Czy krople do oczu uzależniają? Okulista rozwiewa wątpliwości

Coraz więcej osób nosi w torebce lub w kieszeni małą buteleczkę z kroplami do oczu.

Niewielu naprawdę wie, jak ich używać bez szkody.

Krople pomagają przy suchości, pieczeniu czy zaczerwienieniu oczu i często ratują dzień osobom spędzającym godziny przed ekranem. Wraz z rosnącą popularnością pojawia się jednak obawa: czy można się od takich preparatów uzależnić, podobnie jak od niektórych sprayów do nosa?

Suche oko – problem całoroczny, nie tylko zimowy

Oczy mogą przesuszać się przez cały rok, a winna bywa nie tylko pogoda. Zimą śluzówki wysusza gorące powietrze z kaloryferów i mróz na zewnątrz. Latem swoje dokładają upały oraz klimatyzacja w biurach, sklepach i samochodach. W obu przypadkach film łzowy na powierzchni oka szybciej odparowuje.

Ogromne znaczenie ma też styl życia. Przy wielogodzinnej pracy przy komputerze człowiek mruga znacznie rzadziej. Każde mrugnięcie rozprowadza łzy po powierzchni gałki ocznej, więc gdy mrugamy rzadko, oko wysycha szybciej. Z wiekiem spada wydolność gruczołów produkujących łzy, a u wielu kobiet problem nasila się w okresie okołomenopauzalnym z powodu zmian hormonalnych.

W części przypadków dochodzi do tzw. zespołu suchego oka, nazywanego także zespołem suchego spojenia. To nie tylko chwilowe uczucie piasku pod powiekami, ale przewlekłe zaburzenie nawilżenia powierzchni oka. Łzy mogą być wytwarzane w zbyt małej ilości albo mieć nieprawidłowy skład, przez co szybko odparowują. Wtedy spojówka i rogówka przestają być dobrze chronione, łatwiej ulegają podrażnieniu i stanom zapalnym.

Przewlekła suchość oczu potrafi wywołać zaczerwienienie, pieczenie, ból, uczucie ciała obcego, nadwrażliwość na światło i przejściowe pogorszenie widzenia.

Czy „zwykłe” krople nawilżające uzależniają?

Najczęściej stosowane w Polsce preparaty na suchość oczu to tzw. sztuczne łzy. Są dostępne bez recepty w formie kropli, żeli czy minimsów (jednorazowych pojemniczków). Ich zadanie jest proste: zastąpić lub uzupełnić naturalną łzę i zmniejszyć tarcie między powieką a okiem.

Eksperci podkreślają, że prawidłowo stosowane preparaty nawilżające nie prowadzą do uzależnienia – nawet przy wielomiesięcznym używaniu. Wiele osób kropi oczy kilka razy dziennie i jedyny skutek to ulga w dolegliwościach. Kluczowa jest jednak odpowiednia grupa produktów.

Krople nawilżające bez konserwantów nie wywołują fizycznej zależności i są uznawane za bezpieczne przy długotrwałym stosowaniu, jeśli lekarz nie zaleci inaczej.

Okuliści szczególnie zachęcają do wybierania preparatów bez środków konserwujących, zwłaszcza przy częstym zakraplaniu. Konserwanty mogą drażnić powierzchnię oka, nasilać objawy i w dłuższej perspektywie pogarszać jakość filmu łzowego. Wiele nowoczesnych opakowań umożliwia zachowanie sterylności bez potrzeby dodawania takich substancji.

Kiedy krople do oczu rzeczywiście mogą wciągać

Wątpliwości wokół „uzależniających” kropli nie są całkowicie bezpodstawne. Istnieją bowiem dwie ważne grupy preparatów, z którymi trzeba obchodzić się szczególnie ostrożnie.

Krople wybielające – szybki efekt, długi kłopot

Preparaty kosmetyczne, których zadaniem jest „wybielenie” oka, działają podobnie jak niektóre aerozole do nosa. Zawierają substancje obkurczające naczynia krwionośne. Po zakropleniu zaczerwienienie szybko znika, a białko oka wydaje się śnieżnobiałe. Problem w tym, że efekt utrzymuje się tylko kilka godzin.

Gdy działanie substancji się kończy, naczynia rozszerzają się bardziej niż przed zakropleniem. Zaczerwienienie wraca, nierzadko silniejsze. To prowokuje kolejne użycie kropli, a potem następne. Z czasem powstaje błędne koło, trudne do przerwania. Jednocześnie przewlekłe stosowanie takich preparatów może spowalniać naturalny proces gojenia i samo w sobie przyczyniać się do suchości oraz przewlekłego zapalenia spojówek.

Im częściej sięga się po krople wybielające, tym większe ryzyko, że oko będzie czerwone bez przerwy – bez kolejnej dawki efektu „śnieżnobiałego” spojrzenia.

