Gdzie ukrywa się groźny szerszeń azjatycki? Sprawdź to miejsce przy domu

Coraz częściej pojawia się też w Polsce, a pierwsze ciepłe dni to moment, gdy zaczyna budować gniazdo tuż przy domach.

Mały, niepozorny, wielkości piłeczki pingpongowej – taki „balonik” z szarego papieru może w kilka miesięcy zamienić się w ogromne gniazdo szerszeni azjatyckich. Wystarczy jedno zlekceważone wiosenne gniazdo, by latem wokół domu roiło się od agresywnych owadów.

Szerszeń azjatycki – cichy gość na przełomie zimy i wiosny

Od mniej więcej połowy lutego do końca maja samice szerszenia azjatyckiego wybudzone z zimowego odrętwienia zaczynają szukać miejsca na pierwsze, niewielkie gniazdo. Wybierają okolice domów, bo tam znajdują ciepło, osłonę przed wiatrem i łatwy dostęp do materiału na „papierowe” ściany.

Na tym etapie mowa o tzw. gnieździe pierwotnym. To mała, kulista strukturka o średnicy 3–5 centymetrów, naprawdę łatwa do przeoczenia. Z zewnątrz przypomina szarą, marmurkową kulkę z otworem od spodu lub z boku.

Szansa na ograniczenie populacji szerszenia azjatyckiego w okolicy jest największa właśnie wiosną, gdy gniazdo dopiero powstaje i tworzy je pojedyncza samica.

Jeśli w tym czasie nikt go nie zauważy, sytuacja zmienia się bardzo szybko. W ciągu kilku miesięcy gniazdo powiększa się wielokrotnie, pojawiają się dziesiątki, a potem setki owadów. Zwiększa się też ryzyko użądlenia, zwłaszcza gdy ktoś przypadkowo zbliży się do gniazda lub spowoduje silne wibracje w jego pobliżu.

Dlaczego właśnie dach i okolice domu są tak atrakcyjne?

Szerszeń azjatycki korzysta z tego, co daje mu zabudowa: ocieplone ściany, zakamarki pod pokryciem dachowym, suche belki. W praktyce oznacza to, że idealnego miejsca szuka dosłownie nad głową domowników – na styku desek, pod okapem, w szczelinach blisko krokwi.

Od strony nasłonecznionej (zwykle południowej lub zachodniej) łatwiej utrzymać stabilną temperaturę w gnieździe. Dlatego to właśnie te fragmenty elewacji i dachu warto oglądać szczególnie uważnie, gdy pojawiają się pierwsze cieplejsze dni.

Gdzie patrzeć najpierw: najczęstsze kryjówki pod dachem

Nie trzeba wspinać się na drabinę. Większość pierwszych gniazd da się wypatrzyć z poziomu ziemi, jeśli wie się, czego szukać. Sprawdzanie dachu najlepiej prowadzić spokojnie, z kilkumetrowej odległości.

• oczepy i deski okapowe, czyli dolna krawędź dachu nad ścianą
• spody podbitki dachowej, zwłaszcza przy narożnikach
• skrzynki, obudowy i wszelkie „kieszenie” pod dachem widoczne z ogrodu
• miejsca, gdzie dach tworzy wystający daszek nad tarasem czy wejściem

Najczęściej samica mocuje kuliste gniazdo pod spodem wystającego fragmentu dachu. Szary „balonik” wisi wtedy kilka centymetrów poniżej deski, zwykle tuż przy krawędzi.

Charakterystyczny znak aktywnego gniazda to regularny ruch jednego owada w tę i z powrotem w to samo miejsce – tworzy się swoisty „korytarz lotu”.

Jeśli w ciszy usłyszysz delikatne bzyczenie dobiegające zawsze z tego samego punktu lub zauważysz pojedynczego szerszenia, który wciąż wraca w jedno miejsce pod dachem, warto przyjrzeć się temu fragmentowi dokładniej przez lornetkę. Najlepiej robić to z odległości kilku metrów i nie hałasować.

Szerszeń w schowku ogrodowym: gniazdo na wysokości oczu

Drugim ulubionym miejscem są drewniane domki narzędziowe, wiaty i wszelkie schowki ogrodowe. To dla szerszenia gotowy, zadaszony i suchy azyl z belkami idealnymi do przymocowania gniazda.

