Cztery filiżanki dziennie? Naukowcy mówią o mniejszym ryzyku raka

Poranna kawa albo herbata może robić znacznie więcej niż tylko stawiać na nogi i poprawiać nastrój.

Naukowcy przeanalizowali dziesiątki tysięcy osób z różnych krajów i zauważyli ciekawą zależność między ilością wypijanej kawy i herbaty a ryzykiem nowotworów głowy i szyi. Wyniki nie są czarno‑białe, ale dla wielu miłośników kofeiny brzmią jak bardzo dobra wiadomość.

Co pokazuje nowe badanie o kawie, herbacie i raku

Analiza opisana w czasopiśmie naukowym „Cancer” objęła dane z ponad 14 badań obserwacyjnych prowadzonych w Europie, Ameryce Północnej i Ameryce Łacińskiej. Naukowcy przyjrzeli się temu, ile kawy i herbaty piją uczestnicy, uwzględniając zarówno napoje z kofeiną, jak i bezkofeinowe.

W zestawie znalazły się informacje o 9 548 osobach z nowotworami głowy i szyi oraz 15 783 osobach bez takich rozpoznań . Zespół badawczy uwzględnił przy analizie wiek, płeć, palenie, alkohol, a także spożycie warzyw i owoców. Po odfiltrowaniu tych czynników wyszła dość wyraźna zależność.

Picie ponad czterech filiżanek kawy z kofeiną dziennie wiązało się z o 17% mniejszym ryzykiem nowotworów głowy i szyi , zwłaszcza w obrębie jamy ustnej i gardła.

Chodzi głównie o nowotwory jamy ustnej i części ustnej gardła , czyli obszaru tuż za tylną ścianą jamy ustnej. W tej grupie różnica była najbardziej wyraźna.

Kawa bezkofeinowa i herbata – nie tak oczywiste korzyści

Bezkofeinowa też ma coś do powiedzenia

Co ciekawe, kawa bez kofeiny również dała sygnał ochronny, choć słabszy i bardziej ograniczony. U osób pijących kawę bezkofeinową zauważono niższe ryzyko nowotworu jamy ustnej , ale ten efekt nie rozciągał się już na inne części głowy i szyi.

Sugeruje to, że sama kofeina nie jest jedynym istotnym składnikiem. W obu typach kawy obecne są całe „koktajle” związków roślinnych, które mogą wpływać na komórki i procesy zapalne.

Herbata: mała ilość pomaga, większa może szkodzić krtani

W przypadku herbaty obraz okazał się bardziej złożony. Osoby wypijające do jednej filiżanki herbaty dziennie miały około 9% niższe ryzyko nowotworów głowy i szyi . Dotyczyło to zwłaszcza dolnych odcinków gardła.

Przy większym spożyciu pojawił się już inny sygnał:

Więcej niż jedna filiżanka herbaty dziennie wiązała się z 38% wyższym ryzykiem raka krtani .

Badacze przypuszczają, że w grę może wchodzić związek z refluksem żołądkowo‑przełykowym. Częste picie gorących napojów, zwłaszcza mocnej herbaty, może sprzyjać objawom refluksu, a ten stan uznaje się za czynnik ryzyka nowotworu krtani.

Jakie związki w kawie i herbacie mogą działać ochronnie

Naukowcy zwracają uwagę przede wszystkim na tzw. związki bioaktywne – substancje, które nie są typowymi składnikami odżywczymi, ale wpływają na procesy zachodzące w organizmie.

• Polifenole – mogą neutralizować wolne rodniki, które uszkadzają DNA.
• Flawonoidy – mają działanie przeciwzapalne i mogą wspierać mechanizmy naprawy komórek.
• Przeciwutleniacze – ogólna grupa związków pomagających ograniczać stres oksydacyjny.

Te substancje występują zarówno w kawie, jak i w herbacie, choć w innych proporcjach i formach chemicznych. Wiele laboratoriów już wcześniej wskazywało, że mogą one hamować namnażanie się uszkodzonych komórek albo wspierać ich naturalną śmierć zanim przekształcą się w guz.

Naukowcy sugerują, że to właśnie te związki, a nie sama kofeina, w dużej mierze odpowiadają za możliwy efekt ochronny przy regularnym piciu kawy i herbaty.

