Ta jedna melodia z „Jak wytresować smoka” do dziś daje ciarki

Jeden z najbardziej pamiętnych tematów muzycznych kina powstał do animacji o młodym Wikingu i jego smoku, a po 16 latach wciąż mrozi skórę.

Scena pierwszego lotu Czkawki na grzbiecie Szczerbatka z „Jak wytresować smoka” to dla wielu widzów moment, w którym film nagle przestaje być „tylko animacją”, a zamienia się w pełnoprawne, emocjonalne doświadczenie. I to w dużej mierze dzięki muzyce Johna Powella – kompozycji, która od lat wraca w zestawieniach najmocniejszych soundtracków filmowych.

Lot, który pamięta się latami

Na ekranie: skaliste klify wyspy Berk, przejrzyste niebo, daleko za horyzontem zimne morze. Czkawka po raz pierwszy naprawdę ufa Szczerbatkowi, siada w siodle i rusza w przestrzeń. Kamera wyrywa się w powietrze, śledzi gwałtowne spadki, niepewne skręty, potem coraz śmielsze spirale.

Bez muzyki byłaby to tylko efektowna sekwencja akcji. Dzięki partyturze Powella staje się chwilą, w której widz ma wrażenie, że sam szybuje nad wodą. Smyczki przyspieszają jak serce bohatera, blacha dodaje odwagi, a perkusja buduje puls przygody. Wiele osób przyznaje, że nawet po latach wystarczy kilka pierwszych taktów tego motywu, by na rękach pojawiła się gęsia skórka.

Scena lotu z „Jak wytresować smoka” często trafia na listy najbardziej poruszających fragmentów animacji – właśnie ze względu na muzykę Johna Powella.

Dlaczego akurat ta muzyka tak działa?

Powód nie tkwi tylko w ładnej melodii. Ten temat jest skrojony idealnie pod emocje, które przeżywa bohater: strach, ciekawość, zaufanie, a wreszcie czysta radość i poczucie wolności. Kompozytor stopniowo dokłada kolejne warstwy orkiestry, przez co widz przechodzi podobną drogę – od napięcia do euforii.

W tle słychać wpływy celtyckie, które dobrze pasują do klimatu wioskowej społeczności Wikingów. Jednocześnie muzyka nie zamienia się w historyczną rekonstrukcję, tylko w nowoczesny, filmowy temat przygodowy. To połączenie sprawia, że utwór jest jednocześnie rozpoznawalny i bardzo nośny emocjonalnie.

• początek – niepewne, delikatne wejście smyczków
• środek – rozwinięcie melodii, więcej blachy i perkusji
• kulminacja – pełna orkiestra, szeroka, „śpiewna” fraza
• finał – łagodniejsze zejście, uczucie spełnienia i spokoju

Dla wielu widzów to właśnie ten utwór sprawił, że „Jak wytresować smoka” przestał być tylko sympatycznym filmem familijnym, a stał się prawdziwym kinem przygodowym, które można stawiać obok wysokobudżetowych superprodukcji aktorskich.

John Powell – mistrz, którego wielu zna „z ucha, nie z nazwiska”

Nazwisko Johna Powella nie wywołuje w Polsce tak oczywistych skojarzeń jak John Williams czy Ennio Morricone, ale jego muzykę słyszał niemal każdy, kto chodzi do kina. To on odpowiada za brzmienie wielu popularnych animacji i filmów akcji.

Lista jest dłuższa, ale już z tych kilku tytułów widać, że Powell świetnie czuje zarówno kino akcji, jak i animację. Filmowi o Czkawce i Szczerbatku poświęcił aż trzy pełne ścieżki dźwiękowe – do całej trylogii. Każda z nich rozwija muzyczne motywy bohaterów i ich relacji.

Jak powstawała muzyka do „Jak wytresować smoka”

Powell wspominał w jednym z wywiadów, że nad tematami do „Jak wytresować smoka 2” pracował już wtedy, gdy film istniał tylko jako ciąg nieruchomych rysunków. Animacja nie była ukończona, a wiele scen składało się z prostych szkiców. Co ciekawe, to mu nie przeszkadzało – już w tej postaci historia działała na wyobraźnię.

Kompozytor podkreślał, że muzyka nabiera sensu dopiero wtedy, gdy naprawdę wierzy w bohaterów i ich drogę, niezależnie od tego, czy film jest aktorski, czy animowany.

