Magnetyczny biegun Ziemi znów przyspiesza zamieszanie w nawigacji

Magnetyczny biegun północny kolejny raz zmienił tempo i kierunek wędrówki, a skutki tej zmiany odczują linie lotnicze, floty morskie i zwykli użytkownicy smartfonów.

Na globusie wszystko wygląda stabilnie: góra to północ, dół to południe, a kompas zawsze pokazuje ten sam kierunek. W rzeczywistości magnetyczny układ odniesienia Ziemi stale się przesuwa, czasem powoli, czasem zaskakująco szybko. Właśnie nastąpił taki moment, który zmusił naukowców i służby nawigacyjne do pilnej korekty modeli używanych na całym świecie.

Magnetyczny biegun nie stoi w miejscu

Magnetyczny biegun północny nie pokrywa się z geograficznym. Co ważniejsze, jego położenie zmienia się z roku na rok. Dzieje się tak, bo głęboko pod naszymi stopami, w płynnym jądrze Ziemi, cały czas krąży rozgrzany metal. Te ruchy generują pole magnetyczne, a razem z nim przesuwa się magnetyczny biegun.

Od XIX wieku, kiedy po raz pierwszy dokładnie określono jego pozycję, punkt, w stronę którego wskazuje kompas, przesunął się już o ponad 2200 kilometrów. Dziś leży znacznie bliżej Syberii niż rejonu arktycznej Kanady. Przez pewien czas prędkość wędrówki przekraczała 70 kilometrów rocznie, co dla geofizyków było bardzo wysoką wartością.

Zmiana trajektorii i tempa ruchu magnetycznego bieguna wymusiła przyspieszoną korektę globalnych modeli, od których zależy bezpieczeństwo nawigacji w powietrzu, na morzu i w systemach cyfrowych.

Ostatnie analizy wykazały jednak zaskakujący zwrot: biegun zaczął wyraźnie wyhamowywać. Obecnie jego przemieszczenie szacuje się na około 35 kilometrów rocznie. To wciąż sporo, ale tempo spadło niemal o połowę, co naukowcy określają jako najsilniejszą zarejestrowaną do tej pory zmianę w dynamice ruchu.

IGRF i WMM – niewidoczne fundamenty współczesnej nawigacji

Dla przeciętnego użytkownika kompasu w smartfonie te niuanse mogą wydawać się abstrakcyjne. W tle działa jednak skomplikowana infrastruktura naukowa i techniczna. Kluczowe są tu dwa modele: Międzynarodowe Odniesienie Geomagnetyczne (IGRF) oraz Globalny Model Magnetyczny (WMM).

IGRF to zestaw parametrów opisujących kształt i zmienność pola magnetycznego Ziemi. Powstaje na podstawie pomiarów z satelitów i naziemnych obserwatoriów, a całość zamknięta jest w postaci matematycznego algorytmu. Ten model jest podstawą do badań naukowych i analiz długoterminowych zmian w polu magnetycznym.

WMM działa bardziej praktycznie. To oficjalny model używany przez:

• lotnictwo cywilne i wojskowe,