze, szczególnie na pysku, nosie, łapach i w okolicach jamy ustnej, tworzą się bolesne rany i owrzodzenia. To właśnie w nich znajduje się ogromna ilość komórek grzyba.

Przeczytaj również: Wzdęcia przy chodzeniu: kiedy to normalne, a kiedy iść do lekarza

Do zakażenia człowieka dochodzi najczęściej wtedy, gdy:

• zakażony kot podrapie człowieka pazurami,
• ugryzie w trakcie zabawy, karmienia lub zabiegów pielęgnacyjnych,
• wydzielina z rany (ropa, wysięk) dostanie się do uszkodzonej skóry.

Ulica dodatkowo wzmacnia ten mechanizm. Koty wolno żyjące częściej się biją, mają otwarte rany, przemieszczają się między osiedlami i nie trafiają do lekarza weterynarii. W praktyce tworzą ruchomą sieć, która przenosi patogen od stada do stada.

Przeczytaj również: Ten prosty ruch z Pilates spowalnia starzenie po 50. roku życia

Jedno chore zwierzę, które włóczy się po kilku podwórkach, może stać się źródłem wielu przypadków u ludzi, innych kotów i psów.

Badania wykazały też, że grzyb pojawia się w kropelkach wydzieliny z nosa u kaszlących czy kichających zwierząt. Zagrożenie nie ogranicza się więc wyłącznie do drapania i gryzienia.

Czy grzyb przystosował się do życia w ciele ssaków

Sporothrix brasiliensis zachowuje się jak biologiczny kameleon. W środowisku zewnętrznym rośnie w formie nitkowatych strzępek. Po dostaniu się do organizmu, pod wpływem ciepłoty ciała, zmienia się w drożdżopodobne, małe komórki.

Ten przełącznik, zależny od temperatury, naukowcy nazywają dymorfizmem. Z punktu widzenia zdrowia ludzi ma on poważne skutki:

• mniejsze komórki łatwiej wnikają w uszkodzoną skórę,
• szybciej zasiedlają tkanki i namnażają się przy 36–37°C,
• grzyb może przeżyć zarówno w glebie czy roślinach, jak i w ciele ssaka.

Taka elastyczność sprawia, że patogen potrafi przetrwać w otoczeniu przez dłuższy czas, a gdy pojawi się odpowiedni gospodarz – kot, pies, człowiek – natychmiast wchodzi w tryb „pasożyta”.

Jak wygląda zakażenie u ludzi i kotów

Objawy u ludzi

Infekcja, zwana sporotrychozą, zaczyna się często niewinnie. Po zadrapaniu czy ugryzieniu na skórze pojawia się mały, czerwony guzek. Po kilku dniach lub tygodniach zamienia się on w owrzodzenie.

Następnie wzdłuż przebiegu naczyń chłonnych mogą powstawać kolejne guzki, jak paciorki ustawione w linii. To sygnał, że grzyb przemieszcza się pod skórą. Chorzy zgłaszają ból, swędzenie, czasem powiększenie okolicznych węzłów chłonnych.

Zaniedbane zmiany skórne w rzadkich sytuacjach przenoszą się głębiej – do stawów, płuc, a nawet opon mózgowo-rdzeniowych.

Objawy u kotów

U kotów obraz bywa jeszcze bardziej dramatyczny. Na pysku, uszach i głowie tworzą się liczne, trudno gojące się rany, strupy i ogniska łysienia. Zwierzę cierpi, drapie się, jest rozdrażnione lub ospałe.

W części przypadków dochodzi do zapalenia spojówek, a oczy robią się czerwone, z wyraźnym wysiękiem. Taki kot wygląda, jakby miał kilka różnych chorób naraz, co utrudnia szybką diagnozę.

Diagnostyka: dlaczego antybiotyk nie pomaga

W pierwszym kontakcie lekarze często mylą sporotrychozę z bakteryjnym zapaleniem skóry. Pacjent otrzymuje antybiotyki, które nie działają, bo mają walczyć z bakteriami, a nie z grzybem.

Prawidłowe rozpoznanie wymaga pobrania materiału z rany i zbadania go w laboratorium. Stosuje się dwa podstawowe kroki:

Dopiero wtedy lekarz sięga po leki przeciwgrzybicze. Terapia trwa zazwyczaj wiele tygodni, a w cięższych przypadkach – miesiące. U kotów leczenie jest trudniejsze, bo tabletki trzeba podawać regularnie, często zwierzęta źle je tolerują, a rany wymagają długiej pielęgnacji.

Kto jest najbardziej narażony na ciężki przebieg

Choć chorować może każdy, doświadczenia z Brazylii, Argentyny i Urugwaju wskazują na grupy podwyższonego ryzyka:

U tych pacjentów grzyb ma większą szansę wydostać się poza skórę i zajmować kolejne narządy. Z perspektywy lekarzy oznacza to potrzebę większej czujności przy pozornie „zwykłych” zadrapaniach od kota.

