Romans internetowy czy pułapka? Jak działają oszustwa miłosne online

Samotność, tęsknota za bliskością i kilka idealnych wiadomości.

Tyle często wystarczy, by wpaść w sieć internetowego oszusta uczuciowego.

Historie osób, które straciły oszczędności życia, wierząc w związek z wymarzonym partnerem z sieci, brzmią jak scenariusz filmu. A jednak dzieją się naprawdę – i to coraz częściej. Mimo nagłaśniania tematu, liczba zgłoszonych oszustw miłosnych w sieci w wielu krajach rośnie z roku na rok. W tle są sprytne techniki manipulacji, świetnie przygotowane fałszywe profile i… bardzo ludzkie potrzeby emocjonalne.

Czym właściwie jest internetowe oszustwo miłosne

Specjaliści od cyberbezpieczeństwa używają najczęściej angielskiego określenia romance scam . Chodzi o sytuację, w której ktoś tworzy fałszywą tożsamość, nawiązuje relację uczuciową z ofiarą, a następnie wyłudza pieniądze lub inne korzyści.

Przeczytaj również: Wielkanocne zakupy, odrzucona karta i szokująca prawda o mężu

Kluczowy element nie polega na kradzieży danych, lecz na zbudowaniu prawdziwego przywiązania emocjonalnego , które ofiara odczuwa jak realny związek.

Taki „związek” często trwa miesiącami. Oszust dzwoni, pisze, wysyła zdjęcia, dzieli się „sekretami”, planuje wspólną przyszłość. Wszystko po to, by w odpowiednim momencie uruchomić prośby o pieniądze – na pozornie dramatyczne, nagłe sytuacje.

Głośne sprawy pokazują skalę problemu

Kobieta w średnim wieku, przekonana, że pisze z hollywoodzkim aktorem, przelewa kolejne kwoty, aż traci setki tysięcy euro. W innym kraju mężczyzna pewny, że pomaga ukochanej z Ukrainy, sprzedaje samochód, żeby „wyciągnąć ją z niebezpiecznej strefy”. Z zewnątrz wydaje się to niewiarygodne. W sieci pojawiają się komentarze, że „trzeba być naiwnym”.

Przeczytaj również: Przerwała kontakt z matką po latach bólu. Teraz boi się, że nie zdąży z nią porozmawiać

Badania pokazują coś odwrotnego: ofiarą może zostać praktycznie każdy – wykształcony, świadomy użytkownik internetu, rodzic, przedsiębiorca, osoba po pięćdziesiątce i dwudziestolatek korzystający z aplikacji randkowych. Według wielu analiz spory odsetek internautów miał kontakt z fałszywymi profilami na portalach i w aplikacjach do randkowania.

Dlaczego tak łatwo wciągnąć nas w miłosną fikcję

Samotność i potrzeba bycia ważnym

Niezależnie od wieku i statusu związku, samotność pozostaje jednym z najsilniejszych czynników ryzyka. Długotrwałe poczucie braku bliskości sprawia, że stajemy się podatniejsi na uwagę, komplementy i intensywny kontakt ze strony nieznajomej osoby z sieci.

Przeczytaj również: Jestem wykończony? Ogarnij to sama! Dlaczego ta fraza coraz rzadziej działa

Oszuści to dobrze rozumieją. W pierwszej fazie zwykle:

• odpisują szybko i często,
• obsypują komplementami,
• podkreślają „wyjątkowe połączenie”,
• deklarują poważne zamiary bardzo wcześnie,
• dają do zrozumienia, że „nigdy wcześniej tak nie czuli”.

Mózg lubi takie komunikaty. Czujemy nagły zastrzyk dopaminy i wracamy do czatu jak do ulubionego serialu. Krytyczne myślenie schodzi na dalszy plan.

Mechanizmy psychologiczne: inwestycja i wstyd

Im dłużej trwa znajomość, tym trudniej się wycofać. W psychologii mówi się o efekcie kosztów utopionych : skoro ktoś zainwestował już tyle emocji, czasu, nierzadko też pieniędzy, ciężko mu się przyznać, że to była iluzja.

Poczucie wstydu działa jak druga blokada: ofiary często milczą, bo boją się oceny otoczenia, co dodatkowo ułatwia pracę oszustom.

Osoba oszukana zaczyna racjonalizować sygnały ostrzegawcze. Tłumaczy dziwne zachowania partnera „trudną sytuacją życiową”, „specyfiką pracy”, „różnicą kulturową” albo „przypadkiem”.

