Jak styl przywiązania w dzieciństwie może napędzać kompulsywny seks

Rosnąca fala relacji o „uzależnieniu od seksu” skłania naukowców do zadawania prostego pytania: skąd tak naprawdę biorą się te zachowania?

Nowe badania pokazują, że odpowiedź nie zawsze leży w samej seksualności, lecz często w tym, jak nauczyliśmy się przeżywać emocje i budować więzi jeszcze jako dzieci.

Czym są style przywiązania i skąd się biorą

Teoria przywiązania powstała w połowie XX wieku za sprawą brytyjskiego psychiatry Johna Bowlby’ego. Opisywał on to, jak niemowlę reaguje na opiekuna i jak stopniowo uczy się, czy świat jest bezpiecznym miejscem, czy raczej przestrzenią pełną lęku i niepewności.

Badacze wyróżniają cztery główne style przywiązania:

Przeczytaj również: „Całe życie byłem zajęty, a nie szczęśliwy”. Lekcja 74-latka

• bezpieczny – dziecko czuje wsparcie, może polegać na dorosłych, łatwiej reguluje emocje;
• unikający – dziecko ma doświadczenie emocjonalnej niedostępności, więc uczy się „nie potrzebować” innych;
• ambiwalentny / lękowy – dziecko żyje w niestabilnych warunkach, nie wie, czy dostanie opiekę, czy odrzucenie;
• zdezorganizowany – styl typowy dla bardzo trudnych, często przemocowych lub chaotycznych środowisk.

Te wzorce nie kończą się na dzieciństwie. Przenoszą się w dorosłe relacje – partnerskie, przyjacielskie, rodzinne. Wpływają na to, jak reagujemy na konflikt, bliskość, zdradę czy rozstanie.

Badacze coraz częściej zauważają, że styl przywiązania to nie tylko historia o relacjach. To także fundament, na którym budujemy sposoby radzenia sobie z emocjami, lękiem i napięciem – w tym zachowania seksualne.

Nowe badanie: więź emocjonalna a kompulsywne zachowania seksualne

W „Journal of Sex & Marital Therapy” ukazała się analiza, która łączy trzy elementy: skłonność do nudy, styl przywiązania i tzw. kompulsywne zachowania seksualne, często określane jako „seksoholizm” czy „uzależnienie od seksu”.

Przeczytaj również: Ta codzienna „niewinna” czynność może powoli robić z ciebie egoistę

Naukowcy przebadali 879 dorosłych osób mieszkających w Stanach Zjednoczonych. Badanie trwało od listopada 2020 roku do końca marca 2021 roku. Uczestnicy wypełniali trzy różne kwestionariusze:

Analiza wyników pokazała wyraźny związek między trzema obszarami. Osoby, które deklarowały:

Przeczytaj również: Psycholożka ujawnia: 7 zdań, których nie używa emocjonalnie inteligentna osoba

• wysoki poziom nudy w codziennym życiu,
• oraz lękowy / ambiwalentny styl przywiązania,

częściej osiągały poziom kompulsywnych zachowań seksualnych uznawany za klinicznie istotny. Innymi słowy – ich seksualność wymykała się spod kontroli do tego stopnia, że powodowała cierpienie i realne problemy w życiu.

Na czym polega lękowy styl przywiązania

Lękowy styl przywiązania zwykle wyrasta z dzieciństwa spędzonego w mało stabilnych i nieprzewidywalnych warunkach. Czasem opiekun był ciepły i dostępny, a innym razem – chłodny, rozdrażniony lub całkowicie nieobecny. Dziecko nigdy nie miało pewności, jaką reakcję dostanie.

Taka mieszanka sygnałów zostawia ślad na lata. Dorosła osoba z lękowym stylem przywiązania często:

• bardzo boi się odrzucenia,
• ciężko znosi brak kontaktu, ciszę, zniknięcia partnera,
• postrzega siebie jako mniej wartościową w relacjach,
• nie ufa, że ktoś zostanie „na dobre i na złe”.

Badacze podkreślają, że lęk wokół bliskości może przerodzić się w próby łagodzenia napięcia za pomocą seksu – traktowanego bardziej jak środek uspokajający niż wyraz intymności.

Jak lęk z dzieciństwa łączy się z seksoholizmem

Jeden z autorów badania, seksuolog Eli Coleman, wskazuje, że część osób z lękowym stylem przywiązania ma bardzo krytyczny obraz siebie. W relacjach spodziewają się odrzucenia, co generuje stałe napięcie. Seks może wtedy stać się szybkim sposobem na ulgę, poprawę nastroju i chwilowe poczucie wartości.

