Kiedy naprawdę dojrzewamy emocjonalnie? Naukowcy wskazują zaskakujące liczby

Psychologowie od lat próbują ustalić, w jakim wieku człowiek dojrzewa emocjonalnie, a głośna ankieta z Wielkiej Brytanii dorzuciła do tej dyskusji konkretne liczby – i bardzo wyraźną różnicę między kobietami a mężczyznami.

Czy emocjonalna dorosłość przychodzi w tym samym wieku dla wszystkich?

W teorii scenariusz jest prosty: dorastamy, kończymy szkołę, zaczynamy pracę, zakładamy rodzinę i stajemy się dorośli. W praktyce wiele osób po trzydziestce czy czterdziestce wciąż słyszy, że „zachowuje się jak dziecko”. Tu wchodzimy w obszar dojrzałości emocjonalnej – mniej widocznej niż PESEL, ale o dużo większym wpływie na związki.

Chodzi o ten moment, kiedy przestajemy uciekać od trudnych rozmów, umiemy powiedzieć „przepraszam”, myślimy o konsekwencjach, a nie o natychmiastowej przyjemności. Pytanie brzmi: czy kobiety i mężczyźni dochodzą do tego etapu w podobnym czasie?

Dane z głośnej brytyjskiej ankiety sugerują różnicę wynoszącą aż jedenaście lat między przeciętną kobietą a przeciętnym mężczyzną, jeśli chodzi o pełną dojrzałość emocjonalną.

Badanie, które wywołało burzę: konkretne liczby, mocne wnioski

Zamówiona przez telewizję Nickelodeon ankieta z 2013 roku objęła Brytyjczyków i skupiła się na dwóch rzeczach: jak badani oceniają swoją dojrzałość emocjonalną oraz jak postrzegają zachowanie partnera lub partnerki. Mimo lekkiej formy wyniki okazały się dość bezlitosne dla mężczyzn.

Kobiety, według wyników, osiągają pełniejszą stabilność emocjonalną około 32. roku życia. Mężczyźni potrzebują na to średnio aż 43 lat. Dla wielu par te liczby brzmią jak potwierdzenie codziennych doświadczeń: ona planuje, organizuje, przewiduje, on „jeszcze nie jest gotowy”.

Jak kobiety opisują relacje z mniej dojrzałym partnerem

Uczestniczki badania w swoich odpowiedziach bardzo często wracały do jednego motywu: nierównego podziału odpowiedzialności, zarówno tej „domowej”, jak i emocjonalnej. W praktyce wygląda to tak, że jedna osoba trzyma w głowie większość ważnych spraw, a druga funkcjonuje bardziej „z dnia na dzień”.

Wiele kobiet mówiło o ogromnym zmęczeniu psychicznym: nie przez brak uczuć, ale przez poczucie, że w związku pełnią jednocześnie rolę partnerki i „menedżerki życia”.

Według danych z tej ankiety:

• niemal jedna czwarta kobiet przyznała, że przy kluczowych decyzjach czuła się całkowicie sama,
• trzy na dziesięć zakończyły przynajmniej jeden związek z powodu niedojrzałości emocjonalnej partnera,
• blisko połowa miała wrażenie, że w relacji częściej zachowuje się „jak mama”, a nie jak partnerka.

Taki układ z czasem prowadzi do frustracji. Jedna strona coraz bardziej dojrzewa emocjonalnie, druga nie nadąża – a wtedy rośnie napięcie i wrażenie, że w związku zamiast dwóch dorosłych jest dorosły i duże dziecko.

„On w środku ma pięć lat” – jak mężczyźni widzą siebie

Ciekawym elementem tego badania jest samoocena mężczyzn. Około jedna czwarta panów, którzy wzięli udział w ankiecie, przyznała wprost, że czuje się emocjonalnie niedojrzała. Opisywali u siebie m.in. unikanie rozmów o przyszłości, impulsywne decyzje, gryzienie problemów „po cichu” zamiast rozmawiania o nich.

W codzienności przejawia się to w takich zachowaniach jak:

• odkładanie poważnych tematów („porozmawiajmy o tym kiedy indziej”),
• żarty lub bagatelizowanie, gdy partnerka mówi o uczuciach,
• odmawianie wzięcia odpowiedzialności za domowe obowiązki czy finanse,
• uciekanie w rozrywkę lub pracę, zamiast mierzenia się z konfliktem.

Dla wielu kobiet tak wygląda właśnie „emocjonalny nastolatek” w dorosłym ciele. Co ważne, część mężczyzn dostrzega w sobie te cechy, ale nie zawsze wie, jak je zmienić albo nie ma na to motywacji, dopóki związek dosłownie się nie rozpada.

Emocjonalna dojrzałość jako fundament związku

Badanie zamówione przez Nickelodeon miało raczej rozrywkowy charakter, lecz bardzo dobrze trafiło w coś, co terapeuci par słyszą w gabinetach od dawna. Stabilny związek wymaga nie tylko chemii, wspólnych pasji czy podobnych wartości, ale też podobnego poziomu dojrzałości emocjonalnej.

Kiedy jedna osoba bierze na siebie myślenie o przyszłości, finanse, codzienną logistykę i opiekę emocjonalną, a druga żyje według zasady „jakoś to będzie”, związek szybko zaczyna przypominać nierówną współpracę, a nie partnerstwo.

