Jak będzie wyglądała Ziemia za 250 mln lat? Nowa mapa z zaskakującą rolą Francji

Za 250 milionów lat Ziemia ma wyglądać jak zupełnie inna planeta, z jednym gigantycznym lądem i zupełnie nową mapą polityczną.

Geolodzy prognozują, że obecny układ kontynentów to tylko krótki epizod w historii planety. Płyty tektoniczne nadal się przemieszczają i zmierzają do kolejnego wielkiego zderzenia, które połączy dzisiejsze kontynenty w jeden ogromny superkontynent. W tym nowym układzie Francja może stać się terytorium o wyjątkowo strategicznym znaczeniu – zarówno geograficznym, jak i klimatycznym.

Nowy superkontynent: powrót do jednego lądu

Około 200 milionów lat temu istniał już jeden wielki ląd otoczony oceanem. Z czasem pękł na mniejsze części, a te wciąż się rozchodzą i zderzają. Ten ruch nie ustaje, chociaż jest tak powolny, że z perspektywy pojedynczego życia wydaje się niewidoczny.

Według projekcji stworzonych przez geologa Christophera Scotese, za około 250 milionów lat wszystkie obecne kontynenty ponownie się złączą. Na mapach naukowców pojawia się wtedy jeden kolosalny ląd nazywany nową Pangą Ultima – superkontynentem, który zastąpi dzisiejszy układ rozrzuconych mas lądowych.

Płyty tektoniczne nie znają pojęcia „stabilna mapa”. Dla geologii obecny kształt kontynentów to tylko chwilowy kadr z bardzo długiego filmu.

W tym scenariuszu dzisiejszy Ocean Atlantycki znika. Ameryki przesuwają się stopniowo w stronę Europy i Afryki, aż w końcu dochodzi do ich zderzenia. Ocean Indyjski zamienia się w rozległe, ale zamknięte morze wewnętrzne, otoczone terenami, które dziś kojarzymy z zupełnie innymi strefami klimatycznymi i kulturami.

Zmieni się praktycznie wszystko, co znamy z obecnych map. Wyspy i państwa, które dziś dzieli tysiące kilometrów oceanu, zostaną bezpośrednimi sąsiadami. W modelach geologów:

• Kuba łączy się z terytorium obecnych Stanów Zjednoczonych,
• półwysep z Koreą zostaje ściśnięty między Chinami a terenami dzisiejszej Japonii,
• Grenlandia przysuwa się i „dokleja” do Kanady.

Dla przyszłych mieszkańców tej planety dzisiejsza mapa mogłaby wyglądać jak fantastyczna wizja, tak oderwana od realiów, jak dla nas fikcyjne krainy z filmów science fiction.

Francja między Arktyką a Afryką Północną

W tej przyszłej konfiguracji Ziemi szczególną pozycję ma zająć Francja. Symulacje ruchu płyt wskazują, że obszar dzisiejszego państwa przesunie się znacznie na północ, bliżej okolic dzisiejszego koła podbiegunowego.

Jednocześnie basen Morza Śródziemnego przestanie istnieć. Skutkiem kolizji płyt tektonicznych będzie zgniecenie i zamknięcie dawnej przestrzeni między Europą a Afryką. To, co dziś znamy jako morze i wybrzeża turystyczne, zamieni się w pasmo gór i lądów stycznych ze sobą granicami.

W efekcie teren obecnej Francji może graniczyć nie tylko z Hiszpanią, Portugalią czy Włochami, ale też z krajami Afryki Północnej – między innymi z obszarami odpowiadającymi dzisiejszemu Maroku, Algierii i Tunezji. Sąsiedztwo tego typu kompletnie zmienia wyobrażenie o „Europie” i „Afryce”, które tracą swoje obecne znaczenie geograficzne.

W modelach Pangii Ultima Francja trafia w strefę, gdzie zderza się Europa, obecna Afryka Północna i obszary przesunięte znad Atlantyku. Z punktu widzenia geopolityki byłoby to skrzyżowanie trzech dawnych kontynentów.

Ekstremalny klimat superkontynentu

Taki układ lądów to nie tylko zmiana mapy politycznej, ale też radykalna zmiana klimatu. Badania opublikowane w czasopiśmie „Nature” wskazują, że powstanie jednego wielkiego lądu gwałtownie zwiększy aktywność wulkaniczną. Do atmosfery trafi wtedy ogromna ilość dwutlenku węgla, co wzmocni efekt cieplarniany.

