Nietoperze na strychu? Sprawdzone i humanitarne sposoby na pozbycie się ich z domu

Choć nietoperze zjadają ogromne ilości komarów i innych insektów, ich obecność w domu to już inna historia: ryzyko sanitarne, nieprzyjemny zapach, uszkodzenia konstrukcji. Skuteczne i zgodne z prawem pozbycie się kolonii wymaga planu, wiedzy o ich zwyczajach oraz cierpliwości.

Dlaczego nietoperze wybierają akurat twój dom

Dla nietoperza dom jednorodzinny czy blok to idealny zamiennik szczeliny skalnej. Strychy, pustki w ścianach, nieużywane kominy i belki dachowe dają to, czego te zwierzęta szukają najbardziej: ciepło, ciemność i spokój. W takich warunkach mogą tworzyć kolonie rozrodcze, zwłaszcza latem.

Nietoperz wciśnie się tam, gdzie nam trudno włożyć palec. Wystarczy szczelina szerokości kilku milimetrów, by cała kolonia znalazła wejście. Z zewnątrz budynek może wyglądać na szczelny, a mimo to w kalenicy dachu, przy okapie lub przy kominie powstają niewielkie pęknięcia, którymi zwierzęta wchodzą do środka.

Duże znaczenie ma też otoczenie. Dom położony w pobliżu lasu, łąk, zbiornika wodnego czy pól uprawnych kusi nietoperze obfitością owadów. Tam, gdzie jest dużo komarów i ciem, prędzej czy później pojawi się też ich nocny łowca. Coraz częściej kolonie zasiedlają także budynki w miastach, gdzie latarnie przyciągają insekty, a stare kamienice pełne są szczelin.

Jak rozpoznać, że w domu zadomowiły się nietoperze

Im szybciej zauważysz problem, tym łatwiej go opanować. Najbardziej typowe sygnały to:

• delikatne piski i szuranie słyszane najczęściej o zmierzchu lub tuż przed świtem,
• ciemne, smoliste ślady przy szczelinach, w które nietoperze wciskają się każdego dnia,
• nagromadzenie odchodów (guano) pod wlotem lub na strychu – przypominają małe, kruche granulek, które po ściśnięciu rozpadają się na błyszczący proszek (resztki owadów),
• widok lecących z dachu zwierząt o charakterystycznym, nieregularnym locie o zmroku.

Nietoperze przenoszą grzyba związanego z chorobą układu oddechowego – histoplazmozą. Nigdy nie sprzątaj ich odchodów bez maski, rękawic i odzieży ochronnej.

Guano potrafi gromadzić się latami, wnika w drewno i izolację, a przy większych koloniach prowadzi do silnego, gryzącego zapachu oraz ryzyka rozwoju pleśni. Dlatego samo „wypuszczenie” zwierząt to za mało, trzeba też bezpiecznie posprzątać po ich pobycie.

Prawo a usuwanie nietoperzy z budynków

W Polsce i w wielu innych krajach nietoperze znajdują się pod ścisłą ochroną. Oznacza to, że nie wolno ich zabijać, łapać ani niszczyć miejsc, w których się rozmnażają. Za nielegalne działania grożą wysokie kary finansowe.

Zanim zaczniesz jakiekolwiek prace, skontaktuj się z regionalną dyrekcją ochrony środowiska, lokalnym przyrodnikiem lub wyspecjalizowaną firmą zajmującą się takimi interwencjami. Fachowiec oceni gatunek, liczebność kolonii i określi, w jaki sposób można je bezpiecznie i legalnie wyprowadzić.

Kiedy można, a kiedy nie można ich usuwać

Przy nietoperzach kluczowe staje się pytanie nie „jak”, ale „kiedy”. W złym momencie nawet najbardziej delikatna metoda może wyrządzić ogromną szkodę.

Przestraszony w czasie snu zimowego nietoperz zużywa rezerwy tłuszczu, których nie zdąży uzupełnić. Kilka takich „pobudek” może skończyć się dla niego śmiercią jeszcze przed wiosną.

Humanitarne metody wyprowadzania nietoperzy

Zasada numer jeden: pozwól im wyjść, ale nie wrócić

Najbardziej etycznym i skutecznym sposobem są specjalne przejścia jednokierunkowe. To rurki, tuleje lub elastyczne „rękawy”, które montuje się w miejscu, gdzie nietoperze wylatują na żer. Zwierzę może przez nie wyjść, ale z powrotem droga jest już zablokowana.

Zanim cokolwiek zamontujesz, trzeba bardzo dokładnie poobserwować budynek. O zmierzchu stań w odpowiedniej odległości i śledź loty zwierząt. Często korzystają z kilku otworów na raz, a pominięcie jednego sprawia, że kolonia zostaje w środku, mimo pozornej „blokady”.

Dobrze przeprowadzona akcja wyprowadzania nietoperzy trwa przynajmniej kilka dni – nie zamykaj otworów tego samego wieczoru, w którym widzisz pierwszy wylot.

