Rak piersi u młodych kobiet rośnie szybciej niż kiedykolwiek. Co się zmieniło?

Coraz więcej młodych kobiet słyszy diagnozę: rak piersi.

Lekarze widzą wyraźny skok zachorowań przed pięćdziesiątką i próbują zrozumieć, dlaczego.

Nowe dane z dużego badania prowadzonego w Washington University School of Medicine pokazują, że rak piersi przestaje być głównie chorobą dojrzałego wieku. Coraz częściej dotyka trzydziesto‑ i czterdziestolatek, a nawet kobiet po dwudziestce. Najszybciej przybywa przypadków guzów napędzanych estrogenem, co sugeruje udział stylu życia i środowiska.

Rak piersi przed pięćdziesiątką: skąd ten nagły wzrost?

Badacze przeanalizowali zachorowania na raka piersi u kobiet w wieku 20–49 lat na przestrzeni około dwóch dekad. Na początku lat 2000. notowano w tej grupie 64 przypadki na 100 tysięcy kobiet. Przez kilkanaście lat wskaźnik rósł powoli, o niecały procent rocznie, aż do około 66 przypadków na 100 tysięcy w 2016 roku.

Później nastąpiła gwałtowna zmiana. Od 2016 roku tempo wzrostu przyspieszyło do blisko 4% rocznie, a w 2019 roku liczba diagnoz wśród młodych kobiet sięgnęła już 74 przypadków na 100 tysięcy. Dla epidemiologów to bardzo szybki skok w tak krótkim czasie.

W ciągu zaledwie kilku lat ryzyko raka piersi u kobiet przed pięćdziesiątką podskoczyło na poziom, którego wcześniej nie obserwowano – zwłaszcza u tych urodzonych po 1990 roku.

Badanie pokazało też wyraźny efekt pokoleniowy. Kobiety urodzone w 1990 roku mają ponad 20% wyższe ryzyko raka piersi niż te urodzone w 1955 roku. To sugeruje, że coś w naszym trybie życia, otoczeniu lub ekspozycji na substancje hormonalnie czynne zmieniło się w ciągu dwóch–trzech generacji.

Guzy „lubiące” estrogen: rośnie jedna konkretna postać raka

Kluczowa obserwacja dotyczy typu biologicznego choroby. Największy wzrost dotyczy tzw. guzów z receptorami estrogenowymi, czyli takich, które do wzrostu wykorzystują żeński hormon – estrogen.

Komórki tych nowotworów mają na swojej powierzchni receptory, które „łapią” estrogen krążący w organizmie. Im więcej sygnałów hormonalnych, tym silniejszy bodziec do namnażania komórek nowotworowych. W tym samym czasie liczba guzów, które nie korzystają z estrogenu (receptorowo ujemnych), wręcz spada.

Naukowcy zadają więc kilka bardzo konkretnych pytań: co sprawia, że coraz więcej młodych kobiet rozwija właśnie ten, hormonozależny typ raka? Czy wpływ mają:

• zmiany w wieku pierwszej miesiączki i wieku pierwszej ciąży,
• wzrost masy ciała i częstsza otyłość,
• mniejsza liczba ciąż i krótsze karmienie piersią,
• większa ekspozycja na tzw. zaburzacze endokrynne – np. składniki tworzyw sztucznych i kosmetyków,
• długotrwałe zaburzenia snu, stres i praca zmianowa, które rozregulowują gospodarkę hormonalną.

Badacze analizują też, czy spadek guzów receptorowo ujemnych kryje w sobie wskazówkę, jak ograniczyć również nowotwory hormonozależne. Być może część czynników ryzyka da się modyfikować odpowiednią profilaktyką.

Nierówności rasowe: dlaczego młode czarne kobiety chorują częściej?

Analiza amerykańskich danych zwróciła uwagę na duże różnice międzygrupowe. Najwyższe ryzyko raka piersi w młodym wieku miały czarne kobiety, zwłaszcza w przedziale 20–29 lat. W porównaniu z białymi rówieśniczkami ich ryzyko było wyższe o około 53%.

W grupie 30–39 lat przewaga ryzyka nadal się utrzymywała, choć była mniejsza (około 15%). Dopiero po czterdziestce sytuacja się odwracała i to białe kobiety częściej słyszały diagnozę raka piersi niż czarne.

Różnice w zachorowaniach między grupami etnicznymi sugerują wpływ zarówno genetyki, jak i czynników społecznych: dostępu do badań, jakości opieki czy warunków życia.

Interesujące jest też to, że w badaniu najniższy poziom zachorowań odnotowano u kobiet pochodzenia latynoskiego. Naukowcy planują porównać tkanki nowotworowe kobiet z różnych grup etnicznych, żeby lepiej zrozumieć, jakie mutacje i szlaki biologiczne dominują u poszczególnych pacjentek.

