Czy styl przywiązania może napędzać kompulsywne zachowania seksualne?

Kiedy seks przestaje być przyjemnością, a zaczyna przypominać przymus, rzadko myślimy o dzieciństwie.

Coraz więcej badań wskazuje, że właśnie tam często kryje się źródło problemu.

Naukowcy sprawdzili, czy sposób, w jaki jako dzieci przeżywaliśmy bliskość, lęk i odrzucenie, może mieć związek z kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi w dorosłym życiu. Pod lupę wzięli szczególnie osoby, które bardzo źle znoszą nudę i mają trudność z rozpoznawaniem oraz regulowaniem emocji.

Czym właściwie jest styl przywiązania?

Teoria przywiązania powstała w połowie XX wieku, głównie dzięki pracy psychiatry i psychoanalityka Johna Bowlby’ego. Opisuje ona, w jaki sposób wczesne relacje dziecka z opiekunami kształtują późniejsze funkcjonowanie w związkach, przyjaźniach czy rodzinie.

W uproszczeniu wyróżnia się cztery główne style przywiązania:

• bezpieczny – oparcie w bliskich, łatwość zaufania i szukania wsparcia,
• unikający – dystans, chłód emocjonalny, unikanie zależności,
• lękowo–ambiwalentny – silna potrzeba bliskości połączona z lękiem przed porzuceniem,
• zdezorganizowany – chaos w relacjach, mieszanka lęku, przyciągania i odpychania.

Styl przywiązania to nie etykietka na całe życie, ale wzorzec, który mocno wpływa na to, jak rozumiemy bliskość, czego się boimy i jak radzimy sobie z emocjami. I właśnie to interesowało badaczy zajmujących się kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi.

Kompulsywne zachowania seksualne – o co chodzi?

Mówiąc o kompulsywnych zachowaniach seksualnych, naukowcy mają na myśli sytuację, w której potrzeba seksu wymyka się spod kontroli. Nie chodzi o wysokie libido, ale o schemat, w którym:

• seks lub treści erotyczne służą głównie ucieczce przed trudnymi emocjami,
• pojawia się uczucie przymusu, jakby „muszę to zrobić, bo inaczej nie wytrzymam”,
• konsekwencje są bolesne – w relacjach, pracy, finansach czy zdrowiu psychicznym,
• mimo prób ograniczenia zachowań, osoba wraca do nich jak do nałogu.

Badacze coraz częściej zwracają uwagę, że u części osób seks pełni rolę szybkiego znieczulenia na lęk, wstyd czy samotność, a nie naturalnej formy bliskości.

W najnowszej pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym poświęconym terapii seksuologicznej i małżeńskiej, zespół badaczy przyjrzał się temu zjawisku przez pryzmat stylów przywiązania i podatności na nudę.

Jak przebiegały badania?

Zespół naukowców zebrał dane od 879 dorosłych osób mieszkających w Stanach Zjednoczonych. Uczestnicy wypełnili trzy standaryzowane kwestionariusze psychologiczne:

Badacze przeanalizowali następnie, jak powyższe elementy ze sobą się łączą i czy tworzą charakterystyczny wzorzec u osób z klinicznie istotnym poziomem kompulsywnych zachowań seksualnych.

Styl lękowy i nuda – ryzykowny duet

Wyniki pokazały wyraźny związek między dwoma czynnikami a kompulsywnym zachowaniem związanym z seksem:

• lękowo–ambiwalentnym stylem przywiązania,
• wysoką podatnością na nudę.

Osoby o lękowym, ambiwalentnym stylu przywiązania często dorastały w środowisku, gdzie bliskość była niestabilna i mało przewidywalna. Rodzic raz był ciepły i dostępny, a innym razem chłodny, przeciążony albo emocjonalnie nieobecny. Dziecko nie wiedziało, czego się spodziewać.

W dorosłym życiu takie osoby mogą przeżywać silny lęk przed odrzuceniem. Z jednej strony desperacko szukają bliskości, z drugiej – przez niepewność i wstyd łatwo wchodzą w relacje, które nie dają trwałego poczucia bezpieczeństwa. Seks może stać się wtedy sposobem na chwilowe uspokojenie: „jeśli ktoś mnie pragnie, to może nie jestem do niczego”.

Badacze wskazali, że u osób z wysokim poziomem kompulsywnych zachowań seksualnych częściej pojawia się lękowe przywiązanie oraz trudność w radzeniu sobie z emocjami, szczególnie w sytuacjach nudy i napięcia.

Dlaczego nuda tak bardzo tu przeszkadza?

Skłonność do nudy to nie tylko „lubię, gdy coś się dzieje”. W badaniach oznacza ona także niską tolerancję na brak silnych bodźców i trudność w byciu sam na sam ze swoimi myślami. Taka osoba szybciej sięga po cokolwiek, co „podkręci” emocje lub zagłuszy wewnętrzny niepokój.

