Psycholog wyjaśnia, dlaczego niektórzy ludzie zawsze chodzą szybkim krokiem

Na przystanku jest ósma rano, ludzie jeszcze ziewają w szalik.

W środku tej sennej masy nagle ktoś przecina chodnik jak strzała – plecak, słuchawki, spojrzenie wbite gdzieś w dal. Mija wszystkich z taką prędkością, jakby miał prywatny zielony pas na chodniku. Nie biegnie. On tylko „tak ma”.

Wszyscy znamy ten moment, kiedy ktoś takim szybkim krokiem mija nas trzeci raz z rzędu w drodze do pracy i zaczynamy się zastanawiać: co go tak goni? Termin? Lęk? Ambicja? A może to jego normalne tempo życia, w którym my wyglądamy, jakbyśmy chodzili w zwolnionym tempie. Psychologowie od lat przyglądają się temu zjawisku. I coraz częściej mówią coś, co brzmi trochę niepokojąco.

Bo za tym zwykłym, codziennym „idę szybciej niż inni” często stoi cały ukryty scenariusz. Scenariusz o kontroli, lęku przed stratą czasu, o tym, ile wolno nam czuć i ile wolno nam… zwolnić. Niektórzy niosą go w ciele tak mocno, że w ogóle nie zauważają, że od lat dosłownie przyspieszyli swoje życie. I że płacą za to całkiem wysoką cenę.

Co tak naprawdę mówi o nas szybki krok

Psychologowie mówią, że sposób chodzenia to coś w rodzaju „języka ciała na cały etat”. Szybki krok często łączy się z wysokim poziomem pobudzenia, ambicji i wewnętrznej presji. Ktoś, kto odruchowo przyspiesza, może wysyłać światu komunikat: *ja nie mam czasu się zatrzymać*.

Czasem to czysta osobowość – ludzie o temperamencie typu A, z silną potrzebą działania, częściej chodzą szybciej. Czują, że muszą „wycisnąć” z dnia jak najwięcej. Chód wtedy staje się odbiciem ich głowy: myśli pędzą, ciało nadąża. Bywa też inaczej. Szybki krok przykrywa napięcie, niepokój, trudność z byciem sam na sam ze sobą choćby przez 10 spokojnych minut drogi.

Jest w tym jeszcze jedna warstwa. Tempo chodzenia bardzo często wiąże się z tym, jak postrzegamy swoją wartość. Osoba, która od małego słyszała „nie marnuj czasu”, „rusz się”, „ogarnij się szybciej”, może w dorosłości nosić to jak niewidzialny metronom. Każdy wolniejszy krok wywołuje w niej cichy wyrzut sumienia. I nawet nie wie, skąd się bierze to wewnętrzne „przyspiesz”.

Naukowcy z uniwersytetów w USA i Europie mierzyli prędkość chodzenia ludzi w centrach miast. Na przykład w klasycznym badaniu psychologa Marca L. H. Bornsteina sprawdzano, jak szybko spacerują mieszkańcy największych metropolii. Wnioski były zaskakująco spójne: im wyższe tempo życia, wyższe PKB, więcej stresu miejskiego – tym szybciej poruszają się przechodnie.

To nie jest tylko ciekawostka. W innym badaniu okazało się, że osoby, które chodzą szybciej, częściej określają siebie jako „kompetentne” i „zorganizowane”. Co więcej, obserwatorzy z zewnątrz automatycznie przypisują szybkodchodzącym ludziom cechy liderów. Taki efekt uboczny miejskiej gry pozorów: idziesz szybko, więc pewnie masz ważne sprawy.

Jest też ciemniejsza strona tych danych. Ten sam typ ludzi częściej zgłasza problemy ze snem, chroniczne zmęczenie i poczucie „ciągłego pośpiechu”, nawet w wolne dni. Szybki krok nie kończy się na chodniku. On wchodzi do domu, do sposobu jedzenia, odpowiadania na maile, przeżywania relacji. Tempo fizyczne staje się tempem emocjonalnym. I trudno je odczarować.

Psychologowie mówią czasem, że ludzie, którzy nie potrafią zwolnić, traktują czas jak wroga. Zegar tyka, więc trzeba „uciec do przodu”. To ucieczka podszyta lękiem: że coś przegapimy, że nie zdążymy, że inni będą szybsi, bardziej skuteczni, bardziej „na czasie”. Szybki krok staje się wtedy czymś w rodzaju zbroi – nikt nie zarzuci mi lenistwa, skoro dosłownie biegnę przez życie.

Za tym stoi często przekonanie: „moją wartość mierzy się tym, ile zrobię”. Kto tak myśli, nie potrafi w spokoju przejść przez miasto i po prostu się rozejrzeć. Każda minuta ma być produktywna. Nawet droga do tramwaju zamienia się w mini-wyścig. Powiedzmy sobie szczerze: nikt nie robi tego codziennie bez kosztów dla ciała i głowy.

Ciało daje sygnały, że coś jest nie tak. Bóle karku, napięte ramiona, płytki oddech podczas zwykłego spaceru. Organizm żyje w trybie „małej mobilizacji”, jakby za rogiem czekał egzamin. To tempo może przez lata uchodzić za „sprawność”, chociaż coraz częściej psycholodzy nazywają je wprost – łagodną formą nadmiernego pobudzenia, które z czasem odbiera nam kontakt ze sobą.

Czy można „przeprogramować” swój krok

Jedna z prostszych metod pracy z tempem życia nie zaczyna się w głowie, tylko właśnie… w nogach. Psychoterapeuci pracujący z lękiem i przewlekłym stresem proponują eksperyment: przez tydzień, w drodze w znane miejsce, świadomie zwolnij krok o jeden „poziom”. Nie rób z tego medytacji, po prostu idź tak, jakbyś się nie spóźniał.

