Gąsienice procesyjne atakują psy dłużej. Sezon zagrożenia się wydłuża

Wraz z pierwszym ciepłem coraz chętniej wychodzimy z psami do lasu.

Miłe spacery mogą się jednak nagle zamienić w dramat.

W wielu regionach Europy, także tam, gdzie coraz częściej jeżdżą Polacy, trwa właśnie wyjątkowo długi okres aktywności gąsienic procesyjnych. Te niepozorne owady kryją toksynę, która potrafi zniszczyć psu język w kilka godzin. Winny jest coraz łagodniejszy klimat i przesunięty kalendarz przyrody.

Groźne gąsienice procesyjne: co to tak naprawdę jest

Gąsienice procesyjne sosny i dębu to leśne szkodniki, które tworzą charakterystyczne białe, watowate gniazda na drzewach, a po zejściu na ziemię poruszają się w długim szeregu, jak mały pociąg. Z punktu widzenia psa wyglądają jak idealna „zabawka” do obwąchania lub polizania.

Problem w tym, że ciało tych gąsienic pokrywają mikroskopijne włoski w kształcie harpunów. W każdym z nich znajduje się wyjątkowo agresywna toksyna białkowa – thaumetopoina . Włoski bardzo łatwo odrywają się od ciała owada i unoszą w powietrzu lub przyczepiają do ziemi, trawy i kory drzew.

Kontakt psa z gąsienicą procesyjną – nawet krótki i pozornie „niewinny” – może w kilka godzin doprowadzić do martwicy języka lub silnego obrzęku pyska.

Dla człowieka skończy się to zwykle piekącą wysypką czy podrażnieniem oczu. Dla psa konsekwencje bywają o wiele poważniejsze, bo zwierzę instynktownie dotyka pyskiem, językiem i nosem, czyli najwrażliwszymi tkankami.

Zmiany klimatyczne wydłużają okres ryzyka dla psów

Przez lata przyjmowano, że największe zagrożenie związane z gąsienicami procesyjnymi przypada na przełom lutego i marca. To wtedy owady schodzą z gniazd na ziemię w poszukiwaniu miejsca do przepoczwarczenia, a psy najczęściej mają z nimi kontakt.

Nowe dane terenowe pokazują jednak, że ten schemat przestaje obowiązywać. Coraz łagodniejsze zimy, brak długotrwałych mrozów i wahania temperatury sprawiają, że rozwój larw rozciąga się w czasie. Efekt: „marsz” gąsienic po ziemi można obserwować nawet do końca kwietnia, a w cieplejszych rejonach bywa, że i dłużej.

Dla właścicieli czworonogów oznacza to jedno: stary kalendarz, według którego po zimie można już było odetchnąć, przestał działać. Ryzyko groźnego kontaktu trwa teraz praktycznie przez całą wczesną wiosnę, kiedy psy, spragnione spacerów, są wyjątkowo aktywne i ciekawskie.

Sezon zagrożenia dla psów przesunął się głębiej w wiosnę – w wielu miejscach okres zwiększonej czujności trwa aż do końcówki kwietnia.

Jak działa toksyna z włosków gąsienicy

Thaumetopoina nie musi zostać „wstrzyknięta” w klasyczny sposób. Wystarczy, że włoski dotkną wilgotnej błony śluzowej. U psa dzieje się to najczęściej w trzech sytuacjach: gdy zwierzę obwąchuje wężyki gąsienic, gdy próbuje je polizać lub gdy kładzie się na miejscu, gdzie wcześniej owadów było dużo.

Po kontakcie z pyskiem włoski wbijają się w tkanki, a ich końcówki pękają, uwalniając toksyczne białko. Reakcja organizmu jest gwałtowna:

• silne pieczenie i ból jamy ustnej;
• obfite ślinienie, czasem z pianą;
• nagły obrzęk języka, dziąseł i warg;
• ocieranie pyska łapami, tarzanie się w trawie;
• trudności z oddychaniem, niechęć do jedzenia i picia.

W ciągu kilku godzin może dojść do martwicy fragmentów języka. Tkanka zaczyna ciemnieć, twardnieje, a potem po prostu odpada. Pies, który stracił część języka, często do końca życia ma problem z pobieraniem pokarmu, połykaniem czy termoregulacją.