Dojrzałość emocjonalna objawia się w relacji między innymi w tym, że:

• potrafimy powiedzieć, czego potrzebujemy, bez atakowania drugiej osoby,
• przyznajemy się do błędów i szukamy rozwiązań, a nie wymówek,
• nie uciekamy w milczenie czy obrażanie się na kilka dni,
• umiemy zapanować nad wybuchem złości i wrócić do rozmowy, gdy opadną emocje,
• traktujemy partnera jak równego, a nie jak rodzica, dziecko czy wroga.

Co na to neurobiologia: mózg dojrzewa, ale każdy w innym tempie

Niezależnie od różnic między płciami, naukowcy z Uniwersytetu Cambridge wskazują, że ludzki mózg osiąga pełnię rozwoju funkcjonalnego mniej więcej około 32. roku życia. Dotyczy to szczególnie obszarów odpowiedzialnych za podejmowanie decyzji, regulację emocji i przewidywanie konsekwencji.

W praktyce oznacza to, że przed trzydziestką łatwiej o impulsywne reakcje, skrajne nastroje, „czarno-białe” myślenie czy szybkie zakochiwanie się bez refleksji nad tym, czy relacja ma szansę przetrwać. Po przekroczeniu tego progu mamy po prostu lepsze „narzędzia w głowie”, żeby panować nad sobą.

Sama biologia tworzy nam dopiero warunki do dojrzałości – reszta zależy od wychowania, doświadczeń, terapii, a czasem też gotowości, by skonfrontować się z własnymi słabościami.

Czy da się „przyspieszyć” dojrzewanie emocjonalne?

Choć wyniki ankiety pokazują średnie wartości, nie oznaczają wyroku na poszczególnych ludzi. Znane są historie bardzo odpowiedzialnych i stabilnych emocjonalnie dwudziestoparolatków, jak i pięćdziesięciolatków, którzy uciekają od każdej rozmowy o zobowiązaniach.

Na tempo dojrzewania wpływa wiele czynników:

• styl wychowania – czy w domu uczono rozmowy o emocjach, czy raczej ich tłumienia,
• doświadczenia z poprzednich relacji, w tym bolesne rozstania,
• dostęp do wsparcia psychologicznego, terapii, edukacji emocjonalnej,
• kultura, w której się dorasta – na przykład wymagania wobec chłopców i dziewczynek,
• indywidualna gotowość, by przyznać: „tu potrzebuję się zmienić”.

Osoby, które świadomie pracują nad sobą, szybciej wyłapują własne schematy: skłonność do ucieczki, dramatyzowania, nadmiernej zazdrości czy kontrolowania partnera. Taka samowiedza bywa niewygodna, lecz otwiera drogę do realnej zmiany.

Jak rozpoznać, że związek dojrzewa razem z nami

Różnica w tempie dojrzewania emocjonalnego nie musi od razu skazywać relacji na fiasko. Problem pojawia się wtedy, gdy jedna osoba rośnie, a druga się zapiera. Kilka sygnałów, że para idzie w podobnym kierunku:

• Po kłótni obie strony wracają do rozmowy, a nie udają, że nic się nie stało.
• Partner czy partnerka przyjmuje informację zwrotną bez natychmiastowego kontrataku.
• Decyzje finansowe, zawodowe czy dotyczące dzieci zapadają we dwójkę, a nie jednostronnie.
• Każde z partnerów ma prawo do gorszego dnia, ale nie jest to pretekst do ranienia drugiej osoby.
• Żarty i dystans nie służą przykrywaniu poważnych problemów, tylko rozładowaniu napięcia.

Jeśli związek przez lata „stoi” na energii tylko jednej strony, warto potraktować to jako sygnał ostrzegawczy – i zadać sobie pytanie, czy druga osoba w ogóle ma zamiar nad sobą pracować.

Kiedy wiek to tylko liczba, a kiedy realna bariera

Wyniki brytyjskiej ankiety łatwo potraktować jak mem: „on dojrzeje dopiero po czterdziestce”. Taka narracja potrafi jednak wyrządzić krzywdę obu stronom. Mężczyznom – bo usprawiedliwia ich bierność. Kobietom – bo odbiera prawo, by domagać się równej dojrzałości tu i teraz.

Bardziej pomocne podejście zakłada, że wiek pokazuje jedynie statystyczną tendencję. Prawdziwe pytanie brzmi: czy w danym momencie życia potrafimy zadbać o siebie i o drugą osobę w relacji? A jeśli nie, czy jesteśmy gotowi się tego nauczyć – samodzielnie, z pomocą partnera, terapeuty, grup wsparcia?

Dojrzałość emocjonalna nie pojawia się z dnia na dzień, wraz z kolejną świeczką na torcie. Zazwyczaj jest efektem serii trudnych doświadczeń, kilku bolesnych błędów i odważnych rozmów, których kiedyś unikalibyśmy za wszelką cenę. Z tej perspektywy nie ma większego znaczenia, czy mamy 28 czy 48 lat – liczy się to, czy potrafimy powiedzieć: „chcę wziąć odpowiedzialność, także za swoje emocje”.