10 najczęściej pryskanych owoców. Te lepiej mieć z własnego ogrodu

Jemy owoce z myślą o zdrowiu, a tymczasem wiele z nich bywa solidnie „doprawionych” chemią już na polu i w magazynie.

Badania z Europy i USA pokazują, że w znacznej części owoców z konwencjonalnych upraw wykrywa się kilka, a czasem kilkanaście różnych pozostałości środków ochrony roślin. Część to związki podejrzewane o działanie rakotwórcze czy zaburzające gospodarkę hormonalną. Warto więc wiedzieć, które owoce są najbardziej obciążone i które szczególnie opłaca się kupować w wersji ekologicznej albo… posadzić pod własnym oknem.

Dlaczego w owocach tyle pestycydów

Współczesne sady i plantacje często działają w systemie intensywnym. Liczy się wygląd, wielkość i trwałość owoców, a nie tylko ich smak. Choroby grzybowe, owady czy pleśnie potrafią zniszczyć sporą część plonu, dlatego wielu producentów sięga po opryski profilaktyczne, nawet gdy na pierwszy rzut oka nic złego się jeszcze nie dzieje.

W badaniach organizacji konsumenckich od 6 do 7 na 10 nieekologicznych owoców zawiera wykrywalne ilości co najmniej jednego środka ochrony roślin, a często całego koktajlu substancji.

Szczególnie narażone są owoce o cienkiej skórce, delikatnym miąższu lub takie, które muszą znosić daleki transport. Właśnie one najczęściej trafiają na listy najbardziej pryskanych owoców.

Przeczytaj również: Zamiast tui przy płocie: pęcherznica, która robi gęsty żywopłot bez nerwów

Najbardziej pryskane owoce z rynku

Czereśnie – rekordzistki chemii

Czereśnie w wielu zestawieniach wypadają najgorzej. Szacunki mówią, że w zdecydowanej większości próbek z upraw konwencjonalnych wykrywa się pozostałości środków ochrony roślin, często kilka różnych naraz.

Czereśnie wyjątkowo smakują szkodnikom: mszycom czy muszce czereśniówce. Drzewa bywają opryskiwane aż do okresu zbiorów. Owoce są małe, delikatne, a skórka nie stanowi dla części substancji poważnej bariery.

Przeczytaj również: Czarna śmierć zabiła ludzi i… zubożyła przyrodę. Naukowcy wyjaśniają paradoks

W ogrodzie domowym można ograniczyć chemię, wybierając stare, lokalne odmiany oraz stosując pułapki feromonowe i siatki przeciw owadom. Drzewo da się prowadzić w niższej formie, co ułatwia zarówno pielęgnację, jak i zbiór.

Truskawki – porowaty miąższ jak gąbka

Truskawka praktycznie nie ma „skóry” w klasycznym sensie, więc wszystko, co ląduje na powierzchni owocu, łatwo przenika w głąb. W badaniach rynkowych wiele partii truskawek zawiera kilka różnych związków jednocześnie.

Przeczytaj również: Nie wiesz, czemu ptaki omijają twój ogród? Zmień jedną rzecz

W handlu sporą część stanowią importowane owoce, często zbierane jeszcze niedojrzałe i traktowane dodatkowymi preparatami, by bez uszczerbku przetrwać długą drogę oraz przechowywanie.

Jeśli jest jeden owoc, który naprawdę opłaca się mieć z ekologicznej plantacji albo z własnej grządki, to właśnie truskawka.

Dobra wiadomość jest taka, że uprawa truskawek w przydomowym ogródku, na działce, a nawet w dużych skrzynkach na tarasie, należy do najprostszych. Sadzonki posadzone wiosną czy latem potrafią zaowocować już w pierwszym sezonie.

Winogrona – chemia także w kieliszku

Winorośl jest wyjątkowo wrażliwa na choroby grzybowe, głównie mączniaka i zarazę, więc w sadownictwie intensywnym często opryskuje się ją wielokrotnie w ciągu sezonu. Jedna kiść ze zwykłego sklepu potrafi zawierać ślady nawet kilkunastu różnych substancji.

