Pod sądami w Paryżu natrafiono na mury sprzed dwóch tysięcy lat

Badania poprzedzające remont pałacu sprawiedliwości na Île de la Cité przyniosły zaskakujące rezultaty: od masywnego muru z epoki rzymskiej po średniowieczne posadzki i zapomniany cmentarz.

Na dziedzińcu sądu odsłania się dawne oblicze Paryża

Prace przygotowawcze do modernizacji paryskiego pałacu sprawiedliwości wymagały archeologicznych badań ratunkowych. Od sierpnia do listopada 2025 roku zespół specjalistów z miasta Paryża oraz krajowego instytutu badań archeologicznych prowadził wykopy w reprezentacyjnej części kompleksu – na tzw. cour du Mai, głównym dziedzińcu wejściowym.

Na stosunkowo niewielkim obszarze, około 100 metrów kwadratowych, natrafiono na warstwy i konstrukcje układające się w długą, nieprzerwaną historię wykorzystania tej przestrzeni. Zarejestrowane obiekty obejmują zarówno początki naszej ery, jak i średniowiecze oraz okres nowożytny związany z rozbudową królewskiej siedziby.

Pomiędzy współczesnym brukiem a naturalnym podłożem ziemnym udało się uchwycić około dwóch tysięcy lat zmian – od wczesnorzymskich wykopów po ślady pożaru z XVIII wieku.

Trzymetrowy mur zmienia obraz antycznego Paryża

Potężna konstrukcja z czasów późnego Cesarstwa

Najbardziej spektakularnym elementem jest fundament masywnego muru o szerokości mniej więcej trzech metrów. Jego rozmiary i charakter wskazują, że nie był to zwykły budynek mieszkalny czy gospodarczy, lecz część większego założenia obronnego lub reprezentacyjnego.

Badacze łączą tę konstrukcję z późnorzymskim systemem umocnień, który miał chronić obszar dzisiejszej Île de la Cité między III a V wiekiem naszej ery. Do tej pory przebieg tych fortyfikacji znano głównie z rekonstrukcji teoretycznych i fragmentarycznych znalezisk. Nowe ustalenia mogą wymusić korektę map pokazujących najstarsze obwarowania Paryża.

Wokół muru odsłonięto kilkanaście jam o różnym przeznaczeniu, ślady po słupach konstrukcyjnych oraz sześć grobów wykopanych bez trumien, bezpośrednio w ziemi. Datowanie wskazuje, że pierwsze ingerencje w podłoże w tym miejscu mogły zacząć się już pod koniec I wieku przed naszą erą lub na początku I wieku naszej ery, czyli w momencie, gdy kształtowała się rzymska osada na terenie dzisiejszej stolicy Francji.

Co mówią o mieście rzymskie warstwy

Odnalezione ślady najstarszego użytkowania terenu to między innymi różnej wielkości wykopy, doły i rowki. Część z nich mogła służyć jako jamy gospodarcze, część jako elementy zabudowy drewnianej, której nadziemne fragmenty nie zachowały się do naszych czasów.

• datowanie: przełom er i pierwsze stulecia naszej ery,
• funkcja: prawdopodobnie zaplecze zabudowy mieszkalnej lub obronnej,
• materiał: głównie ziemia, drewno (zachowane w postaci śladów po słupach) i kamień,
• znaczenie: uzupełnienie wiedzy o wczesnym rozwoju miejskiego centrum nad Sekwaną.

Takie znaleziska pokazują, że obszar dzisiejszego pałacu sprawiedliwości od dawna nie był pustą, marginalną strefą, lecz ważnym fragmentem tkanki miejskiej, który zmieniał swój charakter wraz z kolejnymi epokami.

Średniowieczne płytki, królewska rezydencja i zapomniane piwnice

Kolorowe posadzki z herbami i zwierzętami

Kilka metrów nad rzymskimi śladami archeolodzy natknęli się na wyraźne poziomy gruzu i destrukcji. Łączą je z porządkowaniem terenu po ogromnym pożarze, który w 1776 roku spustoszył część kompleksu na Île de la Cité. Wśród gruzu zachowały się liczne fragmenty płytek podłogowych zdobionych roślinnymi motywami i przedstawieniami zwierząt.

To tzw. płytki historiowane, czyli ceramiczne elementy posadzek pokryte scenami, symbolami i wzorami heraldycznymi. Ich styl i technika wskazują na XIII i XIV wiek. Podobne egzemplarze znaleziono wcześniej w rejonie dziedzińca Luwru, co sugeruje, że w tym okresie w królewskich rezydencjach obowiązywał spójny język dekoracyjny.