Czego w badaniu jeszcze nie wiemy

Mimo wyraźnych liczb badacze uczciwie podkreślają ograniczenia. Uczestnicy sami zgłaszali, ile piją kawy i herbaty, a pamięć bywa zawodna. Nikt nie mierzył dokładnie wielkości filiżanek, temperatury napoju czy sposobu parzenia.

Nie rozróżniono też rodzajów herbaty – czarna, zielona, ziołowa – ani metod przygotowania kawy, takich jak espresso, przelewowa czy „zalewajka”. Każdy z tych wariantów może mieć inny skład związków bioaktywnych.

Badanie ma charakter obserwacyjny, co oznacza, że pokazuje związek, a nie udowadnia przyczyny. Osoby pijące więcej kawy mogą np. różnić się stylem życia od tych, które jej unikają – inaczej się odżywiać, więcej się ruszać albo rzadziej palić. Statystyka próbuje takie różnice uwzględnić, ale zawsze pozostaje pewien margines niepewności.

Najważniejsze liczby z badania w pigułce

Czy poranna kawa to „tarcza” przed rakiem?

Wyniki badań brzmią kusząco: twoja codzienna kawa może wiązać się z mniejszym ryzykiem poważnych nowotworów. Naukowcy studzą jednak entuzjazm. Żaden napój nie zastąpi zdrowych nawyków, a kubek kawy nie „wymazuje” skutków paczki papierosów czy mocnego alkoholu.

Specjaliści z zakresu żywienia przypominają, że największy wpływ na ryzyko nowotworów głowy i szyi mają wciąż dobrze znane czynniki: palenie tytoniu , nadmierne picie alkoholu , zakażenie wirusem HPV , mała ilość warzyw i owoców w diecie oraz przewlekłe stany zapalne śluzówek.

Kawa czy herbata mogą być jednym z wielu drobnych elementów, które przesuwają szalę na korzyść zdrowia, ale nie zastąpią rzucenia palenia ani ograniczenia alkoholu.

Jak pić kawę i herbatę z korzyścią dla zdrowia

Praktyczne wskazówki dla miłośników gorących napojów

• Uważaj na temperaturę – bardzo gorące napoje drażnią błonę śluzową gardła i przełyku. Odczekaj chwilę po zaparzeniu.
• Nie przesadzaj z ilością herbaty – dane sugerują, że jedna filiżanka dziennie może być korzystna, a większe ilości mogą obciążać krtań, zwłaszcza przy skłonności do refluksu.
• Spójrz szerzej na dietę – kawa najlepiej „działa” w kontekście diety bogatej w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i zdrowe tłuszcze.
• Kontroluj dodatki – litry kawy z cukrem, syropami i bitą śmietaną szybko zamieniają się w kaloryczne bomby, które sprzyjają nadwadze.
• Wprowadzaj zmiany stopniowo – jeśli pijesz bardzo dużo herbaty czy kawy, spróbuj powoli zmniejszać ilość, szukając złotego środka, który nie odbije się na samopoczuciu.

Kiedy ostrożność jest szczególnie wskazana

Osoby z nadciśnieniem, arytmią, bezsennością czy refluksem żołądkowo‑przełykowym powinny skonsultować swoje „rytuały kawowe” z lekarzem. Dla części z nich lepszy będzie wariant bezkofeinowy albo stopniowe ograniczanie ilości. Z kolei przy refluksie przydaje się nie tylko zmiana liczby filiżanek, lecz także unikanie bardzo mocnej, gorącej herbaty i późnego picia tuż przed snem.

Dla wielu czytelników kluczowa może być jedna myśl: nie trzeba rezygnować z porannej kawy ze strachu przed rakiem. Obecne dane wskazują raczej, że rozsądne ilości, zwłaszcza przy czterech filiżankach kawy z kofeiną dziennie, łączą się ze statystycznie niższym ryzykiem wybranych nowotworów głowy i szyi. Prawdziwą „polisę” na zdrowie tworzy natomiast całościowy styl życia – od tego, co jest na talerzu, po to, czy się ruszamy i czy trzymamy się z daleka od papierosów.