Powell porównywał swoją pracę do gry aktorskiej: trzeba wejść w emocje postaci, żeby nuty miały sens. W przypadku „Jak wytresować smoka” poszło mu zaskakująco łatwo. Scenariusz był dopracowany, relacja chłopca i smoka od razu budziła sympatię, a sam świat Wikingów dawał mnóstwo możliwości muzycznych – od bitewnych motywów po liryczne tematy przyjaźni.

Animacja kontra kino aktorskie – gdzie muzyka ma większą siłę?

Kiedy myślimy o wielkich soundtrackach, najczęściej do głowy przychodzą klasyki z filmów aktorskich: „Gwiezdne wojny”, „Władca Pierścieni”, „Titanic”. Historia Czkawki pokazuje, że animacja wcale nie zostaje z tyłu. Dobrze napisana muzyka potrafi tu wręcz działać mocniej, bo obrazy są bardziej umowne, a kreska daje większe pole do wyobraźni.

W animacji widz chętniej oddaje pole dźwiękom. Twarze bohaterów są uproszczone, ruchy często przerysowane, więc emocjonalny ciężar spada właśnie na ścieżkę dźwiękową. W scenie lotu na Szczerbatku to widać idealnie: gdyby wyciszyć muzykę, cały fragment straciłby większą część swojej magii.

Dlaczego soundtracki z animacji tak dobrze się starzeją

Ścieżka z „Jak wytresować smoka” ma już ponad dekadę, a wciąż brzmi świeżo. Nie opiera się na modnych w danym momencie brzmieniach elektronicznych, tylko na klasycznej orkiestrze. Motywy melodyczne są wyraźne i łatwe do zapamiętania, a aranżacje bogate.

To cecha wielu animacji, przy których pracował Powell: „Kung Fu Panda”, „Happy Feet” czy „Rio” stawiają na połączenie dużej orkiestry z charakterystyczną rytmiką, ale bez krótkotrwałych trendów, które starzeją się po dwóch sezonach serialu. Dzięki temu takie kompozycje można spokojnie włączyć po 15 czy 20 latach i nadal działają.

Nie tylko dla fanów smoczej trylogii

Jeśli ktoś widział „Jak wytresować smoka” lata temu i pamięta głównie zabawne sceny z Wikingami, warto wrócić do filmu choćby dla samej muzyki. Wielu słuchaczy dopiero po latach zauważa, jak precyzyjnie Powell buduje tamtejszy świat dźwiękowy: osobne motywy dla wioski, inne dla Szczerbatka, jeszcze inne dla relacji ojca i syna.

Dobrą praktyką jest obejrzenie wybranych scen dwa razy: za pierwszym razem „normalnie”, a za drugim z większym skupieniem na ścieżce dźwiękowej. Wtedy widać, jak często muzyka prowadzi emocje widza, czasem nawet wbrew temu, co bohaterowie mówią w dialogach.

Jak samodzielnie zacząć zwracać uwagę na muzykę w filmach

Osoby, które chciałyby lepiej zrozumieć, co tak zachwyca w soundtracku do „Jak wytresować smoka”, mogą spróbować kilku prostych trików:

• odtworzyć całą ścieżkę dźwiękową bez obrazu i sprawdzić, jakie sceny podpowiada wyobraźnia,
• zwrócić uwagę, w których momentach w filmie powraca główny motyw lotu,
• porównać muzykę z pierwszej części z kolejnymi odsłonami trylogii – jak dojrzewa razem z bohaterami,
• zastanowić się, jak wyglądałaby dana scena, gdyby użyto innego tempa lub ciszy.

Takie ćwiczenia szybko pokazują, że dobry soundtrack nie jest tylko tłem, ale pełnoprawną „drugą warstwą opowieści”. W filmach animowanych widać to wyjątkowo wyraźnie, bo tam każdy element jest w stu procentach zaplanowany – od kreski po pojedynczy dźwięk werbla.

W czasach, gdy wielu widzów ogląda kino na smartfonie, często z przyciszoną głośnością, łatwo przeoczyć pracę kompozytorów. Historia Czkawki i Szczerbatka przypomina, że warto czasem włączyć film na dobrych głośnikach lub w słuchawkach i dać się ponieść nie tylko obrazowi, lecz także muzyce. Zwłaszcza jeśli mowa o partyturze, która już dawno zasłużyła na miano jednej z najmocniejszych w historii animacji.