Jak działają oszuści miłosni krok po kroku

Choć historie ofiar różnią się szczegółami, schemat jest zwykle zbliżony. Można go rozpisać w prostej tabeli:

Najpopularniejsze legendy, którymi posługują się oszuści

Specjaliści od cyberprzestępczości wyróżniają kilka powtarzających się scenariuszy. Oto najczęstsze z nich:

• Żołnierz na misji – nie może się spotkać, bo przebywa w strefie działań; potrzebuje pieniędzy na przepustkę, formalności albo „bilet powrotny”.
• Biznesmen za granicą – utknął bez dostępu do konta, czeka na przelew, ale potrzebuje wsparcia „na chwilę”.
• Lekarka lub inny specjalista pracujący w egzotycznym kraju – nagły wypadek, blokada konta, dramat rodzinny.
• Wdowiec lub wdowa z dzieckiem – gra na emocjach, snuje opowieści o stracie, wciąga w opiekę emocjonalną nad sobą i „pociechą”.
• Podróżnik uwięziony na lotnisku – zabrakło na bilet, opłaty wizowe albo hotel.

Wspólnym mianownikiem tych historii jest nagły, emocjonalny kryzys, który rzekomo da się rozwiązać jednorazowym przelewem.

Jak rozpoznać, że coś jest nie tak

Sygnały ostrzegawcze, na które warto uważać

Pewne zachowania powinny zapalić czerwoną lampkę. Na przykład:

• partner z sieci szybko deklaruje miłość, choć ledwo się znacie,
• unika rozmów wideo lub zawsze ma wymówkę, dlaczego „kamera nie działa”,
• jego zdjęcia wyglądają jak z katalogu; po sprawdzeniu w wyszukiwarce obrazem okazują się cudze,
• tworzy wrażenie luksusowego życia, a nagle prosi o pieniądze,
• każe utrzymywać związek w tajemnicy przed rodziną i znajomymi,
• wywiera presję czasu: „jeśli nie zrobisz tego dziś, stracimy szansę”,
• chce, byś korzystał z nietypowych form płatności lub kryptowalut.

Sam jeden sygnał nie dowodzi jeszcze oszustwa, ale kilka takich elementów naraz powinno skłonić do dużej ostrożności.

Co zrobić, gdy podejrzewasz oszusta

Po pierwsze – nie wysyłaj pieniędzy . Nawet jeśli obietnice brzmią przekonująco. Po drugie, dobrze jest skonsultować sytuację z kimś z zewnątrz: przyjacielem, członkiem rodziny, specjalistą od bezpieczeństwa w internecie. Osobie emocjonalnie niezaangażowanej łatwiej trzeźwo spojrzeć na fakty.

Jeśli pieniądze już wyszły, warto jak najszybciej skontaktować się z bankiem i zgłosić sprawę odpowiednim służbom – czas działa tu na korzyść ofiary.

W wielu krajach funkcjonują specjalne serwisy rządowe i linie pomocowe do zgłaszania cyberprzestępstw. Policja coraz częściej prowadzi wyspecjalizowane komórki zajmujące się przestępstwami w sieci, choć ściganie sprawców działających z zagranicy bywa trudne.

Jak się chronić, zanim będzie za późno

Ostrożność nie oznacza całkowitej rezygnacji z portali randkowych czy mediów społecznościowych. Chodzi raczej o kilka prostych zasad higieny cyfrowej:

• nie udostępniaj szybko swoich danych finansowych ani wrażliwych informacji,
• nie wysyłaj nikomu pieniędzy, jeśli znacie się wyłącznie online,
• korzystaj z wyszukiwania obrazem, żeby sprawdzić, czy zdjęcia partnera nie pochodzą z innych stron,
• zwracaj uwagę na spójność historii – oszuści często mylą szczegóły,
• zapisuj nietypowe fragmenty rozmów, daty, obietnice; ułatwi to późniejsze zgłoszenie sprawy,
• ustaw mocne hasła i dwuskładnikowe uwierzytelnianie, by utrudnić dostęp do swoich kont.

Dlaczego wstyd działa na korzyść przestępców

Wiele ofiar nie zgłasza oszustwa w ogóle albo robi to po wielu miesiącach. Nie chcą być wyśmiane, boją się reakcji bliskich i opinii publicznej. Media społecznościowe, pełne drwin z głośnych przypadków, tylko ten lęk wzmacniają.

Tymczasem otwarte mówienie o takich historiach może mieć realny efekt prewencyjny. Każda opisana sprawa uczy kolejne osoby rozpoznawania schematów. Dopiero gdy zaczniemy patrzeć na ofiary nie jak na „naiwnych”, ale jak na osoby, które zostały świadomie zmanipulowane, szansa na ograniczenie tego procederu rośnie.

Miłość w sieci jest możliwa, ale wymaga czujności

Portale i aplikacje randkowe łączą ludzi, którzy w innym wypadku nigdy by się nie spotkali. Z takich znajomości rodzą się małżeństwa, przyjaźnie i zwykłe, sympatyczne relacje. W tym samym środowisku działają jednak grupy przestępcze wytrenowane w psychologii i socjotechnice.

W praktyce chodzi o balans. Z jednej strony warto dać sobie szansę na relację i nie patrzeć na każdego rozmówcę z sieci jak na potencjalnego złodzieja. Z drugiej – dobrze jest mieć w głowie podstawowe sygnały ostrzegawcze i nie bać się pytać, sprawdzać, weryfikować. Miłość nie powinna wymagać przelewów na konta obcych osób ani tajemnicy przed bliskimi.