Te same związki mogą trafiać również do wina, bo skórki i sok są przetwarzane razem. Winogrona deserowe nie są tu wyjątkiem.

W ogrodzie wystarczy nasłoneczniona ściana, pergola albo altana i dobrze dobrana odmiana, by cieszyć się własnymi gronami. Odmiany odporne na choroby często dają przyzwoite plony bez ani jednego oprysku, o ile krzew ma przewiewne stanowisko i nie jest przelewamy wodą.

Jabłka – piękne na oko, po wielu zabiegach

Jabłonie od lat należą do najbardziej „obsługiwanych” chemicznie drzew. Pomiędzy kwitnieniem a zbiorem często wykonuje się kilkanaście oprysków przeciw chorobom liści, owocom i szkodnikom owadzim.

Obieranie częściowo zmniejsza ilość pozostałości, ale nie usuwa wszystkiego – część związków przenika w głąb miąższu, zwłaszcza gdy stosuje się je wielokrotnie.

Przy jabłkach ogromną różnicę robi wybór odmiany – stare i lokalne często chorują mniej i wymagają znacznie skromniejszej ochrony.

W domowym sadzie warto stawiać na odmiany znane z naturalnej odporności, wieszać pułapki feromonowe na owocówkę jabłkóweczkę i dbać o obecność ptaków owadożernych. Niewielka liczba robaczywych owoców bywa po prostu ceną za mniejszą ilość chemii.

Brzoskwinie i nektaryny – cienka skórka, duży problem

Te owoce mają bardzo delikatną, cienką skórkę. Zatrzymuje ona niewiele, więc środki ochrony roślin łatwo przenikają do miąższu. Do tego dochodzi klasyczny kłopot sadowników: choroba liści znana jako kędzierzawość.

W efekcie wielu producentów stara się zapobiegać kłopotom intensywną ochroną. W próbkach rynkowych takie owoce często pokazują wysoki odsetek obecności wielu różnych związków.

W przydomowym ogrodzie część problemów rozwiązuje wybór odmian odpornych na kędzierzawość oraz stosowanie prostych preparatów, takich jak wywar ze skrzypu czy tradycyjna mieszanina miedziowa w rozsądnych dawkach.

Cytrusy – gruba skórka nie zawsze chroni

Pomarańcze, mandarynki, grejpfruty czy cytryny mają wprawdzie grubą, dość twardą skórkę, ale to nie znaczy, że są wolne od chemii. Owoce po zbiorach często trafiają do kąpieli z fungicydami, które mają powstrzymać pleśnienie i poprawić trwałość w transporcie.

Skórka cytrusów z importu bardzo rzadko nadaje się do celów kulinarnych, jeśli nie pochodzi z uprawy ekologicznej wyraźnie oznaczonej na etykiecie.

Osoby, które lubią dodawać startą skórkę do ciast czy napojów, powinny szukać owoców bez sztucznej konserwacji albo korzystać z cytrusów z doniczkowych drzewek, uprawianych samodzielnie w domu czy w ogrodzie zimowym.

Gruszki – wrażliwe i często pryskane

Grusze są dość delikatne. Łatwo łapią choroby grzybowe, bywają atakowane przez szkodniki, a owoce mają miękki miąższ, który szybko się psuje. To sprawia, że plantatorzy dość często sięgają po ochronę chemiczną.

W badaniach duża część próbek gruszek z rynku zawierała wykrywalne ilości co najmniej jednego pestycydu. Podobnie jak u jabłoni, duży wpływ ma odmiana i sposób prowadzenia drzew.

W ogrodzie dobrze sprawdzają się grusze prowadzone przy ścianach lub na kratownicach. Lepsza cyrkulacja powietrza obniża ryzyko chorób, więc można ograniczyć liczbę zabiegów.

Borówki i inne drobne owoce jagodowe

Borówki, maliny, porzeczki czy modne jagody goji uchodzą za tzw. superfoods, bo zawierają sporo przeciwutleniaczy. Jednocześnie są bardzo delikatne, szybko się gniotą i psują. Żeby owoce dotarły w dobrym stanie do sklepu, część plantatorów chętnie sięga po środki chroniące przed pleśnią i innymi chorobami oraz szkodnikami.

