Cztery filiżanki kawy dziennie? Naukowcy widzą związek z rakiem

：。14，9,50016,000，，17%。。

Poranna kawa może robić znacznie więcej niż tylko stawiać na nogi – nowe badania sugerują, że jej regularne picie może mieć zaskakujący związek z ryzykiem niektórych nowotworów.

Naukowcy przyjrzeli się dużym grupom osób z różnych krajów i sprawdzili, jak często sięgają po kawę i herbatę. Okazało się, że te codzienne napoje nie są obojętne dla zdrowia tkanek w obrębie głowy i szyi – w grę wchodzi zarówno potencjalna ochrona, jak i pewne ryzyka.

Co wykazała analiza tysięcy kawoszy i miłośników herbaty

Badanie opublikowane w czasopiśmie naukowym „Cancer” objęło dane z 14 badań obserwacyjnych prowadzonych w Europie, Ameryce Północnej i Ameryce Łacińskiej. W sumie przeanalizowano informacje o nawykach dotyczących kawy i herbaty u:

• 9 548 osób z rozpoznanymi nowotworami głowy i szyi,
• 15 783 osób bez takiej diagnozy.

Badacze uwzględnili przy tym wiek, płeć, palenie papierosów, spożycie alkoholu oraz to, jak często badani sięgają po owoce i warzywa. Dopiero po takim przefiltrowaniu danych wyłonił się dość wyraźny trend związany z kawą z kofeiną.

Osoby pijące więcej niż cztery filiżanki kawy z kofeiną dziennie miały średnio o około 17% niższe ryzyko nowotworów głowy i szyi w porównaniu z tymi, które piły ją rzadko lub wcale.

Najmocniejszą zależność zaobserwowano dla nowotworów jamy ustnej oraz tej części gardła, która znajduje się tuż za jamą ustną (tzw. część ustna gardła). W tych lokalizacjach różnica między „ciężkimi” kawoszami a resztą była szczególnie wyraźna.

Kawa bezkofeinowa i herbata – tu sprawa wygląda inaczej

Autorzy pracy sprawdzili też, czy podobny efekt pojawia się przy kawie bezkofeinowej i herbacie. Tu obraz okazał się bardziej skomplikowany.

Kawa bezkofeinowa: częściowa ochrona jamy ustnej

W przypadku kawy bezkofeinowej dane sugerują korzystną zależność dla jednego, konkretnego obszaru:

• regularne picie „bezkofeiny” wiązało się z niższym ryzykiem nowotworu jamy ustnej,
• nie zaobserwowano podobnego efektu w innych częściach głowy i szyi.

To ważna wskazówka, że sam brak kofeiny nie przekreśla ewentualnych korzyści. Najprawdopodobniej liczy się cały „koktajl” związków chemicznych obecnych w kawie.

Herbata: mała ilość sprzyja, zbyt duża może szkodzić

W przypadku herbaty wyniki są jeszcze bardziej zniuansowane. Z jednej strony:

• picie do jednej filiżanki herbaty dziennie wiązało się ze spadkiem ryzyka nowotworów głowy i szyi o około 9%,
• szczególnie widoczny był związek z mniejszym ryzykiem zmian w dolnej części gardła.

Z drugiej strony, gdy badani przekraczali jedną filiżankę herbaty dziennie, pojawiał się niekorzystny efekt:

Nadmierne picie herbaty, powyżej jednej filiżanki dziennie, korelowało ze wzrostem ryzyka raka krtani o około 38%.

Autorzy sugerują, że może to mieć związek z nasileniem refluksu żołądkowo-przełykowego. Częstszy refluks to częstsze drażnienie błony śluzowej krtani kwaśną treścią, a to z kolei jest jednym z uznanych czynników ryzyka w tej lokalizacji.

Co w kawie i herbacie może chronić przed rakiem

Z badania wynika, że sam fakt obecności kofeiny nie wystarcza, by wyjaśnić obserwowane zależności. Naukowcy przypuszczają, że większą rolę odgrywają inne składniki obu napojów.

W kawie i herbacie znajdziemy między innymi:

• polifenole – związki o silnym działaniu przeciwutleniającym,
• flawonoidy – mogą stabilizować błony komórkowe i łagodzić stany zapalne,
• szereg antyoksydantów , które pomagają neutralizować wolne rodniki uszkadzające DNA.