Ozdobne posadzki ze stylizowanymi liliami królewskimi i zwierzętami układały się kiedyś w kolorowe dywany z wypalonej gliny, po których chodzili dworzanie i urzędnicy monarchii kapetyńskiej.

Piwnica, której nie ma na żadnym planie

W obrębie średniowiecznych warstw zidentyfikowano też fragment pomieszczenia podziemnego, interpretowanego jako piwnica. Powiązano ją z królewskim pałacem funkcjonującym na wyspie w czasach dynastii Kapetyngów, który stanowił centrum władzy dużo wcześniej, niż wykształcił się nowożytny układ sądów i administracji.

Co ciekawe, tego konkretnego pomieszczenia nie odnotowano na znanych do tej pory planach historycznych. Oznacza to, że nawet w przypadku tak dobrze przebadanego miejsca jak Île de la Cité dokumentacja archiwalna nie pokazuje pełnego obrazu dawnej zabudowy. Nowe dane z wykopalisk pozwalają doprecyzować, jak gęsto zabudowany był ten teren i jak wyglądały zaplecza reprezentacyjnych sal.

Cmentarz pod brukiem: jedenaście pochówków w cieniu sądowych murów

Podczas prac odsłonięto również strefę grzebalną z jedenastoma grobami. Większość z nich to proste pochówki w ziemi, bez bogatego wyposażenia, co sugeruje skromny status społeczny osób spoczywających w tym miejscu. Położenie i kontekst stratygraficzny wskazują na związek z funkcjami sakralnymi i instytucjonalnymi średniowiecznej zabudowy.

Badanie cmentarzyska pozwoli odpowiedzieć na pytania o dietę, choroby i wiek zmarłych, a także o to, jak długo funkcjonował tu teren pochówków. Analizy antropologiczne i datowanie laboratoryjne potrwają jeszcze wiele miesięcy, ale już samo stwierdzenie obecności takiego miejsca zmienia spojrzenie na dzisiejszy dziedziniec pałacu.

Co dalej z badaniami na Île de la Cité

Drugi etap prac i żmudne analizy

Zaplanowano kolejną kampanię terenową na wiosnę 2026 roku. Tym razem wykopy obejmą inny fragment kompleksu, co pozwoli sprawdzić, czy masywny mur rzymski ciągnął się dalej, oraz czy średniowieczne piwnice tworzyły spójny układ pod zabudową pałacową.

Po fazie terenowej przyjdzie czas na długotrwałe prace w laboratoriach i archiwach. Specjaliści będą czyścić, katalogować i interpretować każdy fragment ceramiki, kości czy zaprawy. Równocześnie historycy przejrzą plany, inwentarze i dawne opisy pałacu, aby dopasować je do obrazu odsłoniętego w ziemi.

Dlaczego te znaleziska interesują także polskiego czytelnika

Historia Paryża fascynuje mieszkańców wielu krajów, w tym Polski. Dla osób odwiedzających stolicę Francji pałac sprawiedliwości kojarzy się zwykle z monumentalną architekturą i głośnymi procesami. Informacja, że pod dziedzińcem kryją się rzymskie mury i średniowieczne posadzki, zmienia sposób patrzenia na to miejsce. Spacerując w pobliżu Sainte-Chapelle czy pobliskiej katedry, można mieć świadomość, że pod stopami biegną relikty dawnego miasta.

Z perspektywy badań nad miastami europejskimi sprawa ma szerszy wymiar. Paryskie prace pokazują, jak dużo informacji wciąż znajduje się pod współczesnymi nawierzchniami i jak ważne jest prowadzenie badań ratunkowych przed dużymi inwestycjami. Ten sam model stosuje się także w Polsce, przy modernizacji centrów Krakowa, Wrocławia czy Gdańska. Każda taka interwencja to szansa na korektę podręcznikowej wizji przeszłości.

Warto też pamiętać, że pojedynczy fragment muru albo niepozorna płytka podłogowa z ornamentem potrafią radykalnie zmienić nasze wyobrażenie o tym, jak wyglądało życie w dawnych centrach władzy. Ślady gęstej zabudowy, stref grzebalnych czy reprezentacyjnych sal pokazują, że dzisiejszy gmach sądu jest tylko ostatnią odsłoną długiej historii tego skrawka ziemi nad Sekwaną.