Krople z kortykosteroidami – tylko pod ścisłą kontrolą lekarza

Druga grupa to krople zawierające glikokortykosteroidy, wykorzystywane przy alergicznym zapaleniu spojówek czy innych stanach zapalnych. Działają szybko i skutecznie przeciwzapalnie, ale przeznaczone są na krótki czas i w ściśle określonej dawce.

Zbyt długa lub nieprawidłowa terapia takim lekiem może zwiększać ryzyko poważnych powikłań, takich jak:

• podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe i rozwój jaskry,
• uszkodzenia powierzchni rogówki, w tym owrzodzenia,
• osłabienie odporności miejscowej i łatwiejsze infekcje,
• zmętnienie soczewki przypominające zaćmę.

Choć w tym przypadku mówi się częściej o działaniach niepożądanych niż o klasycznym „uzależnieniu”, wiele osób odczuwa tak silną poprawę po kroplach steroidowych, że chce wracać do nich samodzielnie przy każdym podrażnieniu. To bardzo ryzykowny nawyk i wymaga zdecydowanej reakcji okulisty.

Jak bezpiecznie używać kropli do oczu na co dzień

Większość osób zmagających się z suchymi oczami może stosować krople nawilżające wielokrotnie w ciągu dnia, jeżeli produkt jest do tego przeznaczony. Warto jednak pamiętać o kilku zasadach bezpieczeństwa.

Co możesz zrobić, aby zmniejszyć potrzebę zakraplania

Krople to tylko jeden element dbania o komfort widzenia. Na kondycję oczu ogromny wpływ ma codzienna rutyna. Proste zmiany często sprawiają, że buteleczka z kroplami zaczyna wystarczać na znacznie dłużej.

Specjaliści polecają przede wszystkim ograniczenie suchego powietrza w pomieszczeniach, unikanie przeciągów i racjonalne korzystanie z klimatyzacji. W sezonie grzewczym pomaga nawilżacz lub choćby miska z wodą ustawiona w pobliżu kaloryfera. Dobrze działa też częste wietrzenie mieszkania krótkimi, intensywnymi „przeciągami”, zamiast długotrwałego uchylania okna.

Duże znaczenie ma również pielęgnacja brzegów powiek. Tzw. higiena linii rzęs wspiera pracę gruczołów produkujących tłuszczową część łez, która zapobiega ich zbyt szybkiemu parowaniu. Polega to na przykład na przyłożeniu do zamkniętych powiek ciepłego kompresu, lekkim masażu w kierunku od góry do rzęs, a następnie delikatnym przetarciu brzegu powieki zwilżonym wacikiem lub specjalnym gazikiem.

Odpowiednio działające gruczoły przy brzegu powiek są równie ważne dla komfortu widzenia, jak ilość produkowanych łez.

Reguła 20-20-20 i inne proste triki dla „ekranowych” oczu

Osoby, które spędzają większość dnia przed monitorem lub ekranem smartfona, powinny wprowadzić do swojego planu dnia „ćwiczenia” dla oczu. Jednym z najprostszych sposobów jest tak zwana zasada 20-20-20: co dwadzieścia minut oderwać wzrok od ekranu na około dwadzieścia sekund i spojrzeć na punkt oddalony o mniej więcej sześć metrów.

Taka krótka przerwa rozluźnia mięśnie odpowiedzialne za akomodację i naturalnie zwiększa częstość mrugania. W efekcie film łzowy odnawia się, a powierzchnia oka ma chwilę na regenerację. Dla wielu osób sama zmiana nawyków ekranowych wyraźnie zmniejsza zapotrzebowanie na krople.

Nie można też zapominać o podstawach: odpowiednim nawodnieniu organizmu oraz rezygnacji z palenia. Nikotyna i dym tytoniowy nie tylko drażnią spojówki bezpośrednio, ale również pogarszają krążenie, co wpływa na funkcjonowanie drobnych gruczołów w obrębie powiek.

Kiedy z kroplami trzeba iść do okulisty

Jeśli mimo regularnego stosowania nawilżających kropli oko nadal jest mocno czerwone, boli lub łzawi, to wyraźny sygnał, że potrzebna jest konsultacja specjalistyczna. To samo dotyczy sytuacji, gdy zaczerwienienie pojawia się nagle, towarzyszy mu pogorszenie widzenia, światłowstręt lub wydzielina ropna.

Okulista może sprawdzić nie tylko samą powierzchnię oka, ale też jakość filmu łzowego, stan gruczołów w powiekach i ciśnienie wewnątrzgałkowe. Na tej podstawie dobierze właściwe leczenie – od prostych kropel bez recepty, przez preparaty na receptę, aż po zalecenia dotyczące pracy przy komputerze, higieny powiek i domowych nawyków.

Warto też jasno powiedzieć lekarzowi, jakich kropli używało się do tej pory: jak długo, jak często i z jakim skutkiem. Dzięki temu łatwiej ocenić, czy objawy są związane z samą chorobą, czy może z niewłaściwie dobranym lub nadużywanym preparatem. Taka szczerość oszczędza czasu, pieniędzy i nerwów, a oczy – które muszą nam służyć przez całe życie – zwyczajnie na to zasługują.