Dwa wspomnienia z dzieciństwa, które mocno podnoszą szanse na szczęśliwe życie

Psychologowie coraz uważniej przyglądają się temu, jak pamiętamy swoje dziecięce lata. Najnowsze analizy sugerują, że nie chodzi wyłącznie o to, co faktycznie się wydarzyło, ale jak nasz mózg to przechowuje, porządkuje i przywołuje po wielu latach.

Co mówią badania: pamięć jako kompas na dorosłe życie

W 2018 roku w czasopiśmie Health Psychology ukazała się praca zespołu naukowców, którzy zebrali dane od ponad 22 tysięcy dorosłych osób. Sprawdzali, jak ludzie zapamiętali swoje dzieciństwo i jak ma się to do ich obecnego zdrowia psychicznego oraz fizycznego.

Główny autor badania, psycholog William J. Chopik, zwraca uwagę, że pamięć pełni coś w rodzaju roli wewnętrznego kompasu: na podstawie dawnych doświadczeń oceniamy teraźniejszość i planujemy przyszłość. To, jaką „historię o sobie” nosimy w głowie, wpływa na nasze decyzje, relacje, a nawet na to, jak reagujemy na stres.

Badacze zauważyli, że pozytywne, ciepłe wspomnienia z dzieciństwa wiążą się w dorosłości z lepszym samopoczuciem, mniejszą liczbą objawów depresji i lepszą oceną zdrowia.

Co ważne, nie analizowano tylko skrajnych sytuacji, jak przemoc czy poważne zaniedbanie. W centrum uwagi znalazły się zwykłe, codzienne przeżycia – takie, które większość z nas pamięta tylko jako krótkie migawki: czy było się przytulanym, czy rodzice byli obecni, gdy działo się coś trudnego, czy można było liczyć na ich wsparcie.

Przeczytaj również: Myślisz, że ta nawykowa „praca nad sobą” pomaga? Może napędzać lęk

Dwa wspomnienia, które często towarzyszą szczęśliwszym dorosłym

Na tle całej masy informacji jedne motywy wracały wyjątkowo często u osób, które jako dorośli deklarowały wyższy poziom zadowolenia z życia i mniej problemów zdrowotnych. Chodzi o dwa rodzaje wspomnień z dzieciństwa:

• poczucie silnej, czułej więzi z rodzicem (szczególnie z matką, jako główną opiekunką w pokoleniu badanych),
• wspomnienia wyraźnego, konsekwentnego wsparcia ze strony rodziców lub opiekunów.

Osoby, które pamiętały dużo czułości ze strony matki, rzadziej zgłaszały objawy depresji i mniej problemów fizycznych po latach. Badacze podkreślają, że w pokoleniu uczestników to matka najczęściej spędzała z dzieckiem najwięcej czasu, dlatego to właśnie jej postawa najmocniej odcisnęła się w pamięci.

Przeczytaj również: Wodnik wychodzi z dołka: 9 marca wszystko zaczyna się układać

Czułość, która buduje wewnętrzne poczucie bezpieczeństwa

Czułość w tym badaniu nie oznacza wyłącznie spektakularnych gestów. To przede wszystkim drobne rzeczy: przytulenie po trudnym dniu, łagodny ton, gdy dziecko płacze, zainteresowanie tym, co przeżywa. Te doświadczenia składają się na obraz świata jako miejsca w miarę przewidywalnego i życzliwego.

Dziecko, które często doświadczało ciepła i akceptacji, uczy się, że jest warte uwagi i może liczyć na innych – i tę lekcję zabiera ze sobą w dorosłość.

Z taką bazą startową łatwiej wchodzić w relacje, prosić o pomoc, stawiać granice i dbać o siebie. To z kolei zmniejsza długoterminowy stres, który jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób przewlekłych i obniżonego nastroju.

