Nowe zasady emerytur dla matek od 1 września: kto zyska najwięcej

Od 1 września we Francji wchodzi w życie zmiana, która ma realnie podnieść przyszłe emerytury matek – zwłaszcza tych z przerwami w karierze.

Nowe przepisy dotyczą głównie sposobu liczenia świadczenia i dodatków za dzieci. Zmiany uderzają w sam rdzeń problemu, który znają tysiące kobiet: lata na częściach etatu, urlopy rodzicielskie, opieka nad dziećmi i praca „w kratkę” przekładają się na niższą emeryturę. Teraz część tych strat ma zostać zrekompensowana.

Dlaczego emerytura matek tak często jest niższa

We francuskim systemie wiele kobiet dociera do końca kariery z poczuciem, że zostały „ukarane” za macierzyństwo. Dość typowy scenariusz: kilka lat na urlopie rodzicielskim, kilka lat na pół etatu, częste zmiany pracy i okresy bez składek. W efekcie brakuje wymaganej liczby kwartałów, a średnia zarobków wypada słabiej.

Francuskie przepisy przewidują tzw. prawa rodzinne, które mają tę lukę częściowo zasypać. To przede wszystkim dodatkowe kwartały za dzieci, specjalne zasady dla urlopu rodzicielskiego oraz ułatwienia dla rodzica, który zostaje w domu. Do tego dochodzą podwyżki samej emerytury od trzeciego dziecka i szczególne wsparcie, gdy w rodzinie jest dziecko z niepełnosprawnością.

Nowy element od 1 września to zmiana sposobu liczenia podstawy emerytury: mniej branych pod uwagę lat oznacza wyższą średnią płac, a więc wyższe świadczenie.

Kwartały za dzieci: fundament praw emerytalnych matek

Podstawowy mechanizm we Francji to dodatkowe kwartały za urodzenie lub wychowanie dziecka. W systemie powszechnym matka może zyskać nawet do ośmiu kwartałów na jedno dziecko:

• 4 kwartały za ciążę, poród lub adopcję,
• 4 kolejne kwartały za faktyczną opiekę i wychowanie dziecka.

Te kwartały nie przypisują się do konkretnych lat kalendarzowych, tylko zwiększają łączną długość stażu ubezpieczeniowego. W praktyce przyspieszają uzyskanie pełnej emerytury i zmniejszają ryzyko obniżki za brak wymaganego stażu.

Przykład z francuskich wyliczeń: jeśli dla pełnej emerytury trzeba zebrać 172 kwartały, to dwoje dzieci „dorzuca” 16 kwartałów. Wtedy matka musi sama wypracować już nie 172, ale 156 kwartałów. To kilka lat różnicy.

Wcześniejsza emerytura i emerytura częściowa

Od 1 września pojawia się dodatkowe ułatwienie dla tych, które zaczęły pracę bardzo wcześnie. Do stażu wymaganego do wcześniejszego przejścia na emeryturę w ramach tzw. długiej kariery będzie można doliczyć do dwóch kwartałów na każde dziecko. Łatwiej więc będzie udowodnić wymagany staż i odejść przed ustawowym wiekiem emerytalnym.

Kolejny obszar to emerytura progresywna, czyli częściowa emerytura połączona z niepełnym etatem. We Francji można z niej skorzystać od 60. roku życia, jeśli ma się 150 kwartałów. Kwartały za dzieci również wchodzą do tej puli, co otwiera drogę do łagodnego wyjścia z rynku pracy.

Dodatkowe 10 procent emerytury od trzeciego dziecka

Wiele matek nie zdaje sobie sprawy, że przy trójce dzieci dochodzi znaczący bonus do emerytury. Przepisy zakładają podwyżkę świadczenia o 10 procent – i to zarówno w części podstawowej, jak i w większości programów dodatkowych. Uprawnienie przysługuje obojgu rodzicom, jest automatyczne i przyznawane na całe życie.

Dla osoby, która miałaby emeryturę na poziomie 1800 euro miesięcznie, oznacza to dodatkowe 180 euro co miesiąc, czyli 1980 euro łącznie. W skali roku to ponad 2000 euro więcej. Przy długim okresie pobierania świadczenia robi się z tego wyraźna suma.

Dziecko z niepełnosprawnością: dodatkowe kwartały

Jeśli w rodzinie jest dziecko z niepełnosprawnością co najmniej 80 procent i przyznano na nie specjalny zasiłek, rodzic może zyskać kolejne okresy składkowe. System przyznaje:

• 1 kwartał na początku okresu pobierania świadczenia na dziecko,
• następnie 1 kwartał za każde 30 miesięcy wypłaty zasiłku,
• w sumie maksymalnie 8 takich kwartałów.

Te kwartały dolicza się do kwartalnych uprawnień za urodzenie i wychowanie dziecka. Łącznie mogą więc mocno wydłużyć staż uwzględniany przy liczeniu emerytury i ułatwić osiągnięcie pełnego świadczenia.

