Skok cen paliw dobija firmy budowlane. Coraz więcej na skraju upadku

Małe firmy budowlane zaciskają pasa jak nigdy wcześniej.

Gwałtowny wzrost cen paliw i materiałów stopniowo zjada ich zyski.

Rachunki za tankowanie maszyn i aut firmowych rosną z tygodnia na tydzień, a wraz z nimi koszt każdego zlecenia. Do tego dochodzą coraz droższe materiały, opóźnione dostawy i klienci, którzy nie chcą słyszeć o dopłatach. Dla wielu lokalnych wykonawców to już nie jest gorszy sezon – to walka o przetrwanie.

Gwałtowny wzrost paliwa uderza w codzienną pracę ekip

Firmy budowlane są wyjątkowo wrażliwe na ceny paliw. Ekipy dojeżdżają na kilka, czasem kilkanaście placów budowy dziennie. Koparki, ładowarki, podnośniki i agregaty pracują godzinami, spalając ogromne ilości oleju napędowego lub tzw. gazole nieprzeznaczonego do ruchu drogowego, używanego w maszynach.

Według danych organizacji zrzeszającej małe firmy budowlane aż 92% przedsiębiorstw deklaruje, że wzrost cen paliw już bezpośrednio uderzył w ich działalność.

Przy sprzęcie ciężkim każda podwyżka przekłada się na konkretne kwoty. Przykład z raportu branżowego mówi o koparce ważącej 20 ton, zużywającej około 20 litrów paliwa na godzinę. Wzrost ceny paliwa technicznego o 30 groszy oznacza ok. 6 zł wyższego kosztu pracy tej jednej maszyny w każdej godzinie.

Jeśli sprzęt chodzi 8–10 godzin dziennie, tylko na jednej koparce wychodzi już kilkadziesiąt złotych dodatkowego wydatku. W skali miesiąca i całego parku maszynowego taki „drobny” wzrost potrafi pochłonąć kilkanaście tysięcy złotych z marży małej firmy.

Podwójny cios: paliwo do aut i paliwo do maszyn

Raport wskazuje, że ponad połowa badanych firm mocno odczuwa również drożejący specjalistyczny olej napędowy do sprzętu budowlanego. Przedsiębiorcy mówią o podwójnym uderzeniu: najpierw rosną koszty dojazdów ekip na budowę, potem koszty pracy samych maszyn na miejscu.

• wzrost kosztów dojazdów ekip i transportu materiałów,
• drogie paliwo do koparek, dźwigów i podnośników,
• konieczność częstszej aktualizacji wycen i ofert,
• utrata konkurencyjności przy stałych cenach w starych umowach.

Małe firmy szczególnie to odczuwają, bo często nie mają własnych rezerw finansowych, żeby przejąć na siebie nagłe podwyżki. Przy kontraktach podpisanych kilka miesięcy wcześniej marża potrafi stopnieć niemal do zera.

Materiały budowlane drożeją przez transport i kryzys energetyczny

Sprawa nie kończy się na stacji benzynowej. Droższe paliwo podnosi koszt przewozu materiałów, a ten efekt rozlewa się po całym łańcuchu dostaw. Hurtownie materiałów budowlanych wysyłają wykonawcom kolejne aneksy z nowymi cenami.

Około dwóch trzecich ankietowanych firm budowlanych otrzymało już oficjalne powiadomienia o podwyżkach od swoich dostawców.

Najmocniej rosną ceny produktów powiązanych z ropą oraz materiałów energochłonnych. W branżowych zestawieniach szczególnie wyróżniają się:

Dostawcy tłumaczą wzrosty rosnącymi kosztami transportu, energii, a czasem także ograniczoną dostępnością kierowców czy taboru. W praktyce oznacza to coraz częstsze komunikaty o nowych cennikach i krótkie terminy ich obowiązywania. Firmy budowlane mają coraz mniej czasu, aby zareagować i zmienić swoje oferty dla klientów.

Zagrożenie przerwami w dostawach kluczowych produktów

Do samej inflacji cen dochodzi jeszcze jedno ryzyko: brak towaru. Około jednej czwartej firm zgłasza ostrzeżenia od dostawców dotyczące możliwych przerw w dostępności wybranych materiałów. Na liście zagrożonych produktów pojawiają się m.in. wełna do ociepleń, drewno konstrukcyjne oraz systemy suchej zabudowy.

Dla wykonawców oznacza to ryzyko przestojów na budowie, nerwowe szukanie zamienników i negocjacje z inwestorami w sprawie zmian technologii. Każdy dzień opóźnienia to kolejne koszty, których często nie da się odzyskać.

Marże topnieją, rośnie stres i niepewność na budowach

Organizacje branżowe alarmują, że skutki skoku cen energii i paliw uderzają już w fundamenty całego sektora. Wysokie koszty bieżącej działalności zjadają marże, a długoterminowe umowy przestają mieć ekonomiczny sens przy obecnej dynamice cen.

Przedstawiciele branży mówią wprost o fali upadłości i dziesiątkach tysięcy utraconych miejsc pracy w małych firmach budowlanych w ostatnich dwóch latach.