Wcześniejsze wykrywanie – sukces z lukami

Z danych wynika, że wzrost ogólnej liczby diagnoz w młodym wieku idzie w parze z przesunięciem stadium choroby. Coraz częściej rak piersi u młodych kobiet wykrywany jest w stadium 1, gdy guz jest mały i zwykle jeszcze nie zdążył dać przerzutów. Mniej rozpoznaje się stadiów 2 i 3.

To wskazuje na efekt lepszych badań przesiewowych, rosnącej świadomości rodzinnego ryzyka i większego korzystania z porad genetic counseling oraz testów BRCA w grupach wysokiego ryzyka.

Jednocześnie badacze widzą niepokojący wzorzec: część małych guzów, które teoretycznie powinny zostać wykryte na wczesnym etapie, wymyka się badaniom i ujawnia dopiero jako stadium 4, z przerzutami. Dotyczy to zwłaszcza młodych kobiet, które często nie mają jeszcze dostępu do rutynowych mammografii albo odkładają wizytę, bo „przecież są za młode na raka”.

Dlaczego młode piersi trudniej zbadać?

Piersi kobiet w wieku 20–40 lat są zazwyczaj bardziej zbite i bogate w tkankę gruczołową. To utrudnia interpretację klasycznej mammografii. Z tego powodu lekarze dla młodszych pacjentek częściej zalecają USG piersi, a w grupach bardzo wysokiego ryzyka także rezonans magnetyczny.

Co może stać za generacyjnym wzrostem ryzyka?

Choć badanie skupia się na opisie zjawiska, a nie podaje jednej przyczyny, kierunek poszukiwań jest dość jasny. Zmieniły się nawyki żywieniowe, aktywność fizyczna, ekspozycja na chemikalia i sposób planowania rodziny. Wiele kobiet rodzi pierwsze dziecko po trzydziestce, część w ogóle rezygnuje z macierzyństwa, a liczba lat spędzonych na antykoncepcji hormonalnej rośnie.

Do tego dochodzą czynniki środowiskowe: zanieczyszczenia powietrza, substancje o działaniu estrogenopodobnym w plastiku, opakowaniach, niektórych kosmetykach. One wszystkie mogą delikatnie, ale przewlekle stymulować tkankę piersi do podziałów komórkowych.

Niewielkie zmiany w wielu obszarach życia – od diety po sen – mogą razem stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi guzów zależnych od estrogenów.

Co młoda kobieta może zrobić dla siebie już teraz?

Badacze mówią wprost: nie ma sposobu, który da stuprocentową gwarancję. Można jednak realnie zmniejszyć ryzyko lub przynajmniej zwiększyć szansę na wychwycenie choroby w fazie, gdy jest najlepiej uleczalna. Ważne kroki to m.in.:

• utrzymanie masy ciała w zdrowym przedziale i unikanie otyłości brzusznej,
• regularna aktywność fizyczna – nawet 30 minut szybkiego marszu dziennie ma znaczenie,
• ograniczenie alkoholu i rezygnacja z palenia,
• karmienie piersią, jeśli to możliwe, co zwykle obniża ryzyko raka piersi,
• rozmowa z lekarzem o własnym ryzyku, szczególnie przy silnym obciążeniu rodzinnym,
• nauka samobadania piersi i reagowanie na każdą niepokojącą zmianę.

Dlaczego ta wiedza jest istotna także dla Polek?

Opisane badanie dotyczy danych z USA, ale wiele czynników ryzyka i stylów życia jest podobnych do tych obserwowanych w Polsce. Nasze społeczeństwo także się urbanizuje, zmieniają się wzorce żywienia oraz wiek pierwszego macierzyństwa. Widać też rosnącą liczbę rozpoznań raka piersi w statystykach krajowych.

Dlatego sygnały z dużych ośrodków naukowych można traktować jak wczesne ostrzeżenie. Lekarze i system ochrony zdrowia będą musieli lepiej dopasować programy badań do kobiet poniżej pięćdziesiątego roku życia – szczególnie tych, które mają rodzinne mutacje lub inne znane czynniki ryzyka.

Dla pojedynczej osoby najrozsądniejszą strategią staje się połączenie dwóch podejść. Z jednej strony dbałość o to, na co mamy wpływ: wagę, ruch, ograniczenie alkoholu, informacje o historii chorób w rodzinie. Z drugiej – świadome korzystanie z badań obrazowych, nieodkładanie wizyty „na później” i traktowanie każdej niepokojącej zmiany w piersiach jako powodu do konsultacji, niezależnie od wieku.