Wyższa premia za pracę po osiągnięciu pełnego stażu

Francuski system zachęca matki, które mają już wymagany staż, żeby nie rzucały pracy z dnia na dzień. Dla kobiet urodzonych od 1964 roku, które osiągają pełny staż rok przed ustawowym wiekiem i mają co najmniej jeden kwartał za dzieci, przewidziano wyższą premię za dalszą pracę.

Za każdy dodatkowy kwartał przepracowany po uzyskaniu pełnego stażu emerytura rośnie o 1,25 procent, przy czym maksymalnie można zyskać 5 procent. W praktyce kilka kwartałów dłużej w pracy przekłada się na trwały wzrost świadczenia.

Nowy sposób liczenia emerytur matek od 1 września

Najgłośniejsza zmiana dotyczy sposobu wyznaczania zarobków, z których oblicza się świadczenie. Do tej pory we francuskim systemie powszechnym emerytura opierała się na średniej z 25 najlepszych lat pracy. Nowe przepisy wprowadzają wyjątki dla matek:

Z punktu widzenia wielu matek to kluczowa korekta. Najgorsze zarobkowo okresy to zwykle lata pracy na część etatu, powrotu po urlopie rodzicielskim albo krótkich, słabo płatnych kontraktów. Odrzucenie jednego lub dwóch takich lat z wyliczeń powoduje, że średnie wynagrodzenie, na którym opiera się emerytura, rośnie automatycznie.

Im mniej słabszych finansowo lat wchodzi do kalkulacji, tym wyższa średnia płac, a więc wyższa emerytura – bez konieczności dopłacania składek.

Urlop rodzicielski i rola ubezpieczenia dla rodzica w domu

Osobne zasady dotyczą okresów, gdy rodzic całkowicie poświęca się opiece nad dzieckiem. We Francji koniec z pracą nie musi oznaczać przerwy w stażu emerytalnym – pod warunkiem spełnienia określonych warunków.

Urlop rodzicielski: limit i zasada „co bardziej się opłaca”

Za czas urlopu rodzicielskiego można dostać tzw. dodatki emerytalne. Zasada mówi o:

• maksymalnie 3 latach na jedno dziecko,
• do 4 lat, gdy dziecko poważnie choruje lub ma znaczną niepełnosprawność.

Te okresy mogą zostać wliczone do stażu emerytalnego jako zamiennik kwartałów za ciążę i wychowanie. Ubezpieczyciel nie kumuluje obu przywilejów – wybiera opcję, która daje wyższą emeryturę. W praktyce oznacza to konieczność indywidualnej analizy: dla części matek korzystniejsze będą standardowe kwartały za dziecko, dla innych – długi urlop rodzicielski wliczony do stażu.

AVPF: gdy rodzic zostaje w domu

Dla rodziców, którzy na dłużej rezygnują z etatu i zajmują się dzieckiem w domu, funkcjonuje we Francji specjalny mechanizm ubezpieczenia emerytalnego. W jego ramach można uzyskać do czterech kwartałów rocznie, wyliczanych tak, jakby rodzic zarabiał równowartość płacy minimalnej.

Te wirtualne składki liczą się podwójnie: zarówno do długości stażu emerytalnego, jak i do średniej płac wykorzystywanej w obliczeniach. Dzięki temu lata spędzone przy dzieciach nie wypadają całkowicie z emerytalnego życiorysu, co ma duże znaczenie w przypadku długich przerw w karierze.

Co te francuskie zmiany mówią polskim rodzicom

Dyskusja we Francji dobrze pokazuje wyzwanie, z którym mierzą się również polskie matki. Przerwy w pracy z powodu opieki nad dziećmi, praca na niepełny etat czy opieka nad dzieckiem z niepełnosprawnością zawsze odbijają się na przyszłym świadczeniu. Francuski przepis, który skraca liczbę lat wchodzących do podstawy emerytury, wprost uderza w ten problem: system nie „karze” kobiet za lata gorszych zarobków.

Dla osoby planującej swoją ścieżkę zawodową i rodzinną to ważny sygnał: warto interesować się szczegółami systemu emerytalnego, bo one często przesądzają o setkach euro w kieszeni miesięcznie. Wiele uprawnień działa automatycznie, ale część trzeba samodzielnie sprawdzić, udokumentować i dopilnować, żeby trafiły do historii ubezpieczeniowej.

Przykład Francji pokazuje też, że nawet na późnym etapie kariery da się jeszcze coś poprawić. Dłuższa praca po osiągnięciu pełnego stażu, skorzystanie z częściowej emerytury czy odpowiednie zaplanowanie urlopu rodzicielskiego potrafią wyraźnie zmienić końcową kwotę na przelewie. Dla wielu kobiet to różnica między bardzo skromnym a względnie bezpiecznym życiem na emeryturze.