Ta jelitowa bakteria może realnie wzmocnić twoje mięśnie

Naukowcy znaleźli w jelitach mikroba, którego obecność wiąże się z wyraźnie większą siłą mięśni – i to w różnym wieku.

Badanie prowadzone w Europie sugeruje, że to, co żyje w naszym przewodzie pokarmowym, może mieć równie duże znaczenie dla sprawności fizycznej jak siłownia czy dieta wysokobiałkowa. Na celowniku badaczy znalazła się konkretna bakteria, łączona z mocniejszym chwytem, większą masą mięśniową i lepszą wydolnością.

Bakteria z jelit, która „dopieka” mięśniom trening

Zespół badaczy przeanalizował skład mikrobioty jelitowej u 90 młodych dorosłych w wieku 18–25 lat oraz u 33 osób po 65. roku życia. Każdy uczestnik przeszedł serię testów sprawnościowych: pomiar siły uścisku dłoni, test na prasie do nóg, wyciskanie leżąc oraz badanie maksymalnego zużycia tlenu podczas wysiłku.

W próbkach kału znaleziono tysiące różnych mikroorganizmów, ale tylko jeden rodzaj szczególnie zwrócił uwagę. Chodzi o bakterie z rodzaju Roseburia, a zwłaszcza gatunek Roseburia inulinivorans. Tam, gdzie ją wykrywano, mięśnie wypadały lepiej w praktycznie każdym pomiarze siły.

Silniejsze mięśnie seniorów: osoby starsze, u których obecna była Roseburia inulinivorans, miały siłę uścisku dłoni wyższą średnio o około 29% niż uczestnicy bez tej bakterii.

Różnica robi wrażenie, bo dotyczy prostej, ale bardzo istotnej miary. Siła chwytu to w geriatrii jeden z najlepszych wskaźników ogólnej kondycji organizmu, ryzyka upadków, a nawet długości życia.

Młodzi i starsi – inne jelita, inne mięśnie

U młodych dorosłych większa liczba Roseburia inulinivorans również szła w parze z mocniejszym chwytem. W tej grupie wiązała się też z wyższą wydolnością krążeniowo-oddechową, mierzoną w testach wysiłkowych.

Różnice między pokoleniami okazały się spore. Wśród młodszych osób ten gatunek stanowił nawet 6,6% całej mikrobioty jelitowej, podczas gdy u seniorów średnio tylko około 1,3%. Im mniej tej bakterii, tym częściej pojawiały się gorsze wyniki siłowe i typowe oznaki starzenia się mięśni.

Ciekawostką jest to, że u starszych uczestników nie odnotowano poprawy w zakresie maksymalnego pochłaniania tlenu, czyli klasycznego wskaźnika wydolności tlenowej. Wydaje się więc, że wpływ mikroba dotyczy bardziej „mocy” mięśni niż samej kondycji oddechowo-krążeniowej.

Co dokładnie mierzyli naukowcy

• Siła uścisku dłoni – ręczny dynamometr, podstawowy marker siły ogólnej.
• Prasa do nóg – ile kilogramów badany jest w stanie wypchnąć nogami.
• Wyciskanie leżąc – klasyczne ćwiczenie na górne partie ciała.
• VO₂ max – maksymalne zużycie tlenu podczas wysiłku, wskaźnik wydolności.

Najwyraźniejszy związek z bakterią widać było w testach siły, szczególnie w pomiarze siły chwytu.

Eksperyment na myszach: 30% więcej siły po ośmiu tygodniach

Statystyczna korelacja to za mało, żeby mówić o realnym wpływie. Zespół badawczy poszedł więc krok dalej i przeniósł sprawę do laboratorium. Najpierw „wyczyszczono” myszom jelita z części drobnoustrojów za pomocą antybiotyków. Potem podawano im konkretne gatunki bakterii z rodzaju Roseburia.

Po ośmiu tygodniach myszy, które otrzymywały Roseburia inulinivorans, osiągnęły około 30% wzrost siły chwytu przednich łap w porównaniu z grupą kontrolną. To duża różnica jak na tak krótki czas i przy braku innych zmian w trybie życia zwierząt.

U mysz z probiotykiem mięśnie nie tylko były silniejsze, lecz także miały inny „profil” włókien, sprzyjający dynamicznym, krótkim wysiłkom.

Analiza tkanek mięśniowych pokazała, że u zwierząt karmionych tą bakterią włókna mięśniowe były grubsze. Wzrósł też udział tzw. włókien typu II, szybkich, wyspecjalizowanych w krótkich, intensywnych ruchach – sprint, wyskok, mocny wyrzut sztangi.

