Zatkane uszy w samolocie? Prosty trik z oddechem może ulżyć bólowi

Lądowanie, samolot schodzi w dół, a w uszach nagle pojawia się rozpierający ucisk, trzask i tępy ból.

Dla wielu osób to stały „bonus” każdej podróży lotniczej. Uczucie zatkania, jakby ktoś założył na uszy grube słuchawki, czasem nawet ostry kłujący ból. Na szczęście medycyna zna prosty manewr, który w wielu przypadkach pomaga wyrównać ciśnienie i szybciej odzyskać normalne słyszenie.

Skąd bierze się ból ucha podczas startu i lądowania

Największy problem pojawia się zwykle przy schodzeniu samolotu do lądowania. Ciśnienie w kabinie zmienia się wtedy stosunkowo szybko, a ucho środkowe nie zawsze nadąża za tymi zmianami. Pasażer odczuwa wtedy rozpieranie, tępy szum, „pełność” w uchu, a dźwięki stają się przytłumione.

Za wszystkim stoi cienka błona – błona bębenkowa – oraz niewielka przestrzeń za nią, czyli ucho środkowe. Gdy ciśnienie po obu stronach błony różni się zbyt mocno, błona napina się, co daje wrażenie ucisku, trzaskania albo bólu.

Organizm ma na to własny mechanizm bezpieczeństwa. Pomiędzy uchem środkowym a tylną częścią nosa biegnie wąski kanał – trąbka słuchowa (Eustachiusza). Gdy otwiera się choć na chwilę, powietrze może przepłynąć, wyrównać ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej i problem znika.

Uczucie zatkanego ucha w samolocie to w większości przypadków reakcja na gwałtowną zmianę ciśnienia, a nie poważna choroba.

Kiedy uszy radzą sobie gorzej z lotem

Trąbka słuchowa powinna co jakiś czas otwierać się samoistnie, ale są sytuacje, w których działa znacznie gorzej. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy śluzówka w okolicy nosa i gardła jest obrzęknięta. W praktyce oznacza to między innymi:

• przeziębienie z katarem lub zatkanym nosem,
• zapalenie zatok,
• silne alergie wziewne,
• stan po infekcji, gdy nos jest jeszcze „niedrożny”.

W takich warunkach kanalik łączący nos z uchem staje się węższy, lepka wydzielina dodatkowo go zatyka i zwyczajny mechanizm wyrównywania ciśnienia nie działa tak sprawnie. Wrażenie zatkania ucha utrzymuje się dłużej, a niektórzy pasażerowie skarżą się nawet na ból promieniujący do żuchwy czy skroni.

Proste triki: ziewanie, przełykanie, żucie

Zanim ktoś sięgnie po bardziej wyrafinowane sztuczki, zwykle wystarczają odruchy, które organizm zna bardzo dobrze. Ruchy żuchwy i gardła aktywują mięśnie otwierające trąbkę słuchową, dlatego tak często pomagają:

• ziewanie – nawet sztucznie wywołane,
• częste połykanie śliny , picie małymi łykami,
• żucie gumy lub ssanie twardych cukierków,
• mówienie , śmianie się, poruszanie szczęką na boki.

Linie lotnicze często sugerują pasażerom gumę do żucia właśnie z tego powodu. Rytmiczne ruchy szczęki uruchamiają mięśnie podniebienia, a te z kolei lekko „otwierają” trąbkę słuchową, co ułatwia przepływ powietrza.

Jeśli już podczas startu zaczniesz przełykać ślinę, żuć gumę i świadomie ruszać szczęką, jest spora szansa, że do lądowania w ogóle nie poczujesz bólu ucha.

Na czym polega manewr Valsalvy

Gdy proste metody nie wystarczają, część laryngologów zaleca zastosowanie manewru znanego w medycynie jako manewr Valsalvy. To sposób na sztuczne wymuszenie otwarcia trąbki słuchowej poprzez delikatne zwiększenie ciśnienia w nosogardle.

W praktyce wygląda to bardzo prosto:

Nie chodzi o mocne parcie, jak przy pompowaniu balonu. Raczej o krótki, kontrolowany impuls ciśnienia. U wielu osób w tym momencie w uchu pojawia się charakterystyczne „kliknięcie” lub lekkie trzaskanie – to znak, że trąbka słuchowa otworzyła się, a ciśnienie wyrównało.

