Wrony przechytrzyły małpy w teście inteligencji. Naukowcy zaskoczeni

<strong>Czarnym wronom z Europy udało się rozwiązać zadanie, z którym nie poradziły sobie małpy.

Wynik wymusza korektę tego, jak myślimy o zwierzęcym umyśle.

Eksperyment przeprowadzony na uniwersytecie w Tybindze pokazał, że te pozornie zwyczajne ptaki potrafią wychwycić subtelne różnice między skomplikowanymi figurami geometrycznymi. Wymaga to rodzaju abstrakcyjnego myślenia, które przez lata przypisywano wyłącznie ludziom.

Test, który wyglądał jak gra, a mierzył coś znacznie poważniejszego

Badacze z zespołu neurobiologa Andreasa Niedera ustawili przed wroną ekran. Na nim pojawiało się jednocześnie sześć figur geometrycznych. Pięć było dokładnie takich samych, jedna różniła się kształtem. Zadanie ptaka było pozornie proste: dziobnąć tę, która odstaje od reszty, aby dostać larwę mącznika.

Na początku różnice były bardzo wyraźne – na przykład pięć rysunków przypominających księżyc i jeden przypominający kwiat. Wrony szybko łapały, za co dostają nagrodę. Prawdziwe wyzwanie zaczynało się później.

Z czasem naukowcy zaczęli serwować ptakom niemal identyczne figury: delikatnie przekrzywione kwadraty, lekko zdeformowane romby, czworokąty o prawie takich samych kątach i długościach boków. Różnice były minimalne, narysowane specjalnie tak, by nie dało się ich łatwo wychwycić.

Wrony trafnie wskazywały „inną” figurę nawet wtedy, gdy widziały dany zestaw pierwszy raz w życiu, bez wcześniejszego treningu na tych konkretnych kształtach.

Dla badaczy to kluczowy sygnał: ptaki nie działały jak maszyna oparta na pamięci. Nie rozpoznawały konkretnych obrazków, tylko regułę – pięć figur jest regularnych, jedna zaburza wzór. To już poziom rozumowania, który kojarzy się z testami psychologicznymi dla ludzi.

Ptaki kontra małpy: wynik, który wywraca stereotypy

Żeby dobrze zrozumieć wagę tego, co zrobiły wrony, trzeba spojrzeć na porównanie z innymi gatunkami. Podobny test przeprowadzono wcześniej na pawianach. Te naczelne uznaje się za znacznie bliższe ludziom pod względem budowy mózgu i zachowania.

Mimo intensywnego treningu pawiany nie poradziły sobie z zadaniem na takim poziomie, jak wrony. Nie były w stanie konsekwentnie wskazywać nietypowej figury, gdy różnice między kształtami stawały się naprawdę subtelne.

W praktyce oznacza to, że wrony w tym konkretnym zadaniu logicznym wyprzedziły zwierzęta spokrewnione z nami o wiele bliżej niż jakikolwiek ptak.

Jeden z naukowców zajmujących się badaniami na małpach przyznał, że wcale nie spodziewał się takiego wyniku. W nauce zachowania przynajmniej nieoficjalnie panowało przekonanie, że jeśli ktoś ma szansę zbliżyć się do wyników człowieka, to właśnie naczelne. Tymczasem na podium wskoczył przedstawiciel ptaków, które większości z nas kojarzą się raczej z miejskim hałasem niż z wyrafinowaną analizą geometryczną.

Na czym polega ta „geometria wron”

Neurospecjaliści podkreślają, że rozpoznanie figury odstającej od reszty tylko na podstawie długości boków czy kątów jest zadaniem znacznie trudniejszym niż wskazanie, co jest większe, jaśniejsze czy ciemniejsze. To nie kwestia prostego porównania wielkości, ale relacji między elementami kształtu.

Do tego dochodzi jeszcze jeden ważny element: wrony radziły sobie dobrze także przy nowych, niewidzianych wcześniej zestawach figur. To pokazuje, że w ich głowach nie tworzy się jedynie „galeria obrazków”, tylko działa bardziej ogólna zasada: coś tu nie pasuje do regularnego układu.

• umiejętność wykrycia nieregularności w grupie kształtów
• analiza relacji między bokami i kątami
• stosowanie tej samej zasady do zupełnie nowych figur

Takie cechy kojarzymy raczej z testami na inteligencję, w których ludzie wybierają brakujący element z serii abstrakcyjnych wzorów. Teraz okazuje się, że podobny typ zadania przestaje być wyłączną domeną naszego gatunku.

Czy taka umiejętność przydaje się w życiu wron?

