Czy krople do oczu mogą uzależniać? Okulista wyjaśnia krok po kroku

Wiele osób zastanawia się, czy można się od nich uzależnić.

Porównanie z aerozolami do nosa nasuwa się samo: tam nadużywanie sprzyja uzależnieniu i błędnemu kołu kataru. W przypadku preparatów do oczu sprawa jest bardziej złożona – jedne są bezpieczne nawet przy latach stosowania, inne potrafią poważnie zaszkodzić.

Skąd biorą się suche oczy przez cały rok

Suchość oczu nie jest błahym problemem. To jedna z najczęstszych dolegliwości zgłaszanych u okulisty, a dotyczy już nie tylko seniorów, ale też ludzi pracujących przy komputerze czy kierowców.

Najczęstsze przyczyny suchych oczu:

• ogrzewanie i ciepłe kaloryfery zimą, które wysuszają śluzówki
• klimatyzacja i upał latem, wysuszające powierzchnię oka
• długie wpatrywanie się w ekran komputera lub smartfona
• wiek – z czasem produkcja łez naturalnie spada
• zmiany hormonalne, zwłaszcza u kobiet w okresie okołomenopauzalnym

Gdy długo patrzymy w monitor, mimowolnie mrugamy rzadziej. Film łzowy nie odnawia się wtedy tak, jak powinien, a łzy szybciej odparowują. Z czasem pojawia się pieczenie, uczucie piasku pod powiekami, zaczerwienienie i gorsza ostrość widzenia pod koniec dnia.

Sicca – gdy suchość oka staje się przewlekłą chorobą

U części osób problem nie ogranicza się do okazjonalnej suchości. Przy tak zwanym zespole suchego oka (Sicca) powierzchnia oka jest źle nawilżona praktycznie cały czas.

Może się za tym kryć:

• zbyt mała ilość wytwarzanych łez
• nieprawidłowy skład łez, przez co odparowują za szybko

Błona śluzowa spojówki i rogówka przestają być odpowiednio pokryte filmem łzowym. Pojawiają się nawracające stany zapalne, a objawy stają się coraz bardziej dokuczliwe: silniejsze zaczerwienienie, palenie, ból, męczenie się oczu przy czytaniu i wzmożona wrażliwość na światło.

Długotrwała suchość oczu to nie tylko dyskomfort. Nieleczona może prowadzić do przewlekłego zapalenia, a nawet uszkodzenia powierzchni rogówki.

Czy krople nawilżające mogą uzależniać

Dobra informacja dla osób z suchymi oczami: klasyczne preparaty zastępujące łzy, dostępne bez recepty, nie wywołują uzależnienia. Chodzi o krople i żele nawilżające, działające jak sztuczne łzy.

Okuliści podkreślają, że takie środki:

• nie wchodzą w interakcje z ośrodkowym układem nerwowym
• nie wpływają na naczynia krwionośne w oku
• nie zmieniają w sposób trwały pracy gruczołów łzowych

Można je więc stosować długo, nawet kilka razy dziennie, bez obaw o uzależnienie. Warto wybierać zwłaszcza produkty bez konserwantów, pakowane w jednorazowe ampułki lub butelki z systemem sterylnym. Taki skład zmniejsza ryzyko reakcji alergicznych i dodatkowego podrażnienia.

Krople nawilżające bez konserwantów są uznawane za najbezpieczniejszą formę długotrwałej pomocy przy zespole suchego oka.

Nie wszystkie krople są niewinne: ostrzeżenie okulisty

Sytuacja zmienia się, gdy sięgamy po preparaty, które nie tylko nawilżają, ale też wpływają na naczynia czy stan zapalny w oku. Dwie grupy kropli wymagają szczególnej ostrożności.

Krople „wybielające” oko – szybki efekt, duże ryzyko

Popularne środki na „czerwone oczy”, które w kilka minut przywracają białą twardówkę, zawierają związki obkurczające naczynia krwionośne. Działają na podobnej zasadzie jak niektóre aerozole do nosa.

Tak powstaje błędne koło: oko czerwienieje, więc sięgamy po kolejną dawkę, a naturalne gojenie się błony śluzowej zostaje zahamowane. Z czasem może dojść do utrwalonej suchości oraz przewlekłego zapalenia spojówki.

Im częściej korzystasz z kropli wybielających, tym silniej oko domaga się kolejnej porcji – to typowy mechanizm uzależniający behawioralnie.