Jak robić to bezpiecznie

Kluczowa sprawa: manewr trzeba wykonywać z wyczuciem. Zbyt silne parcie może przynieść więcej szkody niż pożytku. Laryngolodzy podkreślają kilka zasad:

• pamiętaj o spokojnym, średnim wdechu – bez „nabijania” płuc do granic możliwości,
• wydmuchuj powietrze krótko i łagodnie,
• jeśli poczujesz ból, natychmiast przerwij,
• w razie potrzeby powtórz próbę po kilkunastu sekundach zamiast naciskać mocniej.

Manewr Valsalvy powinien przypominać delikatne wydmuchiwanie nosa, a nie siłowanie się z zablokowanym zaworem.

Kiedy lepiej odpuścić agresywne wyrównywanie ciśnienia

Nie każdy lot jest dobrym momentem na intensywne kombinowanie z ciśnieniem w uchu. Jeśli infekcja jest świeża, a nos zupełnie zapchany, trąbka słuchowa bywa praktycznie zamknięta. Wtedy nawet dobrze wykonany manewr może nie działać, a mocne parcie tylko nasili ból.

Szczególną ostrożność zaleca się osobom, które:

• mają ostre zapalenie ucha lub niedawno je przeszły,
• chorują przewlekle na zatoki,
• przechodziły operacje w obrębie ucha środkowego,
• mają skłonność do krwawień z nosa przy wysiłku.

W takich przypadkach warto porozmawiać z laryngologiem przed planowanym lotem. Czasem lekarz zaleca krótkotrwałe stosowanie preparatu obkurczającego śluzówkę nosa przed startem i lądowaniem, albo specjalne zatyczki do uszu, które spowalniają zmiany ciśnienia.

Co jeszcze pomaga przetrwać lot uszom

Oprócz manewru z zaciskaniem nosa istnieje kilka prostych zasad, które mogą zmniejszyć ryzyko bólu ucha w samolocie:

Kiedy dyskomfort po locie powinien zaniepokoić

Zwykłe „przytkanie” uszu mija zwykle w ciągu kilkunastu minut po wylądowaniu. Czasem uczucie pełności utrzymuje się godzinę lub dwie, szczególnie po locie z infekcją w tle. Są jednak sytuacje, w których warto szybciej zgłosić się do lekarza.

Na konsultację laryngologiczną dobrze zdecydować się, gdy:

• ból ucha jest bardzo silny i nie słabnie,
• po kilku godzinach dźwięki wciąż brzmią wyraźnie gorzej niż zwykle,
• pojawia się wyciek z ucha, zawroty głowy lub silne szumy,
• problem dotyka małego dziecka, które płacze przy każdym locie.

Podczas gwałtownych zmian ciśnienia może dojść do urazu błony bębenkowej, dlatego uporczywy ból albo wyraźne pogorszenie słuchu po podróży nie powinny być ignorowane.

Dlaczego manewr Valsalvy nie jest „magiczny” dla wszystkich

Część pasażerów chwali ten sposób jako niemal natychmiastową ulgę, inni nie widzą większej różnicy. Wpływa na to budowa anatomiczna trąbki słuchowej, aktualny stan śluzówki czy obecność wydzieliny w nosie i zatokach. U dzieci kanał jest krótszy i przebiega bardziej poziomo, co sprawia, że łatwiej się blokuje, ale też reaguje inaczej na zmiany ciśnienia.

Manewr Valsalvy pełni też inne role w medycynie: lekarze wykorzystują go m.in. przy ocenie pracy serca czy naczyń krwionośnych. W samolocie chodzi wyłącznie o łagodną wersję tego manewru, skupioną na krótkim impulsie ciśnienia w okolicy nosa i gardła.

Dla osób, które często latają, wypracowanie własnego „zestawu ratunkowego” – ziewanie, przełykanie, gumy do żucia i delikatne próby wyrównania ciśnienia – może sprawić, że podróż stanie się znacznie bardziej znośna. A gdy problem powtarza się na każdym locie, warto potraktować go jako sygnał, że trąbka słuchowa lub zatoki domagają się dokładniejszego zbadania.