Z punktu widzenia konsumenta to dość pechowe połączenie: zdrowy produkt z natury, ale rosnący w systemie, który często wspiera się intensywną chemią.

Na szczęście krzaczki borówki wysokiej, malin czy porzeczek łatwo posadzić w ogrodzie, a część gatunków udaje się także w dużych pojemnikach. Drobne owoce da się osłonić siatkami przed ptakami i owadami, a ziemię wokół krzewów ściółkować, by ograniczyć choroby.

Jeżyny – częsty ślad herbicydów

W przypadku jeżyn problemem są nie tylko opryski samej plantacji, ale i środki używane do odchwaszczania. Część związków może kumulować się w drobnych pestkach owoców.

Plantacje bezkolcowych odmian ułatwiają zbiory, co zachęca do większej skali. W takich systemach często stosuje się środki chwastobójcze, żeby utrzymać „czyste” międzyrzędzia i obniżyć koszty pracy ręcznej.

W prywatnym ogrodzie wystarczy zwykłe ogrodzenie lub pergola i kilka pędów jeżyny bezkolcowej. Roślina tworzy długie liany i obficie owocuje, a do walki z chwastami wystarczy ściółka z kory, słomy czy skoszonej trawy.

Melony – dużo oprysków mimo grubej skórki

Melony należą do dyniowatych i są podatne na mączniaka, zarazę oraz ataki różnych owadów. Na plantacjach często stosuje się rozbudowany program ochrony.

Gruba skórka nie daje pełnej gwarancji bezpieczeństwa. Część substancji przechodzi przez roślinę razem z sokami do miąższu, zwłaszcza gdy zabiegów jest kilka w sezonie.

Własna uprawa melonów wymaga ciepłego, słonecznego stanowiska, przepuszczalnej ziemi i systematycznego podlewania. Rośliny dobrze reagują na ściółkowanie, które ogranicza kontakt owoców z mokrą glebą i zmniejsza ryzyko gnicia.

Jak zmniejszyć ilość chemii na talerzu

Nie trzeba rezygnować z ulubionych owoców. Wystarczy kilka prostych nawyków, by realnie obniżyć kontakt z niechcianymi substancjami.

• Wybieraj owoce z upraw ekologicznych w przypadku najbardziej pryskanych gatunków.
• Myj owoce pod bieżącą wodą, pocierając skórkę, a twardsze sztuki możesz delikatnie wyszorować szczoteczką.
• Skórkę cytrusów traktuj jako niejadalną, jeśli na etykiecie nie ma wyraźnej informacji, że owoc się do tego nadaje.
• Urozmaicaj jadłospis – rotacja gatunków zmniejsza ryzyko ciągłego przyjmowania tych samych substancji.
• W sezonie sięgaj po owoce od lokalnych, mniejszych producentów, którzy częściej ograniczają chemię.

Domowy ogród jako najprostszy filtr

Nawet niewielki ogródek, kilka drzewek kolumnowych przy tarasie czy donice na balkonie potrafią wyraźnie zmienić sposób jedzenia owoców. Samodzielna uprawa daje kontrolę nad tym, czym i jak często rośliny są traktowane.

Przy zakładaniu jadalnego ogrodu warto dbać o żyzną, bogatą w próchnicę glebę, zasilać ją kompostem i pozwolić, by z czasem rozwinęła się większa różnorodność organizmów. Pojawienie się biedronek, złotooków, ptaków owadożernych czy jeży nie jest przypadkiem – to naturalni sojusznicy w walce ze szkodnikami.

Środki naturalne, takie jak napary z pokrzywy czy skrzypu, preparaty na bazie drobnoustrojów czy po prostu dobra ściółka, często wystarczą, by utrzymać rośliny w zadowalającej kondycji. Celem nie jest sterylnie idealny owoc, ale taki, który naprawdę sprzyja zdrowiu – nawet jeśli czasem ma plamkę albo małego robaczka, którego trzeba wyciąć nożem.