Miejski smog w salonie? Naukowcy pokazują, jak ściana z roślin czyści powietrze

Powietrze w mieszkaniach bywa bardziej zanieczyszczone niż to na ruchliwej ulicy. Naukowcy sprawdzili, czy „zielone ściany” mogą coś z tym zrobić.

Nowe badanie zespołu z uniwersytetu w Sewilli pokazuje, że odpowiednio dobrane rośliny na pionowej instalacji potrafią w krótkim czasie wyłapać większość toksyn z powietrza. Efekty, które uzyskali w szklanej komorze, są na tyle mocne, że temat zielonych ścian wraca do dyskusji o zdrowiu w domach, biurach i szkołach.

Dom nie zawsze jest bezpieczną „bańką”

Smog kojarzy się z kominem, ulicą i spalinami. Tymczasem powietrze za drzwiami mieszkania potrafi być jeszcze gorsze. Źródeł jest mnóstwo: farby i lakiery, płyty meblowe, wykładziny, środki czystości, odświeżacze, ogrzewanie, dym papierosowy, a nawet smażenie na patelni.

Te wszystkie rzeczy wypuszczają do powietrza niewidoczne chemikalia. W wielu krajach urzędy zdrowia opisują już cały pakiet dolegliwości jako tzw. „syndrom chorego budynku”: zmęczenie, bóle głowy, trudności z koncentracją, podrażnione oczy czy gardło. I nie chodzi tylko o dyskomfort, ale o długofalowe skutki dla zdrowia.

Przeczytaj również: Zielone ściany zamiast oczyszczacza? Naukowcy zmierzyli efekt w 24 godziny

Badania potwierdzają, że powietrze w pomieszczeniach bywa kilka razy bardziej obciążone toksynami niż to na zewnątrz, nawet przy smogu za oknem.

Dlatego tyle mówi się o wentylacji i oczyszczaczach. Hiszpański zespół postanowił sprawdzić, czy można dołożyć do tego prosty, żywy filtr: gęstą ścianę z roślin.

Eksperyment: szklane pomieszczenie i ściana z roślin

Badacze zbudowali zamknięte pomieszczenie z przezroczystego szkła i zainstalowali w nim pionowy moduł obsadzony roślinami doniczkowymi – coś w rodzaju miniaturowej zielonej ściany znanej z biurowców czy galerii handlowych.

Przeczytaj również: Ta popularna roślina doniczkowa „połknie” złe energie i brzydkie zapachy

Następnie wpuszczali do środka konkretne zanieczyszczenia, które realnie występują w mieszkaniach i biurach. Zajęli się zarówno gazami typowymi dla spalin i ogrzewania, jak i związkami wydzielanymi przez materiały i środki chemiczne.

Po wprowadzeniu tych substancji mierzyli ich stężenie przez kolejne godziny. Różnica między pomieszczeniem z roślinami i bez nich okazała się wyraźna – i to dużo szybciej, niż się spodziewali.

Przeczytaj również: 6 roślin na parapet, które pomogą ograniczyć wilgoć i pleśń

Prawie całkowita redukcja toksyn w 24 godziny

Po dobie od rozpoczęcia eksperymentu w szklanej komorze zostało zaledwie kilka procent początkowej ilości zanieczyszczeń. Naukowcy odnotowali spadek sięgający od 96 do 98 procent w zależności od związku.

Zielona ściana usunęła z powietrza praktycznie wszystkie badane toksyny w ciągu jednego dnia – bez maszyn, filtrów i elektroniki.

Bardzo ciekawie wyglądał też pierwszy kwadrans doświadczenia. Zaledwie po piętnastu minutach stężenie badanych substancji spadło już o około jedną czwartą do blisko połowy. To pokazuje, że rośliny zaczynają działać niemal od razu, a nie dopiero po wielu godzinach.

W praktyce oznacza to, że gęsto obsadzona zielona ściana może być sensownym wsparciem dla klasycznych oczyszczaczy lub sprawnej wentylacji, zwłaszcza tam, gdzie nie chcemy lub nie możemy mieć hałasujących urządzeń pracujących cały czas.

Nie każda roślina działa tak samo

Zespół z Sewilli sprawdził pięć gatunków popularnych roślin doniczkowych, znanych z tego, że dobrze znoszą warunki biurowe i domowe. Interesowało ich, czy różne gatunki radzą sobie lepiej z określonymi toksynami.

W eksperymencie wzięły udział między innymi:

• skrzydłokwiat (Spathiphyllum wallisii),
• trzykrotka pasiasta (Tradescantia zebrina),
• filodendron pnący (Philodendron scandens),
• figowiec pnący (Ficus pumila),
• zielistka (Chlorophytum comosum).

Różnice były wyraźne. Skrzydłokwiat w ciągu godziny potrafił zmniejszyć ilość dwutlenku azotu aż o około 60 procent. Zielistka najszybciej obniżała stężenie formaldehydu, związku o udowodnionym działaniu rakotwórczym, który uwalnia się z tanich mebli, paneli, płyt wiórowych czy klejów.

Dobór gatunków ma duże znaczenie: jedna roślina lepiej „łapie” gazy ze spalin, inna skuteczniej ogranicza emisje z mebli i farb.

