Proste badanie krwi może wkrótce ujawnić depresję i lęk

Współcześnie coraz więcej osób zmaga się z wyczerpaniem psychicznym, ale naprzeciwko temu stoi ściana niezrozumienia – trudno nazwać swój stan i jeszcze trudniej uzyskać szybką diagnozę. Tradycyjnie psychiatria opiera się na rozmowie i obserwacji, co dla pacjenta kończy się często żmudną drogą prób i błędów z lekami. Przełom nadchodzi jednak z nieoczekiwanego kierunku: naukowcy pracują nad prostym badaniem krwi, które może wykrywać ryzyko depresji i zaburzeń lękowych, zanim te zaburzenia całkowicie się rozwiną.

Coraz więcej osób czuje się wyczerpanych psychicznie, ale nie potrafi nazwać swojego stanu ani uzyskać szybkiej diagnozy.

Lekarze wciąż głównie polegają na rozmowie i obserwacji, co dla pacjenta często kończy się serią prób i błędów z lekami. Naukowcy pracują jednak nad rozwiązaniem, które może wszystko przyspieszyć: jednym badaniem krwi, wskazującym ryzyko depresji i zaburzeń lękowych, zanim w pełni się rozwiną.

Jak krew może „powiedzieć”, co dzieje się w naszej głowie

W psychiatrii zaczyna się cichy, ale znaczący zwrot w stronę podejścia biomedycznego. Badacze starają się odczytać z krwi tzw. biomarkery, czyli chemiczne „śladówki” towarzyszące depresji i lękowi.

We krwi krąży m.in. DNA, białka, hormony i cząsteczki sygnałowe. Ich poziom i wzajemne proporcje odzwierciedlają stan organizmu, także tego, co dzieje się w mózgu.

Naukowcy chcą stworzyć profil z krwi, który pomoże odróżnić zwykłe zmęczenie od rozwijającej się depresji czy zaburzeń lękowych.

Przykłady takich sygnałów to:

• podwyższony lub obniżony poziom kortyzolu, hormonu stresu,
• zmienione stężenia określonych białek zapalnych,
• zaburzenia w układzie neuroprzekaźników (np. serotoniny, dopaminy – pośrednio widoczne w krwi),
• specyficzne wzory ekspresji genów związanych z reakcją na stres.

Jeśli uda się wiarygodnie połączyć taki „podpis chemiczny” z objawami, lekarz dostanie do ręki narzędzie, które doda obiektywne dane do klasycznego wywiadu.

Od gabinetu pełnego znaków zapytania do szybszej diagnozy

Dotąd pacjent z podejrzeniem depresji opowiadał o śnie, apetycie, energii, lękach, a lekarz interpretował to na podstawie doświadczenia i skal testowych. Ten model ma swoje ograniczenia – osoba w kryzysie często nie umie precyzyjnie opisać, co czuje, albo zwyczajnie bagatelizuje objawy.

Badanie krwi może skrócić miesiące niepewności do kilku dni, zwłaszcza u osób, u których symptomy nie są jednoznaczne.

Szczególnie istotne jest to dla grup, u których obraz kliniczny bywa zamazany, na przykład:

• seniorów – zmęczenie i wycofanie łatwo zrzucić na „wiek”,
• osób z chorobami przewlekłymi – smutek może zostać uznany za naturalną reakcję na chorobę,
• nastolatków – u których huśtawki nastroju bywa się mylnie traktowane jak „trudny charakter”.

W takich sytuacjach badanie krwi może pełnić rolę czerwonej lampki, skłaniającej lekarza do baczniejszej obserwacji, skierowania do psychiatry czy psychologa albo szybszego wdrożenia leczenia.

Biomarkery psychiczne – co dokładnie badają naukowcy

W europejskich laboratoriach trwają programy, które mają ustalić, jakie kombinacje markerów najlepiej zapowiadają depresję lub zaburzenia lękowe. Chodzi nie o pojedynczy parametr, lecz o ich zestaw.

Zaawansowane algorytmy analizują te dane, szukając powtarzalnych wzorców u osób z diagnozą kliniczną. Na tej podstawie powstają testy, które w przyszłości mogą trafić do zwykłych laboratoriów diagnostycznych.

Szansa na leczenie „szyte na miarę”

Depresja czy lęk lękowi nierówne – dwie osoby z podobnymi objawami mogą zupełnie inaczej reagować na ten sam lek. Dziś często wygląda to tak: lekarz wybiera preparat, po kilku tygodniach ocenia efekt, jeśli jest słaby lub pojawiają się skutki uboczne, zmienia strategię. Ten proces potrafi trwać miesiącami.

Profil z krwi ma pomóc dobrać lek i dawkę już na starcie, zamiast błądzić po omacku.

W praktyce oznacza to szansę na:

• szybsze zmniejszenie objawów,