Przeczytaj również: Masz wrażenie, że nikt cię nie rozumie? Ten sposób myślenia zdradza samotność

Wsparcie, które zostaje w głowie na całe życie

Drugim potężnym filarem okazały się wspomnienia wsparcia. Chodziło między innymi o takie sytuacje, gdy:

• rodzic pomagał poradzić sobie z porażką (np. gorsza ocena, konflikt w szkole),
• traktował problemy dziecka poważnie, a nie zbywał ich żartem,
• dawał poczucie: „nawet jeśli nie wyjdzie, i tak jestem po twojej stronie”.

Badacze podkreślają, że znaczenie tych wspomnień nie znika z wiekiem. Nawet u osób w średnim i późnym wieku pozytywne obrazy wspierających rodziców nadal wiązały się z lepszym zdrowiem psychicznym i fizycznym, a także z wyższą oceną jakości życia.

Wspomnienia silnego wsparcia w dzieciństwie pojawiały się jako wyraźny bufor ochronny przed gorszym nastrojem po kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu latach.

Dlaczego właśnie te dwa elementy tak mocno działają?

Z perspektywy psychologii rozwojowej to dość logiczne. Czułość i wsparcie pomagają zbudować tzw. bezpieczny styl przywiązania. Dziecko uczy się wtedy trzech rzeczy:

Taki wzorzec zostaje zakodowany bardzo głęboko. W dorosłości może oznaczać mniejszą skłonność do katastroficznego myślenia, mniej lęku w relacjach i większą gotowość do szukania rozwiązań zamiast rezygnowania przy pierwszych trudnościach.

A co, jeśli nie masz takich wspomnień?

Wiele osób, czytając o czułych i wspierających rodzicach, myśli: „U mnie tak nie było”. Badanie nie ma na celu obwiniania kogokolwiek ani przesądzania, że bez idealnego dzieciństwa nie da się być szczęśliwym. Raczej pokazuje, gdzie szukać braków, które dziś można stopniowo uzupełniać.

Mózg zachowuje plastyczność przez całe życie. Nowe doświadczenia mogą stopniowo nadpisywać dawne schematy. Co może w tym pomóc?

• terapia, która pozwala przepracować trudne wspomnienia i zmienić sposób, w jaki je interpretujemy,
• budowanie stabilnych, życzliwych relacji przyjacielskich czy partnerskich,
• świadome uczenie się czułości i wsparcia wobec samego siebie, np. przez praktykę samowspółczucia.

Kiedy dorosły daje sobie to, czego kiedyś nie dostał – zrozumienie, cierpliwość, możliwość popełniania błędów – jego układ nerwowy powoli uczy się reagować spokojniej. Z czasem może to zmniejszyć objawy lękowe czy obniżony nastrój, nawet jeśli dzieciństwo było dalekie od ideału.

Co z tego wynika dla dzisiejszych rodziców i opiekunów?

Dla osób wychowujących dzieci płynie z tych badań dość prosty wniosek: nie trzeba drogich zabawek ani wymyślnych atrakcji, żeby mocno wpłynąć na przyszłe życie dziecka. Najsilniej działają na pozór zwyczajne rzeczy – to, jak reagujemy, gdy maluch płacze, boi się, złości czy wraca z przedszkola zapłakany.

Wiele badań z różnych krajów pokazuje podobny kierunek: ciepła więź i poczucie, że „ktoś jest po mojej stronie”, należą do najbardziej ochronnych doświadczeń dzieciństwa.

Czuły ton, obecność, gdy dziecko przeżywa trudność, wsparcie zamiast wyśmiewania – to drobne zachowania, które z czasem mogą zamienić się w silne, jasne wspomnienia. A potem długo pracować na rzecz zdrowia psychicznego młodego dorosłego.

Dla dorosłych, którzy dziś zmagają się z obniżonym nastrojem czy stresem, ta wiedza może też działać jak mapa. Pokazuje, gdzie szukać źródeł własnych schematów i jakich doświadczeń szukać teraz – w terapii, w relacjach, w sposobie traktowania samego siebie – żeby stopniowo budować to, czego kiedyś zabrakło.