Może się wydawać, że odróżnianie skomplikowanych figur geometrycznych to czysto laboratoryjna sztuczka. Naukowcy sugerują jednak, że za tą zdolnością stoi konkretna potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem ptaków.

Wrony słyną z tego, że świetnie odnajdują się w przestrzeni. Zapamiętują miejsca, w których ukryły pożywienie, rozpoznają indywidualne twarze ludzi, reagują na drobne zmiany w otoczeniu. Każde z tych zadań wymaga sprawnego przetwarzania relacji przestrzennych – gdzie względem czego znajduje się dany element.

Rozpoznanie znajomej twarzy także bazuje na geometrii: mózg analizuje odległości między oczami, kształt nosa, położenie ust, proporcje całego układu.

Z tej perspektywy „geometria wron” nie jest więc egzotycznym talentem z laboratorium, tylko rozwinięciem umiejętności, które od dawna wspierały ich przetrwanie. W środowisku naturalnym ten typ myślenia może pomagać w:

Ptasi mózg bez kory, a jednak złożone myślenie

Najbardziej intrygujący w całej historii jest fakt, że wrony nie mają kory mózgowej, która u ssaków – w tym u ludzi – odpowiada za złożone procesy poznawcze. Ich mózg jest zbudowany inaczej, a mimo to prowadzi do zadziwiająco podobnych zachowań.

To sugeruje, że inteligencja może wykształcać się różnymi drogami ewolucyjnymi. Nie ma jednej „właściwej” architektury mózgu, która gwarantuje wysokie zdolności poznawcze. Wrony pokazują, że da się dojść do podobnych rozwiązań funkcjonalnych, startując z zupełnie innego punktu anatomicznego.

Różne gatunki mogły niezależnie wypracować umiejętność abstrakcyjnego myślenia, jeśli tylko dawała ona przewagę w przeżyciu i zdobywaniu pożywienia.

To przesuwa granicę, którą jeszcze niedawno rysowano między człowiekiem a resztą zwierząt. Coraz trudniej bronić tezy, że takie zdolności jak planowanie, korzystanie z narzędzi czy wyczuwanie reguł rządzących wzorami należą wyłącznie do nas.

Wrony, narzędzia i pamięć: szerszy obraz ptasiej inteligencji

Badanie z figurami geometrycznymi nie jest pierwszym, które pokazuje niezwykłe możliwości wron i innych krukowatych. Od lat wiadomo, że potrafią używać narzędzi, np. wyciągać owady z trudno dostępnych miejsc za pomocą patyków odpowiednio przyciętych do zadania.

Te ptaki planują też swoje działania – potrafią schować jedzenie „na później” i wybrać miejsce tak, by inne osobniki nie widziały samego procesu ukrywania. Co więcej, zapamiętują ludzkie twarze, kojarzą je z nagrodą lub zagrożeniem i przekazują tę wiedzę dalej w stadzie.

Nowy eksperyment z geometrią dokładnie wpisuje się w ten obraz. Zamiast pojedynczego „triku” widzimy rozszerzający się zestaw dowodów na to, że mamy do czynienia z bardzo elastycznym, czujnym poznawczo zwierzęciem.

Co z tego wynika dla badań nad umysłem

Dla naukowców zajmujących się mózgiem wrony stają się czymś w rodzaju żywego laboratorium alternatywnej inteligencji. Pozwalają testować, które elementy naszej własnej zdolności myślenia wynikają z konkretnej budowy mózgu, a które da się zorganizować inaczej.

Takie doświadczenia przyciągają też uwagę specjalistów od AI. Jeśli natura potrafiła stworzyć zaawansowane funkcje poznawcze na kilka różnych sposobów, być może algorytmy sztucznej inteligencji również nie muszą ślepo kopiować ludzkich rozwiązań neuronalnych.

Jak patrzeć teraz na miejskie wrony

Następnym razem, gdy zobaczysz na parkingu czy w parku głośną grupę czarnych ptaków, warto przypomnieć sobie te wyniki. Dla wielu osób wrony są po prostu hałaśliwe, czasem nieco mroczne, niemal „anonimowe”. Tymczasem noszą w głowach układ nerwowy zdolny do zadań, których nie udźwignęły pewne gatunki małp.

Ten rodzaj wiedzy zmienia sposób, w jaki myślimy o codziennych spotkaniach ze zwierzętami. Nawet bardzo pospolity gatunek może mieć pod czaszką zdolności, które – jeszcze kilka lat temu – chętnie nazywaliśmy „typowo ludzkimi”. Coraz częściej okazuje się, że nie jesteśmy na tej liście sami, a wrony właśnie dołączyły do wąskiego grona gatunków, które wyraźnie to pokazują.