Dużo tatuaży, mniej raka skóry? Zaskakujące wyniki badania

Przez lata ostrzegano, że tatuaże mogą sprzyjać rakowi skóry.

Najnowsze dane z USA pokazują coś dokładnie odwrotnego i stawiają lekarzy w konsternacji.

Badacze z Uniwersytetu Utah chcieli potwierdzić, że osoby mocno wytatuowane częściej chorują na czerniaka. Zderzyli się z wynikiem, którego sami się nie spodziewali: im więcej tatuaży, tym niższe ryzyko tego najgroźniejszego nowotworu skóry. Teraz próbują zrozumieć, co tak naprawdę kryje się za tą zaskakującą zależnością.

Od podejrzeń do zaskoczenia: co zrobili naukowcy

Przez długi czas tatuaże miały w medycynie złą prasę. Wskazywano na zawartość metali ciężkich i innych związków chemicznych w tuszu. Spekulowano, że mogą one wywoływać przewlekłe stany zapalne w skórze, a to z kolei sprzyja rozwojowi komórek nowotworowych.

Przeczytaj również: Nie siłownia, nie bieganie, ten sport podbija serca po 50-tce

Naukowcy z Utah postanowili sprawdzić to w praktyce. Przeanalizowali dane ponad 1100 pacjentów, u których między styczniem 2020 a czerwcem 2021 rozpoznano czerniaka. Następnie zestawili ich sytuację z grupą kontrolną reprezentatywną dla mieszkańców stanu Utah, uwzględniając m.in. wiek, pochodzenie etniczne i znane czynniki ryzyka, takie jak ekspozycja na słońce.

Badanie miało potwierdzić, że tatuaże zwiększają ryzyko czerniaka. Zamiast tego wskazało możliwy efekt ochronny przy dużej liczbie tatuaży.

Badacze inspirowali się wcześniejszymi analizami z Europy, gdzie sugerowano, że osoby z rozległymi tatuażami częściej chorują na raka skóry. Z góry zakładali więc, że zobaczą podobny trend.

Przeczytaj również: Nie Hiszpania ani Włochy, to uzdrowiskowe eldorado przyciąga francuskich emerytów

Im więcej tatuaży, tym mniej czerniaka?

Wyniki całkowicie wywróciły te oczekiwania. Po przeliczeniu danych okazało się, że osoby mające co najmniej dwa tatuaże rzadziej trafiały do grupy z czerniakiem niż ludzie bez tatuaży.

Na tym nie koniec. Efekt wydawał się narastać wraz z liczbą tatuaży. Najniższe ryzyko odnotowano u dwóch grup:

Przeczytaj również: Nie codziennie, dermatolodzy zalecają prysznic tylko 3 razy w tygodniu

• osób z czterema tatuażami lub większą ich liczbą,
• osób z co najmniej trzema dużymi tatuażami.

U nich czerniak – zarówno wczesny, jak i bardziej zaawansowany – pojawiał się najrzadziej w całej badanej populacji.

Paradoks: jedna z najbardziej „podejrzanych” grup – mocno wytatuowani – miała najmniejsze ryzyko nowotworu skóry w badaniu.

Taki obraz stoi w sprzeczności z alarmistycznymi wnioskami niektórych wcześniejszych prac. Sprawia też, że proste hasło „tatuaże są rakotwórcze” przestaje mieć uzasadnienie w danych.

Skąd ten efekt? Hipotezy badaczy

Główna autorka analizy podkreśla, że nie chodzi o to, że tusz z salonu tatuażu działa jak magiczna tarcza antynowotworowa. Podejrzenie pada raczej na styl życia osób, które lubią ozdabiać ciało.

Baczniejsza obserwacja skóry

Osoby często odwiedzające studia tatuażu mogą po prostu bardziej interesować się swoją skórą. Zwracają uwagę na wygląd znamion, regularnie oglądają ciało w lustrze, częściej trafiają do dermatologa – choćby po to, by sprawdzić, czy da się bezpiecznie wytatuować okolice pieprzyków.

Taka czujność ułatwia wczesne wychwycenie podejrzanych zmian. A wczesny czerniak, wykryty na etapie plamki czy niewielkiego guzka, ma zdecydowanie lepsze rokowania.

Ostrożniejsze korzystanie ze słońca

Jest też drugi trop. Tatuaż blaknie pod wpływem promieniowania UV. Osoby, które wydają spore pieniądze na misterną grafikę na skórze, często dbają, by jej nie „spalić” na słońcu. To może oznaczać:

• częstsze używanie kremów z filtrem,
• unikanie opalania w godzinach największego nasłonecznienia,
• noszenie odzieży zakrywającej wytatuowane miejsca,
• rezygnację z solariów.

Każde z tych zachowań redukuje dawkę szkodliwego promieniowania UV, a więc i ryzyko czerniaka. Tatuaż może więc pośrednio „wymuszać” lepszą ochronę skóry.

