Szerszeń azjatycki lubi się chować. Sprawdź to jedno miejsce przy domu

Od końca zimy do późnej wiosny ten inwazyjny owad szuka ciepłych, osłoniętych zakamarków przy domach i działkach. Wystarczy kilka tygodni, by z małej, niepozornej kulki zrobiła się spora kolonia. Dobra wiadomość jest taka, że przy odrobinie uwagi da się go wypatrzyć naprawdę wcześnie i bez ryzyka.

Szerszeń azjatycki – dlaczego wzbudza tyle obaw

Szerszeń azjatycki pojawił się w Europie jako gatunek obcy i bardzo szybko się rozprzestrzenił. Dla ludzi nie jest z zasady bardziej agresywny niż nasze rodzime osy, ale problem zaczyna się wtedy, gdy bronie gniazda. Wtedy liczba atakujących owadów rośnie, a ich użądlenia bywają bolesne i niebezpieczne dla osób uczulonych.

Specjaliści podkreślają, że kluczowy jest okres od mniej więcej połowy lutego do końca maja. To wtedy samice, które przezimowały, budują tak zwane gniazda pierwotne. Są małe, wielkości piłeczki do ping-ponga, przez co łatwo je przeoczyć.

Małe gniazdo wiosną to przyszła duża kolonia latem – szybka reakcja na tym etapie ogranicza liczbę owadów w otoczeniu domu.

W tym pierwszym okresie królowa wybiera miejsca blisko zabudowań: dachy, wiaty, altany, szopy na narzędzia. Szuka ciepła, osłony przed deszczem i wiatrem oraz łatwego dostępu do materiału na „papierowe” ścianki gniazda – czyli drewna.

Dach domu – najczęstsza „kryjówka” w zasięgu wzroku

Gdzie patrzeć, stojąc na ziemi

Wiele osób od razu myśli o drabinie. Tymczasem zdecydowaną większość wiosennych gniazd przy dachu da się zauważyć z poziomu trawnika czy podjazdu.

• stań kilka metrów od domu, tak by dobrze widzieć krawędź dachu,
• obejrzyj dokładnie wysunięte części dachu, deski okapowe i obudowane fragmenty pod rynnami,
• zwróć uwagę na strony najbardziej nasłonecznione – tam szerszeń ma cieplej i chętniej się osiedla.

Najpewniejszym sygnałem jest ruch. Nie szukasz od razu gniazda, tylko tzw. korytarza przelotu – stałego kierunku, w którym owad lata w tę i z powrotem do jednego punktu. Czasem to tylko pojedynczy osobnik, który raz po raz znika w tym samym miejscu. To już mocna wskazówka.

Jak wygląda małe gniazdo pod dachem

Najbardziej typowe miejsce to spód wysuniętej części dachu, tuż obok deski okapowej. Tam królowa przytwierdza jasnoszarą kulkę o średnicy 3–5 centymetrów. Struktura przypomina cienki, marmurkowy papier. Zwykle widać jedno okrągłe wejście skierowane w dół albo w bok.

Wczesne gniazdo szerszenia azjatyckiego jest małe, gładkie i sprawia wrażenie papierowej kuli przyklejonej do drewna czy podbitki dachu.

Na tym etapie ruch przy gnieździe nie jest intensywny, dlatego łatwo się pomylić i uznać, że to tylko suchy liść czy grudka brudu. Sprawa zmienia się z czasem – latem z tej drobnej kulki powstaje znacznie większa konstrukcja, a liczba owadów wyraźnie rośnie.

Szopa i domek ogrodowy – druga ulubiona lokalizacja

Pułapka na właścicieli działek

Drewniany domek na narzędzia, prowizoryczna wiata, garaż blaszak z drewnianą konstrukcją – to miejsca, w których szerszeń azjatycki czuje się wyjątkowo dobrze. Tam panuje spokój, jest sucho, a drzwi często pozostają zamknięte przez całą zimę.

Wiele nieprzyjemnych sytuacji pojawia się w momencie, gdy właściciel pierwszy raz po zimie wchodzi do środka. Wyciąga grabie, kosiarkę, drabinę, zahacza o coś nad głową i dopiero wtedy zauważa szarą kulę przy belce. Do tego momentu królowa siedzi cicho. Kiedy poczuje bezpośrednie zagrożenie, może zaatakować.

Na co zwrócić uwagę pod dachem altany lub szopy

W zamkniętych pomieszczeniach szerszeń wybiera zwykle:

• połączenia krokwi z poszyciem dachu,
• ciemne kąty przy suficie, w które rzadko zerkamy,
• miejsca tuż nad drzwiami, gdzie ciepłe powietrze zbiera się pod sufitem.

Gniazdo znów jest małe i przyczepione do drewna albo od spodu do płyty dachu. Często znajduje się na wysokości głowy dorosłej osoby, co zwiększa ryzyko przypadkowego potrącenia.