Dla jednych będzie to scrollowanie mediów społecznościowych, dla innych używki, a dla kolejnych – szybki seks, pornograficzne treści czy ryzykowne kontakty seksualne. Gdy dochodzi do tego lękowy styl przywiązania, seks zaczyna pełnić jednocześnie funkcję środka na nudę i plasterka na lęk przed odrzuceniem.

Co ta teoria mówi o pochodzeniu kompulsywnych zachowań?

Autorzy badania podkreślają, że ich wyniki wskazują na powiązania, a nie na prosty związek przyczynowy. Nie da się na tej podstawie powiedzieć: „masz lękowy styl przywiązania, więc na pewno rozwiniesz kompulsywne zachowania seksualne”. To bardziej sygnał, że część osób z takim stylem przywiązania jest szczególnie narażona na używanie seksu jako emocjonalnego „regulatora”.

Wśród badanych, którzy zgłaszali duże trudności z kontrolowaniem swojego życia seksualnego, częściej widoczny był też problem z rozpoznawaniem i nazywaniem własnych stanów emocjonalnych. Zamiast poczuć: „jestem smutny, potrzebuję wsparcia”, pojawia się napięcie bez jasnej przyczyny, które najłatwiej rozładować impulsywnym zachowaniem.

Badacze zwrócili uwagę, że osoby zgłaszające kompulsywne zachowania seksualne często mają większy kłopot z tym, co czują, jak to regulują i jak o tym mówią.

Jak ta wiedza może pomóc w terapii?

Styl przywiązania nie jest wyrokiem, ale wskazówką, gdzie warto szukać źródeł trudności. Dla terapeutów pracujących z osobami zmagającymi się z kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi wyniki tego typu badań są cennym drogowskazem.

W praktyce oznacza to kilka obszarów pracy:

• uczenie rozpoznawania emocji oraz sygnałów z ciała,
• budowanie bardziej bezpiecznych sposobów szukania bliskości i wsparcia,
• wzmacnianie umiejętności regulowania nudy i napięcia bez sięgania po seks,
• przyglądanie się wzorcom wyniesionym z dzieciństwa i temu, jak wpływają na współczesne relacje.

Osoba, która zaczyna widzieć, że sięga po seks nie dlatego, że odczuwa pożądanie, ale dlatego, że nagle dopada ją samotność, lęk lub pustka, zyskuje większą sprawczość. Z czasem może stworzyć dla siebie inne strategie radzenia sobie z tymi stanami: rozmowę, aktywność fizyczną, praktyki relaksacyjne, kreatywne zajęcia, a przede wszystkim – uczenie się bezpiecznych relacji.

Kiedy warto poszukać pomocy?

Nie każda intensywna potrzeba seksu jest problemem. Warto zacząć się niepokoić, gdy pojawiają się takie sygnały jak:

• częste poczucie wstydu lub winy po zbliżeniu,
• poczucie, że „tracę kontrolę”, częste obietnice składane samemu sobie i łamane po chwili,
• zaniedbywanie pracy, nauki, rodziny z powodu dążenia do kolejnych kontaktów seksualnych lub pornografii,
• ryzykowne zachowania, których konsekwencji później bardzo się żałuje,
• trudność w budowaniu trwałej, opartej na zaufaniu relacji, mimo silnej potrzeby bliskości.

W takiej sytuacji rozmowa z psychologiem, seksuologiem lub terapeutą może znacząco ułatwić zrozumienie własnych schematów. Coraz częściej w gabinetach pracuje się nie tylko nad samym zachowaniem, ale też nad historią relacji z dzieciństwa, stylem przywiązania i sposobem doświadczania emocji.

Emocje, bliskość i seks – jak połączyć te kropki?

Jednym z najtrudniejszych elementów dla osób zmagających się z kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi jest uświadomienie sobie, że problem wcale nie zaczyna się w sypialni. Często zaczyna się dużo wcześniej – w tym, jak czują się przy innych ludziach, czy potrafią zaufać, jak reagują na lęk, złość czy samotność.

Teoria przywiązania pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego niektórzy szukają w seksie czegoś więcej niż fizycznej przyjemności. Dla części osób to sposób na sprawdzenie, czy są warte miłości, czy ktoś je naprawdę chce, czy choć na chwilę zniknie poczucie wewnętrznej pustki. Jeśli do tego dojdzie niski próg tolerancji na nudę, erotyczne bodźce stają się szybką, ale krótkotrwałą ulgą, po której napięcie wraca ze zdwojoną siłą.

Zrozumienie tych zależności nie zmienia przeszłości, ale pomaga inaczej spojrzeć na siebie tu i teraz. Zamiast oceniać się jako „słabą” lub „rozwiązaną” osobę, można zobaczyć, że za impulsywnymi zachowaniami stoją konkretne wzorce emocjonalne i relacyjne, których da się uczyć od nowa w bezpiecznej relacji terapeutycznej lub partnerskiej.