Ryzykowna sytuacja pojawia się szczególnie wtedy, gdy ktoś po zimie wchodzi do długo nieotwieranego schowka, od razu sięga po grabie czy kosiarkę i nawet nie spojrzy w górę. Gniazdo może wisieć dokładnie na wysokości głowy, w rogu sufitu, kilka centymetrów od twarzy.

Jak bezpiecznie skontrolować domek narzędziowy

Warto przyjąć prostą zasadę: zanim dotkniesz czegokolwiek po zimowej przerwie, poświęć minutę na obejrzenie sufitu i kątów.

• otwórz drzwi i zostań przez chwilę w progu, nie wchodząc do środka
• użyj latarki lub lampy, żeby oświetlić rogi i belki przy dachu
• szukaj małej, szarej kulki przypominającej papierowy orzech
• obserwuj, czy jakiś owad regularnie wlatruje i wylatuje z tego samego punktu

Dobrym pomysłem jest także krótka obserwacja schowka z zewnątrz – z trawnika, przez kilka minut. Jeśli w jednym miejscu przy dachu tworzy się mały ruchliwy „parking” dla owadów, to sygnał ostrzegawczy.

Jak rozpoznać, że to może być szerszeń azjatycki

Specjalistyczne rozróżnienie gatunków zostawmy entomologom i firmom zwalczającym owady. Dla właściciela domu najważniejszy sygnał to sam fakt, że pojawia się gniazdo w bliskiej odległości od miejsca, gdzie przebywają ludzie.

Co zrobić, gdy znajdziesz gniazdo w okolicy domu

Jeśli zauważysz podejrzaną kulistą strukturę lub regularny ruch szerszeni w jedno miejsce, najpierw zadbaj o bezpieczeństwo domowników.

Najgroźniejsze sytuacje powstają wtedy, gdy ktoś próbuje samodzielnie zerwać gniazdo, zalać je wodą, podpalić albo spryskać zwykłym preparatem na owady.

Nigdy nie zatykaj otworu wylotowego gniazda. Uwięzione owady stają się wtedy wyjątkowo agresywne i mogą szukać innej drogi ucieczki, na przykład do środka domu.

Kiedy i do kogo zgłosić problem

Po zabezpieczeniu miejsca warto zgłosić obecność gniazda odpowiednim służbom. W różnych gminach wygląda to trochę inaczej – czasem kontakt prowadzi urząd gminy, czasem jednostki straży pożarnej lub wyspecjalizowane firmy. W wielu rejonach samorządy mają listę ekip zajmujących się szerszeniami i osami.

Podczas zgłaszania dobrze jest podać jak najwięcej szczegółów:

• dokładne położenie gniazda względem domu (np. pod okapem od strony ogrodu, przy południowej ścianie)
• wysokość, na jakiej się znajduje
• orientacyjną wielkość kulki lub całej struktury
• informację, czy w pobliżu przebywają dzieci, osoby uczulone na jad, zwierzęta

Dzięki temu służby lepiej ocenią pilność interwencji i przygotują odpowiedni sprzęt. Dla domowników najważniejsze jest jedno: samemu nie dotykać gniazda i nie próbować „pomagać” w jego usuwaniu.

Dlaczego warto działać już przy małym gnieździe

Niewielkie gniazdo w marcu czy kwietniu może wydawać się błahostką. W praktyce to początek kolonii, która w pełni sezonu staje się poważnym zagrożeniem zarówno dla ludzi, jak i dla pszczół w okolicy. Szerszeń azjatycki poluje na owady zapylające, co pogarsza kondycję lokalnych pasiek i ogrodów.

Wczesna reakcja ma więc kilka efektów naraz: ogranicza liczbę niebezpiecznych owadów przy domu, zmniejsza ryzyko użądlenia domowników, a przy okazji pomaga chronić pszczoły i inne pożyteczne gatunki. W wielu krajach prowadzi się nawet mapy zgłoszeń, żeby lepiej śledzić rozprzestrzenianie się szerszenia azjatyckiego – podobne działania coraz częściej pojawiają się także w Europie Środkowej.

Jeśli mieszkasz w domu jednorodzinnym, masz ogród, wiatę czy domek narzędziowy, warto raz na jakiś czas wczesną wiosną wyrobić w sobie prosty nawyk: wyjść na zewnątrz, obejść zabudowania, przyjrzeć się spokojnie okapom i sufitowi schowka. Taka krótka kontrola zajmuje dosłownie kilka minut, a może oszczędzić sporo kłopotów późnym latem, gdy kolonia osiąga już pełną siłę.