Te popularne owoce mają najwięcej pestycydów. Lepiej posadzić je przy domu

Mimo że zalecenia mówią o jedzeniu pięciu porcji warzyw i owoców dziennie dla zdrowia, coraz więcej raportów ostrzega przed niebezpiecznym koktajlem pestycydów ukrytym w owocach z supermarketów. Naukowcy z Europy i USA regularnie badają próbki i wyniki są zatrważające – większość ulubionych owoców zawiera ślady chemii, w tym substancje podejrzewane o działanie rakotwórcze. Najgorsze jest to, że dotyczy to gatunków uznawanych za szczególnie zdrowe, jak borówki czy winogrona.

Jemy coraz więcej owoców „dla zdrowia”, a równocześnie rośnie liczba raportów ostrzegających przed koktajlem pestycydów na ich skórce i w miąższu.

Naukowcy i organizacje zajmujące się bezpieczeństwem żywności od lat analizują próbki owoców z supermarketów. Z tych danych wyłania się dość niepokojący obraz: część ulubionych, bardzo zdrowych z pozoru owoców, należy do najbardziej chemicznie obciążonych produktów w naszym koszyku.

Owoce a pestycydy – gdzie leży problem

Rekomendacja „jedz pięć porcji warzyw i owoców dziennie” ma mocne podstawy. Zmniejsza ryzyko chorób serca, niektórych nowotworów czy schorzeń układu oddechowego. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy wraz z witaminami i błonnikiem przyjmujemy też mieszankę środków ochrony roślin, w tym substancje podejrzewane o działanie rakotwórcze czy zaburzające gospodarkę hormonalną.

Raporty organizacji konsumenckich z Europy i USA regularnie pokazują, że w 6–7 owocach na 10 pochodzących z upraw konwencjonalnych znajdują się pozostałości co najmniej jednego środka chemicznego. Niektóre owoce, ze względu na delikatną skórkę lub sposób uprawy, kumulują tych substancji wyjątkowo dużo.

Najprostszą strategią ograniczania kontaktu z pestycydami jest wybór owoców z upraw ekologicznych albo samodzielna uprawa najwrażliwszych gatunków w ogrodzie, na działce czy nawet na balkonie.

10 owoców, które najczęściej zawierają pestycydy

Czereśnie – piękne, ale najmocniej „pryskane”

Czereśnie bardzo często zajmują pierwsze miejsce w zestawieniach najbardziej obciążonych owoców. W badaniach z upraw konwencjonalnych ogromna większość próbek zawierała pozostałości środków chemicznych, w tym związki klasyfikowane jako potencjalnie rakotwórcze lub zaburzające gospodarkę hormonalną.

Drzewa czereśni atakują mszyce, muchówki i inne owady, więc w sadach to jeden z najciężej chronionych gatunków. Sadownicy sięgają po opryski aż do samego zbioru.

W przydomowym ogrodzie sytuacja wygląda inaczej. Pomagają:

• stare, lokalne odmiany, zwykle bardziej odporne,
• pułapki feromonowe na muchówki,
• siatki przeciw owadom i ptakom.

Truskawki – słodki owoc bez tarczy ochronnej

Truskawka nie ma klasycznej, grubej skórki. Miąższ chłonie wszystko, co trafi na powierzchnię owocu. Badania pokazują, że większość truskawek ze sprzedaży zawiera ślady kilku różnych substancji jednocześnie.

Do tego dochodzi masowy import z południa Europy czy Afryki Północnej. Owoce muszą wytrzymać długi transport, więc tuż po zbiorach bywają dodatkowo zabezpieczane chemicznie.

Truskawki to jeden z najłatwiejszych owoców do samodzielnej uprawy – wystarczy skrzynka na balkonie. Pierwsze owoce pojawiają się już w roku sadzenia.

Winogrona – kilkanaście substancji na jednej kiści

Na kiści winogron potrafi pojawić się ślad nawet kilkunastu różnych środków ochrony roślin. Dotyczy to zarówno owoców deserowych, jak i tych, z których później powstaje wino.

Winorośl wyjątkowo łatwo łapie choroby grzybowe, takie jak mączniak czy mączniak rzekomy. Producenci reagują serią oprysków od wiosny do jesieni.

W ogrodzie wystarczy ciepła, słoneczna ściana, pergola lub zwykła kratka. Dobrze dobrane odmiany, szczególnie te odporniejsze, potrafią rodzić obficie przy znacznie mniejszej liczbie zabiegów.

Jabłka – klasyk z długą listą oprysków

Między kwitnieniem jabłoni a sprzedażą owoców sadownik może sięgnąć po dziesiątki różnych preparatów. Skórka, choć stanowi pewną barierę, nie zatrzymuje wszystkiego. Samo obieranie ogranicza ilość chemii, ale nie usuwa jej całkowicie.

Drzewa jabłoni łatwo chorują na parch, mączniaka, a owoce niszczy m.in. owocówka jabłkóweczka. W małym sadzie sytuację poprawiają:

• odporne, rodzime odmiany,
• pułapki feromonowe na szkodniki,
• ptaki owadożerne i pożyteczne owady, które zjadają larwy.

