Nietoperze na strychu? Sprawdzone sposoby, jak je bezpiecznie usunąć

Chrobotanie nad sufitem o zmierzchu, tajemniczy pisk i ciemne drobinki pod ścianą – tak często zaczyna się historia z nietoperzami w domu.

Choć te zwierzęta zjadają ogromne ilości komarów i innych owadów, ich kolonia na strychu potrafi zamienić życie domowników w koszmar. W artykule wyjaśniamy, jak legalnie i humanitarnie pozbyć się nietoperzy z budynku, nie narażając się na kłopoty zdrowotne ani prawne.

Dlaczego nietoperze wybierają twój dom

Dom jednorodzinny, stara kamienica czy zabudowania gospodarcze bardzo dobrze udają naturalne kryjówki, w których nietoperze normalnie gnieżdżą się w szczelinach skał czy dziuplach. Strychy, przestrzenie między ścianami, obudowane kominy i podbitki dachowe dają im to, czego szukają najbardziej: ciepło, ciemność i spokój.

Do środka dostają się przez szczeliny, które dla człowieka wydają się wręcz nierealne. Wystarczy wąska szpara przy okapie dachu, nieszczelna kratka wentylacyjna albo niewielki ubytek w elewacji. Nawet bardzo zadbany budynek może mieć kilka takich „zaproszeń” dla kolonii.

Znaczenie ma też otoczenie. Domy położone w pobliżu lasów, łąk, rzek czy stawów przyciągają mnóstwo owadów, a tym samym także nietoperze. Równie podatne są miastowe bloki i kamienice – lampy uliczne zwabiają chmary insektów, więc dla latających ssaków to gotowa stołówka.

Jak rozpoznać, że masz gości nad głową

Im szybciej wychwycisz pierwsze sygnały, tym łatwiej zapanować nad sytuacją. Typowe objawy obecności nietoperzy to:

• ciche, piskliwe dźwięki lub drapanie słyszalne o zmierzchu i nad ranem, głównie z okolic strychu lub komina,
• ciemne zabrudzenia przy szczelinach w elewacji, przy okapie czy kratkach – to ślady z tłuszczu i brudu z futra,
• nagromadzenie odchodów (guano) pod ścianami, na parapetach, w zakamarkach strychu; drobne, kruche granulki podobne do ziarenek,
• obserwacja wylatujących o zmierzchu nietoperzy z konkretnego miejsca budynku.

Guano nietoperzy może zawierać grzyby wywołujące poważne problemy z układem oddechowym. Sprzątanie bez maski i zabezpieczeń to prośba o kłopoty.

Prawo, terminy i czego absolutnie nie robić

W Polsce wszystkie gatunki nietoperzy pozostają pod ścisłą ochroną gatunkową. Oznacza to, że nie wolno ich zabijać, łapać, płoszyć ani niszczyć ich schronień bez odpowiednich zgód. Samowolne zamurowanie kolonii w stropie może skończyć się nie tylko dramatem dla zwierząt, lecz także konsekwencjami prawnymi.

Przed jakimikolwiek działaniami trzeba sprawdzić aktualne przepisy i zgłosić problem do regionalnej dyrekcji ochrony środowiska czy lokalnego inspektoratu ochrony przyrody. W wielu sytuacjach konieczny jest udział specjalisty od chiropterologii lub wyspecjalizowanej firmy zajmującej się odławianiem dzikich zwierząt.

Kiedy można, a kiedy nie można ich usuwać

Najwrażliwszy jest okres rozrodu. W cieplejszych miesiącach samice rodzą i karmią młode, które przez kilka tygodni w ogóle nie latają. Jeśli w tym czasie odetniesz dorosłym drogę powrotu, maluchy zostaną uwięzione i zginą z głodu.

Budzenie śpiących zimą nietoperzy może być dla nich śmiertelne. Zwierzę zużywa nagromadzoną energię na ucieczkę i często nie przeżywa do wiosny. Dlatego przy planowaniu remontu dachu czy ocieplenia elewacji trzeba brać pod uwagę okresy ich aktywności.

Humanitarne metody pozbycia się nietoperzy z domu

Najskuteczniejsza i zgodna z ochroną przyrody metoda to tzw. wykluczanie. Chodzi o takie działanie, w którym nietoperze mogą wylecieć z budynku na żer, ale nie są w stanie tam wrócić.

Urządzenia jednokierunkowe – jak to działa w praktyce

Stosuje się specjalne rurki, rękawy z siatki lub inne nakładki na wloty, którymi kolonia korzysta z dostępu do budynku. Zwierzęta, lecąc na nocne polowanie, bez problemu wydostają się na zewnątrz, za to po powrocie spotykają barierę, której nie umieją sforsować.

Skuteczne wykluczanie wymaga wcześniejszego namierzenia wszystkich aktywnych otworów. Wystarczy pominąć jedną szczelinę, a część kolonii zostanie w domu.

Przed montażem trzeba kilka wieczorów poobserwować budynek z zewnątrz. Najlepiej ustawić się w pewnej odległości, gdy zaczyna się zmierzch, i zanotować, gdzie dokładnie wylatują pierwsze osobniki. Dobrze też obejść dom z latarką czołową, szukając zabrudzeń i nagromadzonego guana.