Bezpieczna obserwacja – jak sprawdzić dach i domek bez ryzyka

Żeby nie prowokować owadów, warto zachować dystans. Krótka kontrola zajmie chwilę, a może zaoszczędzić sporo nerwów latem.

Dobrym zwyczajem jest powtarzanie takiej kontroli co kilka tygodni między marcem a majem. Ruch szerszeni bywa uzależniony od pogody, więc to, czego nie widzieliśmy rano, może stać się bardziej widoczne przy cieplejszym, spokojnym popołudniu.

Jeśli ruch owadów nagle ustaje, nie zakładaj od razu, że gniazdo jest puste. Zmiana temperatury potrafi na kilka dni ograniczyć aktywność.

Co robić, gdy zauważysz gniazdo przy domu

Pierwsza reakcja – spokojna i przemyślana

Najważniejsze jest odsunięcie ludzi i zwierząt od niebezpiecznego miejsca. Dzieci i psy często biegają tam, gdzie dorośli rzadko zaglądają, więc trzeba im po prostu zamknąć drogę.

• odejdź kilka kroków i nie wykonuj gwałtownych ruchów w pobliżu gniazda,
• nie kos trawy, nie wierć, nie stukaj w konstrukcję dachu czy ściany,
• jeśli możesz, zabezpiecz teren – zamknij drzwi do szopy, odgrodź fragment ogrodu.

Przydaje się również zdjęcie. Zrób je z daleka, korzystając z przybliżenia w telefonie, bez lampy błyskowej. Taka fotografia później ułatwia opisanie miejsca osobom, które zajmą się usunięciem gniazda.

Czego absolutnie nie robić samodzielnie

Domowe „sposoby” potrafią skończyć się wizytą na pogotowiu. Dlatego:

• nie strącaj gniazda kijem, szczotką, strumieniem wody,
• nie próbuj go podpalać ani dymić,
• nie psuj wejścia pianką czy silikonem – uwięzione owady szukają wyjścia w innym kierunku, również do środka domu,
• nie pryskaj ogólnodostępnymi środkami z bliska – zranione owady reagują agresją.

Najwięcej użądleń ma miejsce w chwili, gdy ktoś próbuje „bohatersko” zniszczyć gniazdo sam, bez sprzętu i zabezpieczeń.

Zgłoszenie gniazda – jak załatwić sprawę do końca

Po spokojnym oddaleniu się od miejsca trzeba poinformować o sytuacji odpowiednie służby. W wielu gminach pierwszym kontaktem jest urząd, który ma listę specjalistycznych firm albo sam organizuje interwencję. W innych miejscach zajmują się tym prywatne ekipy z uprawnieniami do pracy na wysokości i używania środków biobójczych.

Przy zgłoszeniu przydaje się dokładny opis:

• czy gniazdo znajduje się przy dachu domu, czy w altanie lub szopie,
• po której stronie budynku (od ogrodu, od ulicy, od południa itp.),
• na jakiej wysokości mniej więcej się znajduje,
• czy w pobliżu często przebywają dzieci, osoby starsze lub alergicy.

Dzięki temu osoby zajmujące się usuwaniem gniazda mogą lepiej przygotować sprzęt i dobrać sposób działania. Wczesna wiosna jest zwykle łatwiejszym momentem na interwencję niż środek lata, gdy kolonia działa na pełnych obrotach.

Dlaczego gniazdo w wersji „mini” ma tak duże znaczenie

Mały, wielkości piłeczki, „balonik” pod dachem nie robi wrażenia. Z punktu widzenia ekosystemu ogrodu to jednak punkt startu dla dużej grupy owadów, która w przyszłości może atakować mniejsze zapylacze, na przykład pszczoły.

Szerszeń azjatycki poluje na owady, które zbierają nektar i pyłek. Jeśli w okolicy pojawia się bardzo liczna kolonia, w skrajnych sytuacjach potrafi poważnie osłabić lokalne pasieki. Dlatego coraz więcej samorządów i organizacji apeluje do mieszkańców, by wiosną po prostu rozejrzeli się po własnym obejściu i zgłaszali podejrzane gniazda.

Prosta rutyna – krótki rzut oka na dach i do altany raz na kilka tygodni – może stać się tak samo oczywista jak sprawdzenie stanu dachu po silniejszym wietrze. Nie wymaga specjalnej wiedzy, a realnie ogranicza obecność tych inwazyjnych owadów w zabudowanych okolicach.

Dla osób uczulonych na jad błonkoskrzydłych taka profilaktyka ma dodatkową wartość. Mniejsza liczba kolonii przy domach to po prostu mniejsze ryzyko nagłego kontaktu z rojem podczas koszenia, porządków przy rynnach czy wyciągania narzędzi z domku w ogrodzie. Wystarczy kilka świadomych nawyków obserwacji, by czuć się bezpieczniej na własnej posesji.