Dlaczego należy unikać kawy w upały? Oficjalne zalecenia służb pogodowych

Mieszkańcy Arizony, południowej Kalifornii i Nevady mierzą się z temperaturami, które bardziej pasują do środka lata niż początku wiosny. Amerykańskie służby pogodowe publikują kolejne ostrzeżenia dotyczące upałów i wprost radzą, by ograniczyć napoje z kofeiną, w tym poranną małą czarną.

Fala żaru jak w wakacje, choć jest dopiero marzec

Ekstremalne ostrzeżenia przed upałem obowiązują m.in. w okolicach Las Vegas, Los Angeles, Phoenix i Tucson. W wielu miejscach prognozy mówią o temperaturach ponad 30 stopni powyżej średniej dla tej pory roku. Dla mieszkańców oznacza to wartości liczonych w stopniach Fahrenheita dobrze powyżej „setki”, czyli ponad 38 stopni Celsjusza.

Synoptycy zapowiadają, że seria rekordów ciepła może potrwać kilka dni. Co gorsza, noce nie przynoszą wyraźnego ochłodzenia – minimalne temperatury pozostają wysokie, więc organizm nie ma kiedy się zregenerować. To jeden z czynników, który wyraźnie podnosi ryzyko udarów cieplnych i odwodnienia.

Ekstremalne upały trwające bez przerwy przez kilka dób są dużo groźniejsze dla zdrowia niż pojedynczy gorący dzień, nawet jeśli słupek rtęci pokazuje podobne wartości.

Meteorolodzy określają obecną sytuację jako „kopułę gorąca” – układ wysokiego ciśnienia, który blokuje napływ chłodniejszych mas powietrza i dosłownie przykrywa region warstwą rozgrzanego powietrza. Tego typu zjawiska coraz częściej pojawiają się poza klasycznym sezonem letnim.

Przeczytaj również: Godziny przed telewizorem: ile oglądania naprawdę szkodzi zdrowiu?

Dlaczego służby odradzają kawę i inne napoje z kofeiną

Wśród licznych porad opublikowanych przez amerykańską Narodową Służbę Pogodową pojawił się punkt, który elektryzuje kawoszy: w upałach lepiej unikać napojów z kofeiną. Na liście „nie rób tego w czasie fali gorąca” obok alkoholu znalazła się właśnie kawa i inne pobudzacze.

Powód jest prosty – i mocno fizjologiczny. Kofeina działa moczopędnie, więc organizm szybciej pozbywa się płynów. W normalnych warunkach nie ma to większego znaczenia, ale przy ekstremalnej temperaturze ciało i tak intensywnie traci wodę z potem.

Przeczytaj również: Lekarze wyjaśniają, dlaczego niektóre osoby czują zmęczenie w środku dnia

Przy silnym upale każdy dodatkowy czynnik, który zwiększa utratę płynów – jak alkohol czy duże dawki kofeiny – przyspiesza odwodnienie i obciąża serce oraz układ krążenia.

Eksperci zastrzegają, że chodzi przede wszystkim o osoby przebywające długo na słońcu lub w miejscach bez klimatyzacji, a także o ludzi starszych, dzieci i osoby z chorobami przewlekłymi. Jedna mała kawa wypita rano w chłodnym, klimatyzowanym mieszkaniu nie zrobi krzywdy zdrowej osobie. Jeśli jednak ktoś spędza godziny na zewnątrz, a do tego sięga po kolejne kubki mocnej kawy, ryzyko rośnie.

Co pić, gdy żar leje się z nieba

Służby rekomendują przede wszystkim wodę i napoje z elektrolitami. Chodzi nie tylko o samą wodę, ale też o uzupełnienie sodu, potasu i innych minerałów wypacanych wraz z potem.

Przeczytaj również: Najgorsza pora na picie herbaty jeśli chcesz dobrze spać

• Woda niegazowana – podstawowy napój w czasie upału, najlepiej w małych porcjach, ale często.
• Napoje izotoniczne – przy pracy fizycznej lub długim przebywaniu na słońcu.
• Rozcieńczone soki – alternatywa dla osób, które nie lubią smaku samej wody.
• Unikanie słodkich, gazowanych napojów – duża ilość cukru może nasilać uczucie pragnienia.

W komunikatach pojawiają się też porady, by nie czekać z piciem, aż pojawi się silne pragnienie. Wysoka temperatura zaburza naturalne sygnały organizmu i łatwo przegapić moment, kiedy zaczyna się odwodnienie.