Z czasem ten mechanizm może wyglądać tak:

Tworzy się błędne koło, które coraz mocniej wzmacnia przymusowe zachowania. Wtedy nie chodzi już o przyjemność, tylko o ucieczkę od uczuć, z którymi dana osoba nie umie inaczej sobie poradzić.

Kiedy seksualność przestaje być wyborem

Kompulsywne zachowania seksualne nie sprowadzają się do „wysokiego libido” ani „rozwiązłości”. Chodzi raczej o sytuację, w której człowiek:

• próbuje ograniczyć swoje zachowania, ale mu się nie udaje,
• traci na tym praca, związek, zdrowie psychiczne, finanse,
• a mimo to powtarza te same schematy.

Badacze podkreślają, że ich analiza nie odpowiada na pytanie, co jest pierwsze: styl przywiązania, nuda czy konkretne zachowania seksualne. Wskazuje natomiast na wyraźną współwystępowanie tych elementów.

Osoby z nasilonymi kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi często mają kłopot nie tylko z hamowaniem impulsów, lecz przede wszystkim z przeżywaniem, rozpoznawaniem i wyrażaniem własnych emocji.

Nuda jako cichy sprzymierzeniec destrukcyjnych nawyków

Ciekawym wątkiem z badania jest rola nudy. Wysoka skłonność do nudy wiązała się z większą częstością kompulsywnych zachowań seksualnych. Nuda nie oznacza tu lenistwa, tylko chroniczne poczucie pustki, braku sensu i trudności z zaangażowaniem się w cokolwiek na dłużej.

W takim stanie każda silna stymulacja – seks, pornografia, sexting, ryzykowne randki – staje się kuszącym „zapalnikiem”, który na chwilę rozświetla monotonię. Jeśli brakuje innych źródeł satysfakcji, organizm zaczyna domagać się właśnie tego szybkiego, intensywnego bodźca.

Co z tego wynika dla terapii i życia codziennego

Dla specjalistów od zdrowia psychicznego to ważna wskazówka: praca z osobą zmagającą się z kompulsywnym seksem nie może ograniczać się do „zakazu” czy kontroli zachowań. W wielu przypadkach wymaga sięgnięcia głębiej – do historii relacji z opiekunami, schematów emocjonalnych i sposobów radzenia sobie z napięciem.

Terapia może obejmować m.in.:

• uczenie rozpoznawania i nazywania emocji w ciele,
• budowanie bezpieczniejszych, bardziej przewidywalnych relacji,
• przepracowanie lęku przed odrzuceniem,
• szukanie innych źródeł przyjemności i satysfakcji niż seks.

Dla wielu osób odkrycie związku między stylem przywiązania a seksualnością przynosi także ulgę: przymus nie jest „zepsutym charakterem”, lecz często efektem dawnych doświadczeń, które da się stopniowo porządkować.

Jak rozpoznać, że problem zaczyna wymykać się spod kontroli

Zdarza się, że ktoś zastanawia się, czy ma po prostu silne potrzeby seksualne, czy wchodzi już w obszar zachowań kompulsywnych. Warto przyjrzeć się kilku sygnałom ostrzegawczym:

• regularne łamanie własnych obietnic w stylu „już nigdy tego nie zrobię”,
• potrzeba coraz mocniejszych bodźców, żeby poczuć satysfakcję lub ulgę,
• ukrywanie swoich działań przed partnerem, rodziną lub współpracownikami,
• poczucie, że bez tych zachowań trudno wytrzymać z samym sobą,
• wykorzystywanie seksu głównie do regulowania nastroju: złości, smutku, lęku, nudy.

Jeśli kilka z tych punktów bardzo mocno z nami rezonuje, może to być sygnał, że warto skonsultować się z seksuologiem, psychoterapeutą lub psychiatrą. Zwłaszcza wtedy, gdy emocjonalne tło – historia relacji, lęk przed samotnością – wydaje się równie bolesne jak same zachowania seksualne.

Dlaczego rozmowa o przywiązaniu zmienia spojrzenie na seksualność

Gdy mówimy o seksualności, często skupiamy się na technikach, pożądaniu, fantazjach. Badanie, o którym mowa, przesuwa akcent w inną stronę: w stronę tego, jak radzimy sobie ze sobą w chwilach napięcia. Niekiedy intensywne życie erotyczne jest świadomym wyborem i źródłem radości. Innym razem – desperacką próbą ukojenia lęku, który zaczął się znacznie wcześniej niż pierwsze doświadczenia seksualne.

Świadomość własnego stylu przywiązania może stać się praktycznym narzędziem. Pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego niektóre sytuacje w związkach uruchamiają w nas lawinę reakcji, a inne przechodzimy spokojnie. Dla części osób to punkt wyjścia do zmiany – nie tylko w sferze seksualnej, ale też w sposobie bycia z bliskimi i z samym sobą.