Symulacje klimatyczne są bezlitosne:

Superkontynent oznacza, że ogromne obszary znajdują się daleko od oceanów. Powietrze jest tam suche, opadów niewiele, a ekstremalne upały stają się normą. Do tego dochodzi Słońce świecące wyraźnie mocniej niż dziś, co jeszcze bardziej podkręca temperatury.

Według naukowców taki zestaw czynników może doprowadzić do wymarcia większości współczesnych ssaków. Organizm przyzwyczajony do określonego zakresu temperatur i dostępu do wody ma ograniczone możliwości przystosowania się do tak drastycznie wrogiego środowiska.

Francja jako potencjalny „azyl klimatyczny”

Nie wszystkie obszary nowego superkontynentu będą jednak równie nieprzyjazne. Symulacje wskazują, że strefy położone bliżej północy, w sąsiedztwie dzisiejszego kręgu polarnego, mogą zachować bardziej umiarkowany klimat. Będzie tam chłodniej, pojawi się więcej opadów i większa szansa na stabilne zasoby wody.

W tym gronie ma się znaleźć także teren odpowiadający dzisiejszej Francji. Przemieszczony ku wysokim szerokościom geograficznym, ma oferować warunki mniej skrajne niż środkowe obszary superkontynentu.

Prognozy sugerują, że przyszłe tereny Francji mogą należeć do nielicznych miejsc nadających się do względnie wygodnego życia, obok obszarów odpowiadających obecnemu Portugalii, częściom Wysp Brytyjskich i wybranym regionom Afryki Północnej.

Taki „azyl klimatyczny” oznacza potencjalnie:

• niższe średnie temperatury niż na reszcie superkontynentu,
• większą dostępność słodkiej wody dzięki opadom i lodowi sezonowemu,
• warunki umożliwiające produkcję żywności i utrzymanie złożonych ekosystemów,
• szansę na przetrwanie części gatunków, które nie poradzą sobie w strefach ekstremalnych.

Z perspektywy bardzo odległej przyszłości daje to Francji wyjątkową pozycję wśród nielicznych regionów nadal dogodnych do zamieszkania. Oczywiście mówimy o skali czasowej tak ogromnej, że dzisiejsze państwa i granice mogą już dawno przestać istnieć, ale sam obszar geograficzny pozostaje istotny dla losów życia na planecie.

Dlaczego naukowcy potrafią prognozować ruch kontynentów?

Może się nasuwać pytanie: jak w ogóle można mówić o tak odległych scenariuszach z pewnym przekonaniem? Kluczem jest zrozumienie, że płyty tektoniczne poruszają się zgodnie z określonymi prawidłowościami, a ich ruch można mierzyć i modelować.

Geolodzy korzystają z kilku głównych źródeł danych:

• Pomiary satelitarne – dzięki systemom nawigacji GPS da się wykryć, że kontynenty przesuwają się o kilka centymetrów rocznie.
• Zapisy w skałach – dawne położenie lądów zdradzają m.in. skamieniałości oraz kierunek namagnesowania minerałów utrwalony w czasie krzepnięcia lawy.
• Modele numeryczne – komputery symulują zachowanie płyt tektonicznych na podstawie znanych praw fizyki i struktury wnętrza planety.

Im dalej w przyszłość, tym więcej niepewności – lokalne szczegóły na pewno będą inne. Mimo tego ogólny trend zbliżania się kontynentów i tworzenia superkontynentu uchodzi za bardzo prawdopodobny w skali setek milionów lat.

Co te prognozy mówią o naszej teraźniejszości?

Choć scenariusz Pangii Ultima dotyczy czasu tak odległego, że trudno go objąć wyobraźnią, ma on ciekawą wartość dla spojrzenia na obecne zmiany klimatu i środowiska. Pokazuje przede wszystkim, jak dynamiczna jest planeta w skali geologicznej i jak niewielki fragment tego procesu obserwujemy jako ludzie.

Warto przy tym odróżnić dwie skale czasowe. Z jednej strony mamy niezwykle powolne ruchy płyt tektonicznych i naturalne zmiany klimatu sięgające dziesiątek milionów lat. Z drugiej – gwałtowne zmiany wywołane działalnością człowieka w ciągu zaledwie kilkudziesięciu lat. Te drugie przebiegają zdecydowanie szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej w historii cywilizacji, i z nimi musimy mierzyć się tu i teraz.

Wiedza o przyszłym superkontynencie pomaga lepiej zrozumieć, że Ziemia nigdy nie była „ustawiona na stałe”. Mapy i granice, do których jesteśmy przywiązani, w dłuższej perspektywie przesuwają się, znikają, pojawiają się nowe łańcuchy górskie i morza. To, co dla jednego pokolenia wydaje się niezmienne, dla geologii jest tylko chwilą.