Możliwa rola układu odpornościowego

Ciekawą, choć na razie dość teoretyczną koncepcją jest udział odporności. Sam proces tatuowania to kontrolowane wprowadzanie obcych cząstek tuszu w głąb skóry. Organizm reaguje na to lokalnym stanem zapalnym i aktywacją komórek układu immunologicznego.

Jedna z hipotez mówi, że powtarzana wielokrotnie stymulacja układu odpornościowego może poprawiać jego „czujność” wobec komórek nowotworowych w skórze.

To trochę tak, jakby układ odpornościowy częściej patrolował daną okolicę, bo regularnie dzieje się tam coś nietypowego. Na razie to tylko spekulacja, ale temat interesuje immunologów, bo przypomina zasadę działania niektórych szczepionek czy terapii onkologicznych opartych na pobudzaniu odporności.

Nie wszystko się zgadza: miejsca, gdzie badanie zgrzyta

Obraz nie jest jednak tak prosty i jednolity. Autorzy zauważyli, że osoby posiadające tylko jeden tatuaż były nieznacznie bardziej narażone na czerniaka niż grupa bez tatuaży. Ten detal komplikuje interpretację wyników.

Możliwe wyjaśnienia obejmują m.in. fakt, że „pojedynczo wytatuowani” częściej traktują tatuaż jako pamiątkę z wakacji, a nie styl życia. To może się wiązać z wyższą skłonnością do intensywnego opalania, bo tatuaż powstał na przykład po słonecznym wyjeździe, w okresie mocnej ekspozycji na UV.

Do tego dochodzi jeszcze jeden element: inne badania nie potwierdziły związku między tatuażami a niektórymi nowotworami układu krwiotwórczego, jak chłoniaki. To sugeruje, że ewentualny efekt tuszu na zdrowie może być bardzo zróżnicowany w zależności od rodzaju raka, a czasem w ogóle nie występować.

Co to zmienia dla lekarzy i pacjentów

Nowe dane wymuszają korektę podejścia do tatuaży w gabinetach lekarskich. Jeszcze niedawno lekarz mógł z dużą pewnością powtarzać, że tatuowanie „na pewno” zwiększa ryzyko raka skóry. Teraz trzeba sięgać po bardziej ostrożne sformułowania i brać pod uwagę zachowania zdrowotne pacjentów.

Badacze podkreślają przy tym jedną rzecz: wyniki nie stanowią zachęty do robienia sobie kolejnych tatuaży „dla zdrowia”. Duża liczba tatuaży może w pewnych warunkach współistnieć z mniejszym ryzykiem czerniaka, ale to nie znaczy, że sama igła i tusz działają jak lek.

Wnioski z pracy nie są poradą: „zrób sobie tatuaż, a zmniejszysz ryzyko raka skóry”. Chodzi raczej o sygnał, że rzeczywistość jest dużo bardziej skomplikowana niż proste hasła ostrzegawcze.

Na co uważać, jeśli masz tatuaże albo o nich myślisz

Dla osób już wytatuowanych wnioski są dość jasne. Skóra pod tatuażem nadal wymaga ochrony przed słońcem, a każde nietypowe znamię – zarówno na tuszu, jak i obok niego – zasługuje na ocenę dermatologa.

Warto wyrobić sobie kilka nawyków:

• stosować kremy z filtrem SPF 30 lub wyższym na wytatuowane miejsca,
• unikać opalania tatuaży w godzinach okołopołudniowych,
• raz w roku prosić lekarza o obejrzenie wszystkich znamion, nie tylko w okolicy tatuaży,
• reagować, gdy na linii rysunku pojawia się nowe, ciemne lub szybko rosnące znamię.

Osoby dopiero planujące tatuaż powinny pamiętać, że pełne bezpieczeństwo nie istnieje. Tusze mają złożony skład, który w części wciąż podlega badaniom. Salony różnią się jakością pracy i przestrzeganiem zasad higieny. Wciąż aktualna pozostaje zasada: wybieramy sprawdzone miejsce, pytamy o rodzaj używanego tuszu, dbamy o pielęgnację skóry po zabiegu.

Jak patrzeć na takie badania z perspektywy zwykłego pacjenta

Historia tatuaży i czerniaka świetnie pokazuje, jak medycyna potrafi zmienić zdanie, gdy pojawiają się nowe dane. Najpierw dominowało przekonanie, że tatuaże muszą szkodzić. Teraz okazuje się, że rzeczywisty obraz zależy od stylu życia, nawyków dotyczących słońca i obserwacji skóry.

Dla przeciętnego czytelnika najważniejsza lekcja jest prosta: zamiast skupiać się na samym tatuażu, warto patrzeć szerzej na swoje zachowania – czy używasz filtrów, czy unikasz poparzeń słonecznych, czy oglądasz swoje znamiona. To one w praktyce decydują, jak duże będzie ryzyko raka skóry, niezależnie od tego, ile masz tuszu pod skórą.