Ta muzyka z animacji sprzed 16 lat dalej wywołuje ciarki

Jedna z najbardziej poruszających ścieżek dźwiękowych kina animowanego ma już 16 lat, a wciąż wywołuje ciarki przy pierwszych taktach.

Powstała do filmu, który wielu widzom kojarzy się przede wszystkim z lataniem na grzbiecie smoka nad surowymi klifami i lodowatą wodą. Za kulisami tej sceny stoi kompozytor, którego nazwisko wciąż zbyt rzadko pojawia się obok największych gwiazd muzyki filmowej.

Lot nad wyspą Berk, który pamięta się latami

Nie trzeba być wytrawnym kinomanem, żeby pamiętać pierwszy wspólny lot Czkawki i Szczerbatka z animacji DreamWorks „Jak wytresować smoka”. Kadry są proste: błękitne niebo, strome klify wyspy Berk, w oddali nieskończona tafla północnego morza. Nastolatek na siodle, smok zbiera się do skoku, chwilę wisi nad przepaścią – i nagle rusza w dół.

Kamera wiruje, lot z niepewnego ślizgu zamienia się w odważne spirale i ostre zakręty. Widz nie dostaje chwili na oddech, bo razem z bohaterem wychyla się w fotelu, jakby faktycznie siedział na grzbiecie bestii. Ten efekt nie wynika wyłącznie z animacji. Klucz należy do muzyki.

To właśnie dynamiczne smyczki, głośne bębny i szeroko rozlane dęciaki sprawiają, że lot nad Berk zamienia się w jedno z najbardziej „odczuwalnych” przeżyć, jakie dało kino animowane ostatnich dwóch dekad.

Bez partytury lot wciąż wyglądałby efektownie. Z muzyką Johna Powella staje się sceną, która wraca po latach w pamięci z zaskakującą wyrazistością – wraz z dźwiękami.

John Powell – wielki kompozytor, którego nazwiska wielu nie kojarzy

W rozmowach o muzyce filmowej najczęściej padają te same nazwiska: John Williams, James Horner, Ennio Morricone. John Powell w takim zestawieniu bywa pomijany, choć jego dorobek zna praktycznie każdy, kto ogląda współczesne kino i animacje.

Powell skomponował między innymi muzykę do filmów akcji i sensacyjnych, które mocno odcisnęły się w popkulturze: „Bez twarzy”, „Tożsamość Bourne’a” czy „Hancock”. Prawdziwą przestrzeń do pokazania pełni możliwości dostał jednak w animacji.

DreamWorks i złota era animowanej muzyki

To właśnie w produkcjach studia DreamWorks jego styl rozkwitł najmocniej. Lista tytułów, przy których pracował, imponuje:

• „Mrówka Z” – wczesny przykład jego energicznego, rytmicznego pisania do animacji,
• „Shrek” – tu musiał zmieścić się obok piosenek popkultury, a mimo to stworzył rozpoznawalne motywy,
• „Ucieczka z kurczakami” – połączenie humoru i napięcia w iście „zbrojnej” partyturze,
• „Kung Fu Panda” – współtworzona muzyka, która zgrabnie łączy orkiestrową pompę z inspiracjami azjatyckimi,
• „Happy Feet: Tupot małych stóp” – miks orkiestry i rytmów tanecznych,
• „Epoka lodowcowa” (kolejne części) – szerokie tematy i dynamiczne sceny akcji,
• „Horton słyszy Ktosia” – bardziej komediowa, pastelowa odsłona jego stylu,
• „Rio” – barwna, rytmiczna muzyka łącząca orkiestrę z brzmieniami Ameryki Południowej,
• „Migration” i trylogia „Jak wytresować smoka” – dojrzalsze, bardziej emocjonalne kompozycje.

Wszystkie te tytuły pokazują jedną cechę Powella: wyjątkową umiejętność dopasowania się do historii, bez utraty własnego charakteru muzyki.

Jak powstawał temat z „Jak wytresować smoka”

W jednym z wywiadów kompozytor opowiadał, że zaczyna pracę od emocji, a nie od technikaliów. Traktuje film trochę jak aktor: najpierw chce „uwierzyć” w opowieść, wejść w nią, a dopiero później szuka konkretnych rozwiązań.

Przy „Jak wytresować smoka 2” zdradził, że pierwszy raz zobaczył film w bardzo wczesnej wersji. Na ekranie była wtedy jedynie sekwencja surowych rysunków, bez płynnej animacji, bez dopracowanych tekstur, właściwie szkic z montażowni. A mimo to historia już działała.

Powell opisywał, że wystarczyło mu jedno takie oglądanie w formie rysunkowej, żeby poczuć więź z bohaterami i zacząć pisać tematy. Obraz jeszcze się tworzył, a muzyka powoli układała się w całość.