Wnioski z badania są dość proste: zamiast przypadkowo kupować „co ładnie wygląda”, warto potraktować zieloną ścianę jak przemyślany zestaw filtrów. Obok aspektu dekoracyjnego liczy się skład gatunkowy i gęstość nasadzeń.

Jak działa żywy filtr w zielonej ścianie

Rośliny oczyszczają powietrze kilkoma mechanizmami naraz. Część zanieczyszczeń osiada na liściach, część przenika do tkanek rośliny, a ważną rolę odgrywa także warstwa podłoża i mikroorganizmy żyjące wokół korzeni. To właśnie tam następuje rozkład wielu szkodliwych związków na mniej groźne elementy.

W zielonej ścianie te procesy są „skupione” na małej powierzchni. Rośliny rosną gęsto, mają dużą powierzchnię liści w stosunku do objętości pomieszczenia, a system korzeniowy znajduje się w specjalnie dobranym podłożu. Dzięki temu filtr działa intensywniej niż kilka pojedynczych doniczek rozstawionych po pokoju.

Do tego dochodzą „efekty uboczne”: lekkie podniesienie wilgotności, przyjemniejsze odczucie temperatury, poprawa akustyki i zwyczajnie bardziej przyjazne wizualnie otoczenie. W biurach, gdzie pracownicy spędzają po kilkanaście godzin dziennie, ma to realne przełożenie na samopoczucie.

Gdzie zielone ściany mają największy sens

Badacze podkreślają, że takie instalacje sprawdzą się głównie jako uzupełnienie, a nie zamiennik systemów wentylacyjnych i filtrów mechanicznych. Ich przewaga to prostota i duża elastyczność zastosowań.

Zieloną ścianę można wkomponować tam, gdzie ustawienie dużego oczyszczacza jest niewygodne albo zbyt głośne, na przykład:

• w salach lekcyjnych i przedszkolach,
• w open space’ach i salach konferencyjnych,
• w poczekalniach i recepcjach,
• w mieszkaniach, gdzie trudno o częste wietrzenie,
• w lokalach usługowych – gabinetach, salonach beauty, fryzjerach.

Z punktu widzenia właściciela budynku zielona ściana może też poprawiać wizerunek miejsca: rośliny automatycznie kojarzą się z dbałością o zdrowie i komfort użytkowników. To argument szczególnie dla deweloperów, firm IT czy przestrzeni coworkingowych, które konkurują o pracowników i najemców.

O czym pamiętać, planując własną zieloną ścianę

Choć badanie brzmi bardzo obiecująco, przełożenie tych wyników na codzienne życie wymaga rozsądku. Po pierwsze, eksperyment odbywał się w kontrolowanych warunkach – w szklanej komorze, z ograniczoną objętością powietrza. W realnych mieszkaniach z wymianą powietrza, otwieranymi oknami i różną temperaturą efekt może być słabszy, ale wciąż odczuwalny.

Po drugie, zielona ściana wymaga pielęgnacji. Rośliny trzeba podlewać, czasem nawozić, usuwać chore liście, kontrolować ewentualne pleśnie. Dla alergików lub osób uczulonych na konkretne gatunki warto zasięgnąć rady specjalisty przed montażem.

Zieleń działa jak filtr tylko wtedy, gdy jest zdrowa, gęsta i prawidłowo utrzymana – zaniedbane rośliny nie spełnią tej roli.

Na rynku pojawia się coraz więcej gotowych systemów pionowych ogrodów: od małych modułów na jedną ścianę w salonie, po rozbudowane instalacje z automatycznym nawadnianiem. Dla tańszego efektu można też stworzyć „pół-ścianę” z samych doniczek na stelażu, stawiając na gatunki, które w testach radziły sobie najlepiej z zanieczyszczeniami.

Co jeszcze można zrobić dla czystszego powietrza w domu

Zielona ściana to tylko element większej układanki. Aby naprawdę odciążyć płuca, warto:

• wybierać meble i wykończenia o niskiej emisji formaldehydu i innych LZO,
• często wietrzyć, zwłaszcza po malowaniu, sprzątaniu czy gotowaniu,
• unikać intensywnych zapachowo odświeżaczy i aerozoli,
• regularnie serwisować wentylację i okapy kuchenne,
• rozważyć oczyszczacz z filtrem HEPA w pomieszczeniach, gdzie przebywają dzieci lub osoby wrażliwe.

Dopiero połączenie tych działań, razem z dobrze zaplanowaną zielenią, daje realną szansę na to, że mieszkanie przestanie być małą komorą z mieszanką chemikaliów. Rośliny nie zastąpią technologii, ale potrafią ją skutecznie wspierać, a przy okazji robią coś, czego nie oferuje żaden oczyszczacz: poprawiają nastrój i sprawiają, że po prostu chce się w takim miejscu zostać dłużej.

Dla wielu osób to może być decydujący argument. Jeśli i tak myślisz o roślinach w domu czy biurze, warto zaplanować je nie tylko pod kątem ładnych liści, ale właśnie zdolności do „pracy” nad jakością powietrza. Nieduży fragment zielonej ściany z odpowiednio dobranych gatunków to krok w tym kierunku – szczególnie w miastach, gdzie czyste powietrze wcale nie jest oczywistością.