Zakazane pestycydy w ekspresowej owsiance. Raport Öko-Test zaskakuje

Instant-owsianki zrobiły furorę jako szybkie śniadanie, ale nowe badanie z Niemiec stawia pod znakiem zapytania ich bezpieczeństwo.

Magazyn konsumencki Öko-Test wziął pod lupę gotowe mieszanki owsianki, które wystarczy zalać gorącą wodą lub mlekiem. Wyniki niektórych próbek mocno odstają od zdrowego wizerunku, którym producenci lubią się chwalić na opakowaniach.

Owsianka w proszku: hit śniadaniowy z ciemną stroną

Owsianka jeszcze niedawno kojarzyła się z prostym domowym daniem. Dziś półki sklepowe uginają się od saszetek i kubków z napisem „instant porridge” czy „owsianka w minutę”. Konsument ma czuć, że to rozwiązanie równie zdrowe, jak tradycyjny talerz płatków ugotowanych w domu.

Dietetycy często podkreślają, że owsianka potrafi:

• sycić na kilka godzin dzięki dużej ilości błonnika,
• dostarczać roślinnego białka,
• stabilizować poziom cukru we krwi,
• wspierać florę jelitową.

Öko-Test postanowił sprawdzić, czy te zalety dotyczą także produktów „z torebki”, w których płatki bywają drobniej mielone, łączone z owocami, cukrem czy aromatami.

Co dokładnie przebadano?

W marcowym wydaniu magazyn opublikował test 19 ekspresowych mieszanek owsianych sprzedawanych w niemieckich sklepach. Znalazły się tam zarówno produkty ekologiczne, jak i konwencjonalne.

Produkty analizowano pod kątem pozostałości środków ochrony roślin, wartości odżywczej oraz ogólnej jakości surowców. Najwięcej emocji wzbudziły wyniki badań na obecność pestycydów.

Koktajl pestycydów w śniadaniowej misce

W trzech z pięciu mieszanek konwencjonalnych laboratoria wykryły wieloskładnikową mieszaninę środków ochrony roślin. Öko-Test opisał to jako „prawdziwy koktajl pestycydów”, co w praktyce oznacza obecność wielu różnych substancji w jednej porcji produktu.

W jednym z badanych produktów znaleziono ślady aż dziesięciu różnych pestycydów. Eksperci uznali to za przykład skrajnego obciążenia chemicznego.

Najgorzej wypadła owsianka owocowa znanej na rynku niemieckim marki Seitenbacher. Otrzymała końcową ocenę „niedostateczną” właśnie z powodu liczby wykrytych substancji. Dziesięć różnych pestycydów w jednym śniadaniu to scenariusz, którego konsumenci raczej nie biorą pod uwagę, wrzucając produkt do koszyka.

Problem nie tylko w ilości, lecz także w typie substancji

Laboratorium natrafiło na związki uznawane przez Öko-Test za szczególnie niepokojące. W raporcie wymieniono między innymi cyprodinil i fludioksonil – fungicydy klasyfikowane w Unii Europejskiej jako substancje mogące działać jak zaburzacze hormonalne.

Substancje zakłócające gospodarkę hormonalną łączy się z ryzykiem problemów rozrodczych, zaburzeń rozwoju u dzieci oraz wpływem na metabolizm.

Naukowcy i organizacje konsumenckie od lat alarmują, że skutki długotrwałego, niskiego narażenia na mieszaniny pestycydów wciąż poznajemy. Jedna substancja w dawce poniżej normy może wydawać się „bezpieczna”, ale kilka takich związków w różnych produktach spożywczych tworzy sumę, którą trudno oszacować.

Dlaczego mieszaniny pestycydów budzą tyle pytań

System kontroli żywności w UE opiera się zazwyczaj na ocenie pojedynczych substancji i ich maksymalnych dopuszczalnych poziomów w jedzeniu. Gdy laboratorium bada jabłko, płatki owsiane czy mąkę, porównuje wyniki z normą przewidzianą dla danego pestycydu.

W praktyce konsument w jednym dniu może spożyć ślady kilkunastu środków ochrony roślin, jedząc:

• owsiankę z konwencjonalnych płatków,
• jabłko i banany,
• chleb z pszenicy opryskanej fungicydami,
• warzywa szklarniowe z innym zestawem preparatów.

Efekty łącznego działania takich dawek dopiero stają się przedmiotem badań. Öko-Test, podobnie jak część toksykologów, zwraca uwagę na możliwe „efekty koktajlu”, czyli sytuację, w której mieszanina kilku środków wpływa na organizm inaczej niż każdy z nich osobno.