Zmiany aż na poziomie białek i enzymów

Naukowcy zaobserwowali też zmiany w ekspresji białek i enzymów odpowiedzialnych za produkcję energii w mięśniach. Świadczy to o tym, że bakteryjny sygnał z jelit wpływa na:

Taki „tuning” mięśni przez jelitowego mikroba sugeruje istnienie osi jelito–mięsień, gdzie substancje wytwarzane przez bakterie modulują pracę komórek mięśniowych.

Sarkopenia, czyli gdy mięśnie znikają z wiekiem

Utrata masy i siły mięśni to jeden z najpoważniejszych problemów zdrowotnych w starzejącym się społeczeństwie. Zjawisko to, znane jako sarkopenia, zaczyna się często już po 40. roku życia i przyspiesza po 60.

Osoby z zaawansowaną sarkopenią:

• częściej się potykają i upadają,
• trudniej wstają z krzesła czy łóżka,
• gorzej radzą sobie z codziennymi czynnościami,
• częściej trafiają do szpitala i domów opieki.

Opisane badanie wskazuje, że wraz z wiekiem udział Roseburia inulinivorans w mikrobiocie jelitowej maleje, dokładnie w tym okresie życia, kiedy sarkopenia staje się coraz częstsza. Naukowcy podejrzewają, że spadek liczby tej bakterii może być jednym z czynników przyspieszających osłabienie mięśni.

Jeśli bakteryjny „dopelniacz” siły mięśni faktycznie znika z wiekiem, celowane probiotyki mogą w przyszłości stać się elementem terapii przeciw sarkopenii.

Na czym polega działanie tej bakterii

Roseburia inulinivorans należy do bakterii jelitowych, które rozkładają błonnik i produkują krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Te związki – m.in. maślan – działają nie tylko w jelicie, lecz także ogólnoustrojowo: wpływają na stan zapalny, wrażliwość na insulinę, a prawdopodobnie również na anabolizm mięśni.

Badacze zwracają uwagę, że:

• nie zbadali jeszcze dokładnie wpływu bakterii na stan zapalny organizmu,
• nie przyjrzeli się szczegółowo sygnalizacji pomiędzy nerwami a mięśniami,
• nie potwierdzili, czy bakteria trwale kolonizuje jelita myszy.

Mimo tych luk dane z ludzi i zwierząt układają się w spójny obraz: im więcej tego konkretnego mikroorganizmu, tym lepsza siła i masa mięśni, a w mięśniach da się uchwycić konkretne zmiany biochemiczne.

Czy można „wyhodować” tę bakterię dietą?

Na razie za wcześnie, by kupować suplement z nazwą egzotycznego mikroba na etykiecie. Probiotyków zawierających Roseburia inulinivorans praktycznie nie ma w sprzedaży, a ich bezpieczeństwo i skuteczność w tej roli trzeba najpierw dobrze zbadać klinicznie.

Wiemy natomiast, że bakterie z rodzaju Roseburia lubią błonnik, zwłaszcza taki jak inulina. Naturalnie znajdziemy ją m.in. w:

• cykorii,
• topinamburze,
• cebuli i porach,
• czosnku,
• bananach,
• korzeniu mniszka lekarskiego.

Dieta bogata w różnorodne źródła błonnika zwykle sprzyja korzystnej mikrobiocie, co może tworzyć lepsze środowisko także dla takich „sportowych” bakterii. To nie zastąpi treningu, ale może działać jak dodatkowy, niewidoczny „sprzęt” wspierający efekty ćwiczeń.

Co to znaczy dla przeciętnej osoby trenującej

Jeśli regularnie ćwiczysz, wiadomość jest prosta: gra nie toczy się tylko o większe ciężary i białko, lecz również o jelita. Higiena życia, sen, mało ultraprzetworzonej żywności i więcej roślin na talerzu mogą pośrednio wpływać nie tylko na brzuch, ale i na wynik na siłowni.

Jeśli rzadko się ruszasz albo masz w rodzinie osoby starsze, ten kierunek badań otwiera obiecującą perspektywę. W przyszłości lekarz być może dobierze nie tylko plan ćwiczeń, lecz także probiotyk czy prebiotyk „szyty na miarę” mięśni danej osoby, tak jak dziś dobiera się leki na ciśnienie.

Mikrobiota działa jak gigantyczne, żywe laboratorium chemiczne, które przez całą dobę produkuje substancje wpływające na nasze tkanki. Zrozumienie, jak konkretne bakterie modulują mięśnie, może po latach doprowadzić do powstania nowych terapii nie tylko dla seniorów, ale też dla osób po urazach, długich hospitalizacjach czy chorobach wyniszczających mięśnie.

Na razie najrozsądniejszą strategią pozostaje klasyczne trio: ruch, sen i odżywcza, bogata w błonnik dieta. Jeśli jelitowi „pomocnicy” faktycznie wzmacniają nas od środka, to właśnie takim stylem życia dajemy im najlepsze warunki do pracy na rzecz naszych mięśni.