Co zrobić, gdy pies zetknie się z gąsienicami procesyjnymi

Najważniejsze są pierwsze minuty. Panika właściciela tylko zabiera czas, a od szybkości reakcji zależy, czy język psa uda się uratować. Liczy się prosty, ale konkretny schemat działań.

Pierwsza pomoc krok po kroku

Jeśli po spacerze w okolicy sosen lub dębów pies zaczyna się intensywnie ślinić, trzeć pysk o ziemię czy łapy, masz bardzo mało czasu na działanie. Zalecany schemat postępowania wygląda następująco:

Samo wypłukanie pyska nie wystarczy. Pies potrzebuje leczenia w gabinecie – zwykle zastrzyków przeciwzapalnych, przeciwwstrząsowych i leków przeciwbólowych.

Jak rozpoznać gąsienice procesyjne w terenie

Wielu właścicieli psów mija te owady, nie mając pojęcia, że to właśnie one. Kilka charakterystycznych cech ułatwia rozpoznanie:

Jeśli na stałej trasie spacerowej zauważysz takie gniazda lub pochód gąsienic, omijaj miejsce szerokim łukiem i zgłoś sprawę do lokalnych służb porządkowych albo administracji lasu czy osiedla.

Jak zmniejszyć ryzyko dla psa na spacerach

Nikt nie chce rezygnować z wiosennych wyjść do lasu. Da się jednak ograniczyć ryzyko, stosując kilka rozsądnych reguł.

• W cieplejszych miesiącach wczesnowiosennych wybieraj trasy z mniejszą liczbą sosen i dębów, szczególnie w regionach, gdzie problem już zgłaszano.
• Prowadź psa na smyczy w miejscach, których nie znasz – swobodnie biegający pies może w sekundę wpaść wprost w kolumnę gąsienic.
• Nie pozwalaj psu bawić się białymi „kłaczkami” na drzewach czy ziemi, nawet jeśli wyglądają jak niewinny mech lub pajęczyna.
• Trzymaj w plecaku butelkę wody tylko dla psa – w razie potrzeby od razu wypłuczesz pysk.
• Obserwuj lokalne komunikaty leśników czy samorządów dotyczące oprysków i zgłoszeń gniazd.

Dlaczego psy są tak wrażliwe na to zagrożenie

Pies bada teren głównie nosem i pyskiem. To właśnie te części ciała gąsienice procesyjne „atakują” najdotkliwiej. W dodatku błony śluzowe języka i jamy ustnej są silnie ukrwione, więc toksyna szybko się rozprzestrzenia. Zwierzę nie rozumie też, że kontakt z owadem powoduje ból – w odruchu próbuje go „wypchnąć” łapami lub pocierać o ziemię, co może wbijać kolejne włoski.

W skrajnych przypadkach obrzęk gardła i języka tak bardzo utrudnia oddychanie, że życie psa wisi na włosku jeszcze przed pojawieniem się martwicy. Z tego powodu lekarze weterynarii traktują kontakt z gąsienicami procesyjnymi jako stan nagły, porównywany z ciężkim ukąszeniem przez węża czy reakcją anafilaktyczną.

Co jeszcze warto wiedzieć jako opiekun psa

Wiele osób dowiaduje się o gąsienicach procesyjnych dopiero po dramatycznym incydencie. Warto więc zawczasu zapisać w telefonie numer do najbliższej czynnej całodobowo kliniki weterynaryjnej i orientacyjny czas dojazdu. Dobrze też przygotować „zestaw spacerowy”: butelkę wody, rękawiczki jednorazowe, prosty kaganiec taśmowy, jeśli pies ma tendencję do zjadania wszystkiego z ziemi.

Coraz częściej problem tych owadów dotyczy popularnych kierunków wakacyjnych, takich jak południe Francji, Hiszpania czy Włochy. Jeżeli planujesz wyjazd z psem w rejony, gdzie gąsienice procesyjne są już stałym elementem krajobrazu, zapytaj wcześniej lokalnego weterynarza o skalę zagrożenia. Może się okazać, że w określonych miesiącach lepiej wybierać inne szlaki lub parki, niż te pełne starych sosen.