Urządzenia jednokierunkowe zostawia się zwykle na kilka dni. Gdy jesteś pewien, że nietoperze już nie korzystają z danego miejsca, można przejść do trwałego zabezpieczenia otworów.

Czym uszczelnić dom po wyprowadzeniu kolonii

Do zabezpieczenia budynku sprawdzają się materiały odporne na gryzienie i warunki atmosferyczne:

• pianka montażowa – do bardzo wąskich pęknięć w murze czy przy ramach okien,
• wełna stalowa lub miedziana – upychana w większe szczeliny przed zakryciem tynkiem lub silikonem,
• metalowa siatka o drobnych oczkach – na kominy, szczeliny w okapie, większe otwory wentylacyjne,
• uszczelki progowe i listwy szczotkowe – przy drzwiach prowadzących na strych czy do garażu,
• metalowe osłony i daszki na kominy oraz kratki wentylacyjne.

Profesjonalne firmy zajmujące się takim zabezpieczaniem często oferują gwarancję, że nietoperze nie wrócą przez kilka sezonów. Zajmują się też bezpiecznym sprzątaniem guana: używają masek z filtrami, kombinezonów jednorazowych i odkurzaczy z filtrem HEPA. Samodzielna walka ze skażonym pyłem może skończyć się infekcją dróg oddechowych.

Jak utrzymać dom wolny od nietoperzy na dłużej

Po skutecznym wyprowadzeniu kolonii wiele osób odetchnie z ulgą i na tym kończy działania. Ryzyko powrotu będzie jednak spore, jeśli budynek pozostanie tak samo „atrakcyjny” jak wcześniej.

Przeglądy i drobne naprawy raz do roku

Dobrym nawykiem jest chociaż raz w roku obejście domu z zewnątrz i zerknięcie na strych. Warto się skupić na miejscach, gdzie różne materiały łączą się ze sobą: styki dachu i ścian, okolice rynien, zadaszenia nad wejściami, obróbki blacharskie.

Jeżeli zauważysz nową szczelinę, odłamany fragment tynku albo luzującą się deskę podbitki, lepiej zareagować od razu. W ciepłych miesiącach nietoperz potrafi „odkryć” takie miejsce w ciągu jednej nocy.

Budka dla nietoperzy zamiast strychu

Ciekawym rozwiązaniem jest zawieszenie specjalnej skrzynki dla nietoperzy na posesji. To rodzaj drewnianej budki z wąskim wejściem od spodu, z surową, chropowatą powierzchnią wewnątrz, po której zwierzęta łatwo się wspinają.

Najlepiej zamontować ją na wysokości około 4–6 metrów, na nasłonecznionej ścianie lub słupie, z dala od intensywnego oświetlenia. Jeśli kolonia straci dostęp do strychu, część osobników może przenieść się właśnie do takiej skrzynki. Dla okolicy to duży plus, bo nietoperze dalej będą ograniczać populację owadów, a dom pozostanie wolny od hałasu i odchodów.

Światło, drzewa i… komary, czyli co jeszcze możesz zrobić

Wiele domów staje się bazą wypadową dla nietoperzy tylko dlatego, że w ich bliskim otoczeniu roi się od owadów. Jasne lampy nad drzwiami wejściowymi działają jak magnes na komary i ćmy, a to z kolei przyciąga drapieżników polujących nocą.

Zmniejszenie liczby źródeł światła przy dachu, zastosowanie żarówek o barwie mniej atrakcyjnej dla insektów albo przeniesienie najmocniejszych lamp nieco dalej od budynku realnie ogranicza ruch nietoperzy w bezpośrednim sąsiedztwie ścian.

Warto też przyjrzeć się drzewom. Gałęzie sięgające niemal do samego dachu stanowią wygodny „most” – zwierzęta mogą się po nich wspinać lub korzystać z nich jako punktu startowego do wlotu pod dachówki. Skrócenie konarów w odległości kilku metrów od budynku utrudnia dotarcie do newralgicznych miejsc.

Uzupełniające rady i praktyczne przykłady

Wielu właścicieli domów boi się, że kontakt z nietoperzem równa się od razu ryzyku wścieklizny. Faktycznie, w razie ugryzienia trzeba skontaktować się z lekarzem, ale samo przelotywanie zwierzęcia przez korytarz czy klatkę schodową nie oznacza automatycznie zagrożenia. Należy raczej spokojnie otworzyć okno i dać mu szansę na wylecenie, niż próbować łapać go gołymi rękami.

Gdy w budynku pojawi się pojedynczy osobnik, który zabłądził przez otwarte okno, sytuacja różni się od obecności pełnej kolonii na strychu. W takiej sytuacji wystarczy zaciemnić pomieszczenie, zostawić jedno szeroko otwarte okno lub balkon i poczekać, aż zwierzę samo znajdzie wyjście. Stres i panika zwykle tylko przedłużają całą akcję.

O wiele trudniejsze jest działanie przy remontach budynków zabytkowych, kościołów czy starych stodół. Tam często mieszczą się duże i wieloletnie kolonie. Każda ingerencja w konstrukcję wymaga uzgodnień z konserwatorem zabytków i specjalistami od nietoperzy. W takich przypadkach używa się na przykład tymczasowych schronów zastępczych, aby zwierzęta miały dokąd się przenieść, gdy ruszą prace budowlane.