W tle pojawia się też problem psychiczny, o którym zwykle rzadko się mówi. Szefowie i pracownicy niewielkich firm pracują pod coraz większą presją. Trzeba utrzymać ludzi, zapłacić za paliwo, materiały, leasingi maszyn, a do tego zmieścić się w starych wycenach.

W jednej z organizacji zrzeszających wykonawców powstał nawet specjalny zespół zajmujący się zdrowiem psychicznym przedsiębiorców. Sygnalizowane są przypadki wypalenia, długotrwałego stresu i stanów depresyjnych u osób, które latami budowały swoją firmę, a teraz patrzą, jak ich biznes stoi nad przepaścią.

Niepewne wyceny i trudne rozmowy z klientami

Na wielu rynkach widać powtarzający się schemat. Firma składa ofertę, opartą na aktualnych cenach. Po kilku tygodniach materiały już drożeją, a paliwo znów idzie w górę. Wykonawca staje przed wyborem: dopłacić z własnej kieszeni czy renegocjować warunki z klientem.

Przy małych robotach remontowych łatwiej wprowadzić klauzulę o możliwej korekcie ceny. Przy dużych inwestycjach, zwłaszcza publicznych, zamawiający często nie zgadza się na zmiany. Małe firmy zostają wtedy z kontraktem, który teoretycznie jest sukcesem, ale w praktyce generuje straty.

Branża domaga się tarczy: niższej VAT na remonty i limitów podatków od paliwa

Organizacje reprezentujące wykonawców próbują wymusić reakcję władz. Wśród postulatów, które pojawiają się najczęściej, są dwa kierunki działań: ulgi podatkowe i specjalne mechanizmy ochronne dla branży budowlanej.

Przedsiębiorcy proponują m.in. obniżenie VAT na usługi remontowe, co ich zdaniem mogłoby wygenerować dodatkowe miliardy złotych obrotu i uratować tysiące miejsc pracy.

Drugim punktem jest kwestia podatków w cenie paliwa. Część przedstawicieli branży apeluje o wprowadzenie „bezpiecznika” na podatki od paliw, tak aby firmy nie płaciły pełnej stawki fiskusa przy gwałtownych skokach cen ropy. Padają propozycje powrotu do mechanizmów zmiennych stawek podatku, które łagodziłyby uderzenie nagłych podwyżek.

Jednocześnie wykonawcy zachęcają do reaktywacji specjalnych zespołów kryzysowych, które powstawały podczas poprzednich zawirowań energetycznych. Ich zadaniem miałoby być szybkie zbieranie danych z rynku i proponowanie doraźnych rozwiązań, zamiast czekania na długie procesy legislacyjne.

Paradoks transformacji energetycznej

Ciekawym tłem obecnej sytuacji jest równoległa ofensywa rządów na rzecz odnawialnych źródeł energii. Ogłaszane są kolejne programy dopłat do fotowoltaiki, pomp ciepła, ociepleń czy modernizacji domów. W teorii powinno to sprzyjać firmom remontowo-budowlanym, bo oznacza więcej zleceń.

W praktyce, jeśli wykonawcy nie poradzą sobie z lawiną kosztów paliwa i materiałów, nie będzie miał kto tych inwestycji realizować. Transformacja energetyczna wymaga tysięcy sprawnie działających małych firm. Jeśli część z nich zniknie, projekty będą się opóźniać, a ceny usług jeszcze wzrosną.

Co dalej z małymi firmami budowlanymi?

Wielu przedsiębiorców szuka na własną rękę sposobów na przetrwanie. Część inwestuje w bardziej oszczędne samochody dostawcze, inni organizują logistykę tak, by w jednym kursie załatwić kilka spraw i zleceń. Pojawia się też większe zainteresowanie współdzieleniem maszyn między firmami, zamiast utrzymywania pełnego parku sprzętowego u każdego wykonawcy.

Coraz częściej słyszy się też o klauzulach waloryzacyjnych w umowach. To zapisy pozwalające korygować cenę usługi w trakcie realizacji, gdy znacząco rosną koszty materiałów czy paliwa. Dla klientów bywa to niewygodne, ale bez takich mechanizmów wiele firm po prostu nie podpisze większych kontraktów.

Cała sytuacja jasno pokazuje, jak mocno branża budowlana zależy od paliw kopalnych – nie tylko przy grzaniu budynków, ale przede wszystkim przy dowożeniu ludzi, sprzętu i materiałów. Każda kolejna fala zawirowań na rynku ropy błyskawicznie odbija się na kosztach życia, bo budownictwo przenika praktycznie wszystkie sfery gospodarki: od mieszkań i domów jednorodzinnych, przez szkoły i szpitale, po drogi i infrastrukturę.

Dla zwykłego inwestora – osoby, która planuje remont mieszkania czy budowę domu – oznacza to wiele niewygodnych pytań. Czy decydować się teraz, ryzykując dalsze podwyżki, czy czekać w nadziei na uspokojenie rynku? Wykonawcy zwracają uwagę, że w sytuacji ciągłej niepewności lepiej jest wybierać firmy, które otwarcie mówią o ryzykach cenowych i jasno zapisują zasady ewentualnych korekt w umowie. Tylko wtedy obie strony mają szansę przejść przez okres skokowych wzrostów cen bez poważniejszych konfliktów.