Rozprzestrzenianie się po Ameryce Południowej

Ślad choroby prowadzi dziś przede wszystkim do Brazylii, gdzie już wcześniej notowano liczne ogniska związane z kotami. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, w dotkniętych regionach Ameryki Południowej w ciągu dekady odnotowano ponad 11 tysięcy przypadków u ludzi.

Nowe raporty z Argentyny mówią o kolejnych pacjentach zakażonych po kontakcie z chorymi kotami. Urugwaj to następny kraj, w którym patogen zdobywa przyczółek. Wspólne jest jedno – wszędzie główną rolę odgrywa przemieszczanie się zwierząt.

Jedno zakażone zwierzę przewiezione przez granicę – legalnie lub „na gapę” – może wprowadzić nową linię grzyba do kolejnego kraju.

Jak zmienił się obraz choroby w Urugwaju

Przez wiele lat w Urugwaju sporotrychoza kojarzyła się głównie z rolnikami i myśliwymi. Większość przypadków miała związek z kontaktem z glebą, roślinami czy dzikimi pancernikami. Analiza archiwalna wykazała 157 rozpoznanych zakażeń w ciągu 38 lat, z czego aż 128 wiązano z zadrapaniami od pancerników podczas polowania.

Dzisiejsza sytuacja jest inna. Teraz chore osoby to często mieszkańcy miast i miasteczek, którzy po prostu zajmują się kotem – własnym albo przybłędą z okolicy. Dla lekarzy i weterynarzy oznacza to zupełnie nowy profil pacjenta oraz konieczność edukacji także wśród opiekunów zwierząt domowych.

Dlaczego opanowanie ognisk jest tak trudne

Największym wyzwaniem są koty wolno żyjące i te, które spędzają większość czasu na zewnątrz. Rzadko ktoś je szczepi, odrobacza, a tym bardziej leczy z chorób przewlekłych. Jeśli taki kot zachoruje na sporotrychozę, często nikt tego nie zauważa albo myli rany z typowymi urazami po bójce.

Służby zdrowia publicznego zwracają uwagę, że skuteczna reakcja wymaga ścisłej współpracy różnych środowisk:

• weterynarze muszą szybko rozpoznawać chorobę i zgłaszać przypadki,
• lekarze rodzinni i dermatolodzy powinni pytać pacjentów o kontakt z kotami,
• mieszkańcy powinni reagować na widok kotów z rozległymi ranami i zgłaszać je do schronisk lub gabinetów,
• samorządy muszą rozwijać programy sterylizacji i leczenia kotów wolno żyjących.

Bez takiego połączonego działania ognisko może tlić się przez lata, nawet jeśli pojedyncze osoby zostaną prawidłowo zdiagnozowane i wyleczone.

Co mogą zrobić opiekunowie kotów

Dla właścicieli zwierząt kluczowe są proste nawyki. Jeśli kot ma uporczywe rany na głowie, pysku lub łapach, które nie goją się mimo domowej pielęgnacji, trzeba jak najszybciej pokazać go weterynarzowi i powiedzieć wprost o obawach dotyczących chorób grzybiczych.

W kontakcie ze zwierzęciem, u którego podejrzewamy zakażenie, warto:

• unikać przytulania twarzą w twarz i całowania kota,
• zakładać rękawiczki podczas pielęgnacji ran,
• myć ręce po każdym kontakcie, szczególnie jeśli mamy otarcia skóry,
• zwracać uwagę na zadrapania i ugryzienia, a w razie pojawienia się guzka czy owrzodzenia – skonsultować się z lekarzem.

Dla małych dzieci dobrym rozwiązaniem jest ograniczenie kontaktu z kotami, które wychodzą na zewnątrz i często wracają z widocznymi śladami walki.

Dlaczego ta historia powinna zainteresować także Polskę

Choć Sporothrix brasiliensis koncentruje się dziś w Ameryce Południowej, przykład pokazuje, jak szybko choroby odzwierzęce zmieniają swoje trasy. Wystarczy kilka lat, by patogen kojarzony z dzikimi pancernikami przeszedł do kotów domowych, a potem do mieszkańców dużych miast.

Dla polskich lekarzy i weterynarzy to sygnał, że w erze częstych podróży i adopcji zwierząt zza granicy warto myśleć szerzej o mniej znanych infekcjach grzybiczych. Dla opiekunów zwierząt to przypomnienie, że zdrowie kota i człowieka są ze sobą mocno splecione, a zadrapanie, które „na oko” wygląda niewinnie, czasem bywa początkiem dłuższej historii choroby.