Do głównego motywu serii podszedł jak do muzycznej definicji latania. Dlatego temat zaczyna się często niewinnie, z pojedynczymi nutami, które przypominają ostrożne wyjście na skraj klifu. Im pewniej bohater czuje się w powietrzu, tym mocniej muzyka się rozrasta – dochodzą kolejne instrumenty, rośnie tempo, aż wreszcie orkiestra gra pełnym głosem.

Dlaczego ta muzyka tak mocno działa na widzów

Powodów jest kilka i nie sprowadzają się jedynie do „ładnej melodii”.

Dzięki temu słuchacz reaguje nie tylko na dźwięk, ale też na pakiet wspomnień, który ten dźwięk uruchamia. Wystarczy kilka nut z lotu nad Berk, żeby wróciło wrażenie chłodnego wiatru i lekkiego zawrotu głowy znad przepaści.

Muzyka animowana – równorzędny partner kina aktorskiego

Przez lata w dyskusjach o ścieżkach dźwiękowych dominowały filmy aktorskie, często widowiska wojenne, dramaty albo kino science fiction. Animacja traktowana bywała jak dodatek dla dzieci, co zaniżało jej rangę także w obszarze muzyki.

Historia „Jak wytresować smoka” przypomina, że to myślenie dawno się zestarzało. W animacji kompozytor ma często większą swobodę: obraz nie musi udawać realistycznego, łatwiej więc o bardziej odważne harmonie, dynamiczne zmiany tempa, stylistyczne żonglowanie gatunkami.

Dla wielu widzów właśnie ścieżki z animacji – od klasycznych produkcji Disneya po współczesne serie – stały się pierwszym kontaktem z muzyką orkiestrową w ogóle.

Dziecko, które słucha Powella, Williamsa czy Howarda w bajkach, po latach bez trudu odnajdzie się przy koncertach filmowych albo przy muzyce symfonicznej. To cichy, ale realny efekt uboczny takich partytur.

Dlaczego o Johnie Powellu wciąż mówi się za mało

Mimo imponującej listy tytułów, jego nazwisko nie pojawia się tak często w zbiorowej świadomości jak nazwiska kilku innych kompozytorów. Składa się na to kilka elementów: brak głośnych „franchise” z jego nazwiskiem na pierwszym planie, długi czas pracy głównie przy animacjach, rzadkie występy medialne.

W gronie twórców muzyki filmowej John Powell funkcjonuje jednak jak równorzędny partner wspomnianych gigantów. Reżyserzy chwalą go za umiejętność „wczytania się” w historię, a nie jedynie ozdobienia jej dźwiękiem. Widzowie – nawet ci, którzy nie kojarzą nazwiska – reagują żywiołowo na koncertach, gdy tylko rozpoznają pierwsze takty jego utworów.

Patrząc na jego dorobek w animacji, łatwo dostrzec pewną ciągłość: od bardziej komediowego „Shreka”, przez rytmiczne „Rio”, aż po dojrzalsze „Jak wytresować smoka”, w którym żart ustępuje miejsca opowieści o dorastaniu, stracie i lojalności.

Jak słuchać tej muzyki, żeby naprawdę zabrzmiała

Choć temat lotu nad Berk świetnie działa jako tło wiralowych filmików czy playlist do pracy, wiele zyskuje, gdy da mu się trochę przestrzeni. Kilka prostych nawyków sprawia, że takie utwory wchodzą pod skórę jeszcze mocniej:

• Słuchanie całego albumu zamiast pojedynczych hitów – wtedy widać, jak motywy wracają i zmieniają znaczenie.
• Próba przyporządkowania fragmentów do scen – nawet bez obrazu można odgadnąć, kiedy bohater walczy, a kiedy się boi.
• Słuchawki albo sensowne głośniki – w tej muzyce dużo dzieje się w tle: ciche smyczki, delikatne flety, dyskretna perkusja.
• Porównanie z innymi pracami Powella – choć styl się zmienia, łatwo wyłapać charakterystyczne „podpisy”.

Dla części słuchaczy takie podejście otwiera nagle nową warstwę ulubionych filmów. Nagle okazuje się, że emocje z seansu nie brały się wyłącznie z obrazu i dialogów, ale właśnie z precyzyjnie zaplanowanych wejść orkiestry.

Muzyka z „Jak wytresować smoka” ma jeszcze jedną ciekawą cechę: dobrze znosi upływ czasu. Po 16 latach nie brzmi staro ani „modnie po 2010 roku”. Wynika to z klasycznego, orkiestralnego języka, którego nie starzeje moda na konkretne brzmienia syntezatorów. Dzięki temu kolejne pokolenia mogą wracać do tego lotu nad wyspą Berk i wciąż mieć wrażenie, że przeżywają coś świeżego – nawet jeśli film znają już na pamięć.