Brzoskwinie i nektaryny – cienka skórka, duży problem

Brzoskwinie i nektaryny mają bardzo cienką, delikatną skórkę. Środki ochrony roślin przenikają przez nią łatwiej niż u jabłek czy gruszek. Do tego dochodzi choroba liści, tzw. kędzierzawość, która bez ochrony potrafi zniszczyć cały plon.

W uprawie amatorskiej warto szukać odmian odporniejszych na choroby. Niektórzy ogrodnicy stosują wyciągi z roślin, np. skrzypu, albo ograniczone dawki tradycyjnych preparatów miedzianych, trzymając się ściśle zaleceń.

Cytrusy – gruba skórka nie wystarcza

Pomarańcze, mandarynki czy cytryny kuszą grubą, aromatyczną skórką. W praktyce to jedne z najczęściej „konserwowanych” owoców. Po zbiorze trafiają do kąpieli z fungicydami, które mają zapobiegać gniciu w trakcie transportu i magazynowania.

Z tego powodu skórki owoców cytrusowych ze zwykłej sprzedaży nie powinno się używać do wypieków czy nalewek, jeśli nie ma wyraźnej informacji, że nadają się do spożycia. Osoby wrażliwe mogą rozważyć wersje ekologiczne albo cytrusy z hodowli doniczkowej w domu czy w szklarni.

Gruszki – delikatny owoc w trudnej uprawie

Grusze łatwo chorują, zwłaszcza w wilgotnych rejonach. W sadach wymaga to częstych oprysków, więc w części plonów wykrywa się ślady różnych preparatów.

W ogrodzie dobrze sprawdzają się drzewa prowadzone płasko przy ścianie. Taka forma lepiej się przewietrza i szybciej schnie po deszczu, co ogranicza rozwój chorób grzybowych.

Borówki, maliny i inne owoce jagodowe

Owoce jagodowe – borówki, maliny, porzeczki, jagody goji – często pojawiają się w rankingach „superfoods”. Są pełne antyoksydantów i cennych składników, ale jednocześnie bardzo delikatne, łatwo się gniotą i szybko psują.

W uprawie towarowej stosuje się więc zabiegi, które mają wydłużyć trwałość i chronić owoce przed szkodnikami. W ogródku domowym sytuacja jest znacznie prostsza: krzewy jagodowe łatwo posadzić i osłonić siatką przed ptakami oraz owadami, a borówki jedynie wymagają kwaśnego podłoża.

Jeżyny – wygodne odmiany, większe ryzyko chemii

Jeżyny ogrodowe, szczególnie odmiany bezkolcowe, stały się bardzo popularne, bo łatwo je zbierać. W dużych uprawach mogą jednak kumulować ślady herbicydów i innych środków stosowanych na plantacjach.

Na działce wystarczy prosty ruszt lub ogrodzenie, po którym pędy będą się wspinać. Roślina rośnie bujnie i zwykle dobrze radzi sobie bez intensywnej chemicznej ochrony.

Melon – wrażliwy „warzywo-owoc” z rodziny dyniowatych

Melon ma grubą skórę, ale środki chemiczne mogą przedostawać się do środka wraz z sokami rośliny. Jest bardzo podatny na mączniaka i inne choroby, więc w uprawie towarowej dostaje sporą dawkę ochrony.

W ciepłym, słonecznym ogrodzie bywa zaskakująco prosty. Wystarczy żyzna, przepuszczalna gleba, regularne podlewanie oraz ściółka ograniczająca gnijące owoce leżące na ziemi.

Jak ograniczyć pestycydy w domowym ogródku

Nawet w małym ogrodzie da się mocno zmniejszyć kontakt z chemiczną ochroną roślin. Wymaga to kilku prostych nawyków.

• Godzenie się z niewielką liczbą szkodników – kilka kolonii mszyc potrafi przyciągnąć biedronki i inne pożyteczne owady.
• Regularne wzmacnianie gleby własnym kompostem, który zwiększa odporność roślin.
• Fizyczne bariery: siatki przeciw owadom i ptakom oraz pułapki feromonowe lub kolorowe lepowe tablice.
• Stosowanie naturalnych wywarów roślinnych i preparatów miedziowych tylko wtedy, gdy faktycznie są potrzebne.
• Dobór odmian dopasowanych do lokalnego klimatu i gleby, najlepiej tych sprawdzonych przez lata w danym regionie.

Im zdrowsza gleba i większa różnorodność w ogrodzie, tym mniej zabiegów chemicznych jest koniecznych. To proces na kilka sezonów, ale efekty rosną z roku na rok.

Dlaczego własne owoce naprawdę robią różnicę

Samodzielna uprawa wymaga czasu, ale daje coś, czego nie zapewni żaden supermarket: kontrolę nad tym, co ląduje na talerzu. Można świadomie ograniczać chemiczną ochronę, obserwować rośliny i reagować tylko wtedy, gdy jest to naprawdę potrzebne.

Warto też pamiętać, że wpływ pestycydów nie kończy się na jednym owocu. W diecie pojawia się efekt „drobnej dawki z wielu źródeł”: trochę na jabłku, trochę na pomarańczy, trochę na winogronach. Każde ograniczenie, zwłaszcza w produktach z tej najmocniej pryskanej grupy, ma znaczenie dla całej rodziny, a szczególnie dla dzieci, kobiet w ciąży i osób z chorobami przewlekłymi.