Na początku to bywa wręcz fizycznie nieprzyjemne. Umysł protestuje, ciało chce przyspieszyć, ręka odruchowo sięga do telefonu, żeby „zagłuszyć” spowolnienie. Właśnie tam, w tym dyskomforcie, wychodzi na światło dzienne nasz stosunek do czasu i kontroli. Zauważ, co się dzieje w głowie: czy pojawia się złość, poczucie winy, lęk?

Druga część eksperymentu polega na tym, by w tym zwolnieniu znaleźć choć jedną realną korzyść. Może zobaczysz coś, czego zwykle nie widzisz. Może wejdziesz w rozmowę, na którą zazwyczaj „nie ma czasu”. A może po prostu dotrzesz w to samo miejsce w tej samej minucie, odkrywając, że ta cała życiowa „spinka” nie miała aż takiego sensu, jak zapewniała cię głowa.

Ludzie przychodzą na terapię i mówią: „taki już jestem, ja zawsze wszędzie chodzę szybko”. Jakby to była cecha wrodzona jak kolor oczu. Czasem rzeczywiście temperament gra tu dużą rolę, lecz bywa też, że szybki krok jest wyuczonym odruchem przetrwania. W domu, w którym liczyła się prędkość, dzieci szybko uczą się, że „wolno” znaczy „gorzej”.

Gdy dorosły wchodzi z takim kodem do świata pracy, łatwo myli wewnętrzną panikę z efektywnością. A pracodawcy dość chętnie nagradzają ludzi „szybkich i zawsze w biegu”. To wzmacnia stary schemat: jeśli zwolnię, przestanę być potrzebny. W efekcie nawet w sobotę rano taka osoba pyta siebie, czemu jeszcze nie jest w ruchu.

Psycholog, z którym rozmawiałem przy tym tekście, ujął to brutalnie szczerze:

„Kiedy ktoś mówi: ‘ja po prostu szybko chodzę’, często słyszę: ‘boję się spotkać się ze sobą w normalnym tempie’. Szybki krok to świetny sposób, żeby nie mieć czasu na własne emocje”.

Żeby zacząć to zmieniać, warto przyjrzeć się kilku prostym sygnałom:

• Czy potrafisz przejść znaną trasę bez patrzenia co chwilę na zegarek?
• Czy twoje ciało rozluźnia się, kiedy zwalniasz, czy wręcz przeciwnie – napina jeszcze bardziej?
• Czy szybki krok pojawia się też w domu, gdy wcale się nie spieszysz?
• Czy czujesz irytację, gdy ktoś idzie wolniej obok ciebie?
• Czy masz wrażenie, że spokój to luksus, na który „jeszcze nie zasłużyłeś”?

Sens nie polega na tym, by wszyscy zaczęli snuć się po chodnikach jak turyści w lipcu. Chodzi o wybór. O możliwość powiedzenia sobie: dziś mogę pójść szybciej, bo lubię to tempo, a jutro świadomie zwolnię, bo potrzebuję oddechu. Dla wielu ludzi taka decyzja brzmi jak fantazja, bo ich krok od lat sterowany jest przez niewidzialne „muszę”.

Tempo chodzenia cudownie obnaża nasze historie o świecie. Jeśli od dziecka uczono nas, że świat jest miejscem, w którym trzeba „być szybciej niż inni, żeby dać radę”, to nasze ciało po prostu wykonuje rozkaz. Jeśli zaś ktoś dostał prawo do zatrzymywania się, do bycia nieidealnym, jego krok bywa spokojniejszy. To nie znaczy leniwy – raczej oswojony.

Pomyśl o ostatniej osobie, którą widziałeś, idącą naprawdę wolno. Może starsza pani z siatką, może dziecko, które zatrzymywało się przy każdym psie. Większość z nas mija takie postaci z lekką irytacją. A może to właśnie one przypominają nam, że można istnieć inaczej niż w trybie ekspres. Że chodnik to nie taśma produkcyjna, tylko fragment życia. I że czasem największym luksusem jest pięć minut drogi bez wyścigu z nikim.

FAQ:

• Czy szybki chód zawsze oznacza problem psychologiczny? Nie. U części osób wynika głównie z temperamentu, kondycji lub stylu życia. Sygnałem ostrzegawczym jest moment, gdy nie potrafisz zwolnić nawet wtedy, gdy naprawdę nie ma pośpiechu.
• Czy wolniejszy chód jest „zdrowszy” psychicznie? Zdrowsza jest elastyczność. Dobrze, gdy potrafisz przyspieszyć, gdy sytuacja tego wymaga, i zwolnić, kiedy ciało i głowa proszą o odpoczynek.
• Jak szybko poznam efekty, jeśli zacznę świadomie zwalniać? Część osób czuje różnicę już po kilku dniach – głównie w poziomie napięcia. U innych to proces dłuższy, bo dotyka głębszych przekonań o czasie i własnej wartości.
• Czy szybki krok może być objawem zaburzeń lękowych? Może się z nimi łączyć, zwłaszcza gdy towarzyszy mu kołatanie serca, problemy ze snem, ciągłe „gonienie” myśli. Sam w sobie nie jest diagnozą, raczej jednym z kawałków układanki.
• Co, jeśli lubię chodzić szybko i dobrze się z tym czuję? Jeśli masz poczucie wyboru, a nie przymusu, i twoje ciało nie wysyła sygnałów przeciążenia – to w porządku. Warto od czasu do czasu sprawdzić, czy umiesz też zwolnić bez poczucia winy.