Jak chronić się przed falą upałów według oficjalnych wytycznych

Amerykańskie biura prognoz pogody przygotowały proste listy „rób” i „nie rób” na czas fali gorąca. To zestaw praktycznych wskazówek, z których część bez problemu można przenieść na polskie warunki, gdy przychodzą lipcowe lub sierpniowe upały.

Władze przypominają też o absolutnym zakazie pozostawiania dzieci i zwierząt w samochodzie, nawet „tylko na chwilę”. Wnętrze auta stojącego w słońcu może w kilka minut nagrzać się do temperatur zagrażających życiu.

Szczególne ryzyko dla seniorów, dzieci i osób bez dachu nad głową

W komunikatach dużo miejsca poświęcono grupom najbardziej wrażliwym na upał. To przede wszystkim osoby starsze, małe dzieci, osoby chore, a także ludzie mieszkający na ulicy lub w lokalach bez sprawnej klimatyzacji.

Przy braku skutecznego chłodzenia i odpowiedniego nawodnienia ryzyko udaru cieplnego rośnie lawinowo, zwłaszcza u seniorów i dzieci, których organizm gorzej radzi sobie z regulacją temperatury.

Służby zachęcają mieszkańców, by regularnie kontaktowali się z sąsiadami i rodziną – zwłaszcza z tymi, którzy mieszkają samotnie. Jeden telefon lub krótka wizyta mogą dosłownie uratować komuś zdrowie.

Turystyka i sport w skrajnych warunkach

Upał mocno uderzył też w osoby uprawiające turystykę pieszą. W rejonie słynnego Wielkiego Kanionu w Arizonie meteorolodzy i straż parku proszą, by skracać trasy, a w najgorętszych godzinach całkowicie rezygnować z zejścia w głąb kanionu.

W zaleceniach pojawiają się bardzo konkretne wskazówki: w określonych godzinach turyści powinni albo znaleźć się już na górze, albo zatrzymać się w wyznaczonych obozowiskach. Spacer, który w chłodniejszy dzień jest przyjemną wycieczką, przy temperaturach sięgających ekstremów może szybko przerodzić się w walkę o utrzymanie przytomności.

Przypomina się też o podstawowym wyposażeniu: kapelusz z szerokim rondem, krem z filtrem, słone przekąski, odpowiedni zapas wody i mieszanki elektrolitów. Co ciekawe, w komunikatach radzi się, by w czasie takiej wędrówki zwiększyć kaloryczność diety – organizm w upale zużywa więcej energii na chłodzenie.

Co z tego wynika dla Polaków

Choć opisane ostrzeżenia dotyczą amerykańskiego południowego zachodu, schemat działania natury jest ten sam w Europie. Z roku na rok rośnie liczba dni upalnych także w Polsce, a rekordowe temperatury coraz częściej pojawiają się już w czerwcu, a nawet w maju.

Warto więc zawczasu wyrobić sobie kilka nawyków, które w gorące dni mogą mieć realne znaczenie:

• Sprawdzanie prognoz i komunikatów ostrzegawczych, zanim zaplanujemy intensywny trening albo całodniową wycieczkę.
• Przesuwanie aktywności fizycznej na poranek lub wieczór, a w środku dnia szukanie chłodniejszych zajęć pod dachem.
• Świadome ograniczanie alkoholu i kolejnych kubków kawy, zwłaszcza gdy spędzamy dużo czasu na zewnątrz.
• Regularne nawadnianie się, nawet jeśli pragnienie nie jest jeszcze silne.

Przy okazji warto wyjaśnić kwestię kawy, która elektryzuje opinię publiczną. Wielu specjalistów podkreśla, że u osób regularnie pijących kawę jej umiarkowane ilości nie działają aż tak silnie moczopędnie, jak u osób, które sięgają po nią rzadko. Problem pojawia się dopiero przy dużych dawkach kofeiny, połączonych z gorącem i wysiłkiem. Dlatego wskazówki służb są skonstruowane ostrożnie – mają uwrażliwić ludzi na ryzyko, a nie wywoływać panikę wśród miłośników espresso.

Z perspektywy zdrowia publicznego najbardziej liczy się całościowe podejście do upałów: dostosowanie planu dnia, lekkie posiłki, odpowiednie nawodnienie, rozsądne podejście do aktywności fizycznej i troska o osoby w naszym otoczeniu, które mogą upału nie przetrwać tak dobrze jak młodzi i zdrowi. Kawa jest tylko jednym z elementów tej układanki – głośnym, bo dotykającym codziennego rytuału milionów ludzi, ale wciąż elementem większej całości.