Ekologiczne owsianki wypadają znacznie lepiej

W teście wyróżniły się mieszanki z certyfikatem ekologicznym. Aż 11 z 14 produktów eko otrzymało najwyższą ocenę. W ich przypadku laboratoria często nie wykrywały żadnych pozostałości pestycydów, a składy opierały się głównie na płatkach z pełnego ziarna i suszonych owocach bez sztucznych dodatków.

Wnioski z badania są proste: im prostszy skład i im wyższy standard upraw, tym mniejsze ryzyko, że razem z owsianką zjemy zestaw środków ochrony roślin.

Nie oznacza to, że każdy produkt ekologiczny jest idealny. Również tam eksperci zwracali uwagę na zawartość cukru czy aromatów. Różnica dotyczy przede wszystkim obciążenia chemicznego surowców rolniczych.

Na co zwracać uwagę przy zakupie ekspresowej owsianki

Polski klient, choć nie był bezpośrednio adresatem tego badania, może wyciągnąć z niego kilka praktycznych wskazówek:

• Sprawdź listę składników. Im krótsza, tym lepiej. Płatki owsiane, owoce, orzechy, nasiona – to baza, której szukamy.
• Uważaj na cukier. Wiele „zdrowych” owsianek zawiera syrop glukozowo-fruktozowy lub cukier trzcinowy wysoko na liście.
• Preferuj produkty z certyfikatem ekologicznym. Zmniejszasz w ten sposób ryzyko kontaktu z wieloskładnikową mieszaniną pestycydów.
• Zastanów się nad domową wersją. Płatki górskie, garść mrożonych owoców i kilka minut gotowania dają pełną kontrolę nad tym, co ląduje na talerzu.

Jak działają środki ochrony roślin i skąd biorą się w płatkach

W Niemczech, podobnie jak w Polsce, dopuszczono do obrotu około tysiąca preparatów dla rolnictwa, w tym insektycydy i fungicydy. Stosuje się je, by zabezpieczyć plony przed pleśnią, szkodnikami czy chorobami grzybowymi. Część tych substancji może pozostać na ziarnie aż do zbioru.

Płatki owsiane powstają z całego ziarna, po oczyszczeniu i obróbce termicznej. Jeśli rolnik używał intensywnej chemicznej ochrony upraw, pozostałości mogą trafić do gotowego produktu. Kontrole żywności mają wychwycić przekroczenia norm, ale coraz częściej pytanie brzmi: czy sama obecność wielu „dopuszczonych” substancji naraz nie jest problemem?

Czy polscy konsumenci też powinni się niepokoić?

Test przeprowadzono na produktach z niemieckiego rynku, ale część marek jest obecna również w Polsce albo pochodzi od tych samych producentów. Trend jest podobny: rośnie popyt na szybkie śniadania w kubku, a wraz z nim liczba mieszanek instant z różnymi dodatkami.

Polski system kontroli żywności również opiera się na normach dla pojedynczych substancji. Organy sanitarne regularnie publikują wyniki badań, w których większość próbek spełnia wymagania prawa. Z punktu widzenia konsumenta pytanie nie brzmi już tylko „czy produkt mieści się w normie”, ale raczej „jak często i w jakich kombinacjach mam kontakt z pestycydami w codziennej diecie”.

Prosty manewr w kuchni – gotowanie owsianki z podstawowych składników, a nie z aromatyzowanych mieszanek proszkowych – potrafi znacząco ograniczyć ten kontakt, nie rezygnując z wygody. Płatki błyskawiczne też można kupić w wersji ekologicznej i samodzielnie wzbogacić je owocami czy orzechami.

Owsianka dalej ma sens, ale warto mieć oko na etykietę

Eksperci od żywienia wciąż polecają owies jako jedno z ciekawszych zbóż w codziennym jadłospisie. Bogaty w beta-glukany wspiera gospodarkę lipidową, może pomagać w kontroli cholesterolu i uspokajać gwałtowne skoki glukozy. Problem, na który wskazuje raport, nie dotyczy samego produktu spożywczego, lecz sposobu jego produkcji.

Dla osób dbających o zdrowie praktyczny wniosek jest prosty: warto traktować hasła „fit”, „healthy” czy „protein porridge” jedynie jako marketing. Prawdziwie wartościowe śniadanie to takie, którego skład potrafimy w całości przeczytać i zrozumieć, a jego pochodzenie nie budzi wątpliwości. W przypadku owsianek ekspresowych różnica między czystą mieszanką a porannym „koktajlem pestycydów” może kryć się w bardzo drobnym druku na tylnej etykiecie.