Badacze zwracają uwagę, że to właśnie mieszanina bioaktywnych związków w kawie i herbacie, a nie sama kofeina, może odpowiadać za obserwowane różnice w ryzyku nowotworów.

Te substancje mogą ograniczać przewlekłe mikrozapalenia w obrębie błon śluzowych jamy ustnej, gardła czy krtani. Teoretycznie może to zmniejszać szansę, że uszkodzone komórki zaczną się dzielić w niekontrolowany sposób.

Ograniczenia: dlaczego nie warto traktować kawy jak „leku na raka”

Choć liczby wyglądają imponująco, samo badanie ma kilka istotnych ograniczeń, o których naukowcy mówią wprost.

Badania obserwacyjne – związek, a nie gwarancja

Przede wszystkim mowa o badaniach obserwacyjnych, a więc takich, w których śledzi się nawyki ludzi i porównuje je z ich stanem zdrowia. Taki typ pracy nie pozwala udowodnić, że to właśnie kawa czy herbata są bezpośrednią przyczyną niższego lub wyższego ryzyka choroby. W grę mogą wchodzić inne różnice stylu życia.

Dodatkowo:

• informacje o ilości wypijanych napojów uczestnicy podawali sami, co zawsze rodzi ryzyko pomyłek,
• badacze nie rozróżniali rodzajów herbaty (zielona, czarna, ziołowa) ani metod parzenia kawy,
• nawet najlepsze modele statystyczne nie są w stanie całkowicie oddzielić wpływu kawy czy herbaty od palenia tytoniu i picia alkoholu.

W praktyce oznacza to, że kawa może pomagać, ale nie zniweluje szkód wynikających z paczki papierosów dziennie czy regularnego „weekendowego” upijania się.

Jak interpretować te dane w codziennym życiu

Wiele osób po lekturze takich badań ma ochotę natychmiast zwiększyć liczbę filiżanek kawy. Eksperci apelują jednak o zdrowy rozsądek. Kawa może być jednym z drobnych elementów zdrowego stylu życia, ale nie zastąpi innych nawyków ochronnych.

Bezpieczne granice i zdrowe tło

Większość wytycznych żywieniowych wskazuje, że u zdrowej osoby dorosłej 3–4 filiżanki kawy z kofeiną dziennie mieszczą się w rozsądnym zakresie. Warto to wkomponować w szerszy kontekst:

• utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
• duża ilość warzyw i owoców w diecie,
• regularna aktywność fizyczna,
• rezygnacja z palenia i ograniczenie alkoholu.

Kawa może być sprzymierzeńcem, ale nie usprawiedliwi innych zachowań, które wyraźnie zwiększają ryzyko nowotworów głowy i szyi.

Kawa, herbata i nowotwory głowy i szyi – szybkie porównanie

Dla kogo te wyniki mogą mieć szczególne znaczenie

Nowotwory głowy i szyi częściej rozwijają się u osób palących tytoń i pijących alkohol. Jeśli ktoś od lat zmaga się z takim zestawem nawyków, powinien w pierwszej kolejności zająć się ich zmianą. Kawa w tym kontekście może być pomocna choćby dlatego, że u części osób ogranicza chęć sięgnięcia po papierosa czy kolejnego drinka.

Osoby z chorobą refluksową przełyku lub nadwrażliwą krtanią powinny natomiast ostrożniej podchodzić do dużych ilości herbaty, zwłaszcza mocno parzonej i bardzo gorącej. W ich przypadku kluczowe staje się opanowanie refluksu – od modyfikacji diety po leczenie farmakologiczne według zaleceń lekarza.

Na co zwrócić uwagę, planując własne „kawowe” strategie

Jeśli po przeczytaniu o potencjalnych korzyściach chcesz coś zmienić w swoich nawykach, warto zrobić to sensownie. Zamiast nagle przeskakiwać z jednej filiżanki do pięciu, lepiej stopniowo sprawdzić, jak organizm reaguje na większą dawkę kofeiny – zwłaszcza jeśli masz problemy z sercem, nadciśnienie lub bezsenność.

Dobrą praktyką jest też zwrócenie uwagi na „opakowanie” kawy i herbaty. Napoje te same w sobie nie zawierają cukru ani tłuszczu. Problemy zaczynają się, gdy każdej filiżance towarzyszy syrop smakowy, duża ilość cukru, słodkie mleko zagęszczone czy kaloryczne ciastko. Wtedy ewentualna ochrona przed rakiem może zostać przyćmiona przez rosnące ryzyko otyłości, cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych.