Popularne leki na depresję a nagły zgon sercowy. Kogo dotyczy największe ryzyko?

Coraz więcej osób przyjmuje na stałe leki przeciwdepresyjne, często przez wiele lat, nie myśląc o ich możliwym wpływie na serce.

Duńscy naukowcy przeanalizowali dane milionów pacjentów i doszli do niepokojącego wniosku: u części chorych długotrwała terapia może iść w parze ze znacznie większym ryzykiem nagłego zgonu sercowego. Nie oznacza to automatycznie, że tabletki „zabijają”, ale temat stał się na tyle poważny, że trafił na europejski kongres kardiologiczny.

Czym jest nagły zgon sercowy i kogo najczęściej dotyka?

Nagły zgon sercowy to sytuacja, w której serce przestaje bić bez wyraźnego, wcześniejszego ostrzeżenia. Dochodzi do gwałtownego zatrzymania krążenia, mózg i płuca nie dostają tlenu, człowiek traci przytomność i w kilka minut umiera, jeśli nikt nie rozpocznie resuscytacji.

Do takiego zdarzenia może dojść zarówno podczas wysiłku, jak i w czasie odpoczynku, u osób w różnym wieku. U młodszych dorosłych lekarze częściej znajdują przyczynę w wadach budowy mięśnia sercowego lub zaburzeniach jego „instalacji elektrycznej”. U starszych dominuje choroba wieńcowa i zwężenie naczyń doprowadzających krew do serca.

Nagły zgon sercowy dwa razy częściej dotyczy osób z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi niż reszty populacji – niezależnie od wieku.

Od lat wiadomo, że osoby z chorobami psychicznymi, takimi jak schizofrenia czy choroba afektywna dwubiegunowa, żyją krócej. Nowe analizy pokazują, że szczególnie mocno rośnie u nich ryzyko właśnie nagłego zatrzymania krążenia.

Duńska analiza: miliony mieszkańców pod lupą

Zespół badaczy z Danii przejrzał dane dotyczące wszystkich zgonów wśród osób w wieku 18–90 lat w jednym roku kalendarzowym. Na podstawie kart zgonu i wyników sekcji zwłok wyłoniono przypadki nagłego zgonu sercowego, a następnie zestawiono je z informacjami o leczeniu psychiatrycznym, w tym o przepisywaniu antydepresantów.

Za osobę „leczoną antydepresantem” uznawano kogoś, komu farmaceutyk wypisano co najmniej dwukrotnie w ciągu jednego roku, w okresie do 12 lat wstecz. Na tej podstawie powstały dwie grupy:

• pacjenci przyjmujący leki od 1 do 5 lat,
• pacjenci z terapią trwającą 6 lat lub dłużej.

W analizowanej populacji 4,3 mln mieszkańców aż 643 999 osób sięgało po antydepresanty. Zanotowano 45 703 zgony, w tym 6002 nagłe zgony z przyczyn sercowych. Spośród nich 1981 dotyczyło osób z grupy leczonej farmakologicznie na depresję.

W stosunku do ludzi bez historii stosowania antydepresantów, osoby na takim leczeniu miały wyraźnie wyższy odsetek nagłych zgonów sercowych w prawie każdej grupie wiekowej.

Ryzyko rośnie wraz z długością terapii

Naukowcy uwzględnili wiek, płeć oraz inne choroby współistniejące. Nawet po takim „oczyszczeniu” danych obraz pozostał niepokojący: długotrwała terapia antydepresantami wiązała się z wyraźnie wyższym ryzykiem nagłego zatrzymania krążenia w porównaniu z osobami, które nigdy takich leków nie przyjmowały.

*w porównaniu z osobami bez historii leczenia antydepresantami

W grupie 70–79 lat różnice między krótszą i dłuższą ekspozycją trochę się zacierały, ale ryzyko nadal było zauważalnie wyższe niż u osób nieleczonych psychiatrycznie.

Szczególnie narażeni pacjenci ze schizofrenią

Osobną kategorię stanowili chorzy ze schizofrenią. W tej grupie wskaźniki nagłego zgonu sercowego biły rekordy – badacze szacują, że ryzyko było około 4,5 razy wyższe niż w ogólnej populacji. Tu nakładają się na siebie zarówno sama choroba, jak i ciężka terapia skojarzona, często z udziałem kilku preparatów działających na ośrodkowy układ nerwowy.

Leki, choroba czy styl życia – skąd to dodatkowe ryzyko?

Autorzy badania ostrożnie podchodzą do wniosków. Zwracają uwagę, że ich analiza nie pozwala jednoznacznie odpowiedzieć, czy to konkretne substancje zwiększają zagrożenie, czy raczej sama depresja i związany z nią tryb życia.

Depresja sama w sobie podnosi ryzyko choroby sercowo‑naczyniowej nawet o 60% i jest powiązana z gorszą kondycją układu krążenia.

Osoby w ciężkim kryzysie psychicznym częściej palą, gorzej się odżywiają, rzadziej się ruszają, latami odkładają wizytę u lekarza, bagatelizują pierwsze objawy kłopotów z sercem. To wszystko mocno wpływa na naczynia krwionośne i rytm serca.

Możliwe działania niepożądane antydepresantów

Leki przeciwdepresyjne nie są całkowicie obojętne dla układu krążenia. W badaniach wskazuje się kilka mechanizmów, które mogą dorzucać swoją cegiełkę do ryzyka nagłego zgonu:

• zaburzenia przewodzenia impulsów elektrycznych w sercu i wydłużenie tzw. odstępu QT w zapisie EKG, co u części osób sprzyja groźnym arytmiom,
• przyrost masy ciała, który prowadzi do nadciśnienia, zaburzeń lipidowych i cukrzycy,
• powstawanie zespołu metabolicznego, zwiększającego szansę rozwoju miażdżycy i zawału,
• interakcje z innymi lekami, np. przeciwarytmicznymi lub stosowanymi w chorobach psychicznych, które także wpływają na rytm serca.

W analizie nie rozdzielono poszczególnych grup antydepresantów – takich jak leki trójpierścieniowe, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny czy inhibitory monoaminooksydazy. Pacjent mógł w trakcie lat leczenia przechodzić z jednego preparatu na drugi. To sprawia, że trudno dziś wskazać, które substancje niosą największe ryzyko arytmii, a które są relatywnie bezpieczniejsze dla serca.

Czy pacjenci powinni bać się swoich leków?

Kardiolodzy i psychiatrzy podkreślają jedno: wyniki badań nie są zachętą do samodzielnego odstawiania terapii. Nieleczona depresja także skraca życie i ma potwierdzony, silny związek z zawałami i udarami. Dobrze dobrane leczenie może poprawić samopoczucie, przywrócić energię i motywację do dbania o siebie.

Specjaliści przypominają: skuteczna terapia depresji często ułatwia rzucenie papierosów, regularny ruch i lepszą dietę – a to z kolei obniża ryzyko kardiologiczne.

Ryzyko nagłego zgonu sercowego, choć wyższe statystycznie, nadal dotyczy jedynie części pacjentów. Dla konkretnej osoby znacznie ważniejsze jest, czy ma dobrze kontrolowane ciśnienie, jaki ma poziom cholesterolu, czy pali, jak śpi i czy wykonuje choć minimalną aktywność fizyczną.

Jak rozmawiać z lekarzem o sercu i antydepresantach?

Osoba, która od lat przyjmuje leki na depresję, nie jest bezradna. Podczas wizyty warto poruszyć kilka konkretnych tematów:

• czy mój aktualny lek ma udokumentowany wpływ na rytm serca,
• czy warto wykonać EKG lub echo serca, zanim utrwalimy terapię na kolejne lata,
• czy inne przyjmowane przeze mnie leki nie wchodzą w ryzykowne interakcje,
• jakie objawy arytmii powinny mnie zaniepokoić (kołatanie, omdlenia, nagłe zawroty głowy),
• czy mam dobrze leczone nadciśnienie, cukrzycę, zaburzenia lipidowe.

Dla części pacjentów – szczególnie w wieku 30–59 lat, z rodzinną historią chorób serca lub ze schizofrenią – lekarz może rozważyć częstsze kontrole kardiologiczne, zmianę preparatu na bezpieczniejszy dla serca albo intensywniejszą pracę nad modyfikacją stylu życia.

Co z tego wynika dla osób w Polsce?

Choć dane pochodzą z Danii, trend jest istotny także nad Wisłą. Zużycie antydepresantów rośnie, a pandemia i kryzysy gospodarcze tylko to przyspieszyły. Coraz więcej osób w wieku produkcyjnym łączy stresową pracę, siedzący tryb życia i długotrwałe leczenie psychiatryczne.

Dla polskich pacjentów z depresją wniosek jest prosty: nie warto panikować, zamiast tego lepiej wykorzystać te informacje jako impuls do bardziej świadomej opieki nad sercem. Oznacza to regularne wizyty kontrolne, pytania o wpływ leków na układ krążenia, monitorowanie masy ciała, ciśnienia i cukru, a także stopniowe dokładanie ruchu – nawet w małych dawkach, na które pozwala aktualny stan psychiczny.

Dla lekarzy z kolei to dodatkowy argument, by patrzeć szerzej na pacjenta z depresją czy schizofrenią: nie tylko w kontekście objawów psychicznych, ale też jako osobę z podwyższonym ryzykiem sercowo‑naczyniowym, którą warto objąć bardziej czujnym, interdyscyplinarnym nadzorem.