Uszczelnianie budynku po wylocie

Gdy po kilku wieczorach przestajesz obserwować ruch przy otworach, można przejść do ostatecznego zamknięcia wszystkich szczelin. Warto zrobić to solidnie, bo nietoperze mają świetną pamięć do swoich dawnych kryjówek.

Sprawdzą się między innymi:

• pianka montażowa do mikroszczelin wokół rur, przewodów i łączeń materiałów,
• wełna stalowa lub miedziana wciśnięta w większe otwory, a dopiero potem zalana uszczelniaczem,
• metalowa siatka o drobnych oczkach na kratki wentylacyjne i otwory w kalenicy,
• listwy i uszczelki drzwiowe przy wejściach na strych,
• zabezpieczenia kominów i wywiewek wentylacyjnych, które przepuszczają powietrze, ale nie zwierzęta.

Profesjonalne firmy zajmujące się takim zabezpieczaniem często dają gwarancję, że kolonia nie wróci, a w razie kłopotu przyjeżdżają poprawić pracę bez dodatkowej opłaty. Tego typu usługa obejmuje zwykle również bezpieczne usunięcie guana, skażonej izolacji i dezynfekcję strychu.

Jak zadbać, żeby nietoperze nie wróciły

Regularna kontrola dachu i elewacji

Raz w roku warto przejść się dookoła domu i na strych. Szukaj pęknięć przy kominach, łączeniach blachy i dachówek, przy podbitce, w narożnikach ścian. Najlepszy moment to wczesna wiosna, zanim rozpocznie się sezon rozrodczy.

Drobne szczeliny uszczelniaj od razu, nie czekając, aż staną się większym problemem. W wielu domach szczególnie zdradliwe bywają miejsca, gdzie styka się drewno z tynkiem lub cegłą – tam materiał z czasem pracuje i pojawiają się niewielkie otwory.

Daj nietoperzom alternatywę – specjalne schrony

Nie chodzi o wojnę z przyrodą, tylko o przeniesienie kolonii z wnętrza domu na zewnątrz. Dlatego ciekawym rozwiązaniem są tzw. domki dla nietoperzy, montowane na ścianie budynku lub na słupie w ogrodzie.

Taki schron:

• wiesza się minimum kilka metrów nad ziemią,
• najlepiej od strony wschodniej lub południowo-wschodniej, by łapał poranne słońce,
• musi być wykonany z chropowatego materiału, który ułatwia zwierzętom wspinanie się do środka.

Kolonia, która miała wcześniej wejście np. przez szczelinę pod dachem, z czasem może przenieść się do przygotowanego schronu, jeśli budynek stanie się niedostępny. Zyskujesz ciszę w domu, a ogród nadal korzysta z naturalnego „odkomarzania”.

Zmień otoczenie domu na mniej atrakcyjne dla owadów

Nietoperze przylatują tam, gdzie obficie latają owady. Im mniej insektów kręci się przy elewacji, tym mniejsza szansa, że zwierzęta zainteresują się twoim dachem. Pomaga ograniczenie mocnego światła przy samym budynku – lampy można przenieść dalej w głąb ogrodu lub zastąpić je światłem o barwie mniej przyciągającej nocne owady.

Warto też przyciąć gałęzie drzew, które niemal dotykają dachu. To naturalne „mosty” dla wielu zwierząt, w tym nietoperzy, które chętnie wykorzystują je jako punkt startu tuż przed wlotem do szczeliny.

Kiedy lepiej wezwać specjalistę

Nie każdą sytuację da się bezpiecznie ogarnąć na własną rękę. Jeśli na strychu widać duże ilości odchodów, pojawił się intensywny, duszący zapach, a w nocy słyszysz całe „stado” – sensowniej zapłacić za profesjonalną usługę niż ryzykować zdrowiem i uszkodzeniem konstrukcji.

Specjalista sprawdzi, czy w kolonii nie ma gatunków szczególnie rzadkich, doradzi odpowiedni termin działań i zaproponuje rozwiązania techniczne dobrane do konkretnego budynku. Dla wielu właścicieli domów taka jednorazowa inwestycja oznacza spokój na lata.

Zdarza się też, że do mieszkania przypadkiem wleci pojedynczy osobnik. W takiej sytuacji zwykle wystarczy zamknąć drzwi do reszty mieszkania, otworzyć szeroko okno w pokoju z nietoperzem, zgasić światło i dać zwierzęciu chwilę na znalezienie wyjścia. Nie chwytaj go gołymi rękami, bo w razie ugryzienia konieczna może być konsultacja medyczna.

Nietoperze budzą skrajne emocje, ale w ekosystemie odgrywają rolę sprzymierzeńca człowieka. Właściwie poprowadzone działania pozwalają pogodzić wygodę domowników z ochroną przyrody: dom pozostaje cichy i czysty, a okoliczne pola i ogrody nadal korzystają z naturalnej armii nocnych łowców.