Krople z kortykosteroidem – tylko pod kontrolą lekarza

Druga grupa to preparaty z kortykosteroidami, przepisywane zwykle przy alergicznym lub innym ostrym zapaleniu oczu. Działają bardzo skutecznie: łagodzą silne zaczerwienienie, świąd i obrzęk.

Problem pojawia się, gdy są stosowane zbyt długo lub bez nadzoru okulisty. Długotrwałe i nieprawidłowe używanie może prowadzić do poważnych powikłań, w tym:

• wzrostu ciśnienia w gałce ocznej, co sprzyja rozwojowi jaskry
• zakażeń bakteryjnych i wirusowych, bo odporność miejscowa spada
• uszkodzeń i owrzodzeń rogówki
• zmętnienia soczewki, czyli powstania zaćmy

Takie krople nie uzależniają w klasycznym sensie, ale ich nadużywanie potrafi trwale zniszczyć delikatne struktury oka. Dlatego lekarz zwykle przepisuje je na krótki czas, w ściśle określonej dawce i z kontrolą ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Jak bezpiecznie korzystać z kropli do oczu

Bezpieczne stosowanie kropli wymaga kilku prostych zasad. Wiele osób intuicyjnie kropi „na czuja”, a to może zmniejszać skuteczność leczenia lub zwiększać ryzyko działań niepożądanych.

• zawsze myj ręce przed zakropleniem
• nie dotykaj końcówką butelki rzęs ani skóry powiek
• po aplikacji delikatnie zamknij oko na kilkanaście sekund, nie mrugaj gwałtownie
• przy więcej niż jednym preparacie zachowaj odstęp kilku minut
• nie używaj kropli dłużej, niż zaleca ulotka lub lekarz

Jeżeli po kilku dniach samodzielnego stosowania kropli objawy nie słabną, potrzebna jest wizyta u okulisty, a nie kolejny rodzaj preparatu z apteki.

Co możesz zrobić, żeby oczy mniej potrzebowały kropli

Leczenie nie kończy się na butelce z kroplami. Na stan filmu łzowego ogromny wpływ ma styl życia i środowisko, w którym spędzamy dzień.

Proste zmiany w otoczeniu

W wielu przypadkach ulgę przynoszą drobne, konsekwentne działania:

• nawilżacz powietrza w sezonie grzewczym lub miska z wodą przy kaloryferze
• unikanie podmuchu z klimatyzacji wprost na twarz
• regularne wietrzenie mieszkania i biura
• picie odpowiedniej ilości wody w ciągu dnia
• rezygnacja z palenia tytoniu i ograniczenie przebywania w zadymionych miejscach

Higiena brzegów powiek i 20-20-20

Przy długiej pracy przy ekranie warto wdrożyć prostą zasadę 20-20-20: co dwadzieścia minut spójrz na dwadzieścia sekund na punkt oddalony mniej więcej o sześć metrów. Daje to mięśniom oka chwilę odpoczynku i poprawia odruch mrugania.

Dobrze działa też regularna pielęgnacja brzegów powiek, zwłaszcza gdy gruczoły produkują za gęstą wydzielinę. Ciepłe kompresy na powieki rozrzedzają tłuszczową warstwę filmu łzowego, a delikatny masaż i oczyszczanie brzegów powiek pomagają w jej prawidłowym uwalnianiu.

Kiedy krople to za mało

Jeśli suche oczy towarzyszą suchości jamy ustnej, przewlekłemu zmęczeniu czy bólom stawów, źródło problemu może leżeć głębiej, na przykład w chorobach autoimmunologicznych. W takiej sytuacji samodzielne kupowanie kolejnych opakowań kropli maskuje tylko objawy.

Warto też pamiętać, że zaczerwienione oczy nie zawsze oznaczają tylko suchość. Przy nagłym, silnym bólu, pogorszeniu widzenia, pojawieniu się tęczowych kół wokół świateł lub jednostronnym, bardzo intensywnym zaczerwienieniu trzeba jak najszybciej zgłosić się do okulisty lub na ostry dyżur. Niektóre stany wymagają natychmiastowego leczenia, a „zwykłe” krople mogą w takiej sytuacji zaszkodzić.

Krople do oczu są ogromnym wsparciem dla osób z suchą i wrażliwą powierzchnią oka, o ile dobieramy je świadomie. Preparaty nawilżające bez konserwantów można traktować jak pomocniczą higienę oka, natomiast krople wybielające i steroidowe powinny zostać w apteczce tylko jako narzędzie awaryjne, używane zgodnie z medycznymi zaleceniami. Dzięki temu buteleczka z kroplami pozostanie wsparciem, a nie początkiem długotrwałych kłopotów z oczami.