Myjesz truskawki tylko pod kranem? Dietetycy łapią się za głowę

Chwila pod kranem, szybkie odsączenie, do miski i na stół.

Brzmi znajomo? Truskawki aż proszą się o takie skróty.

Coraz więcej badań pokazuje jednak, że ten nawyk tylko udaje troskę o zdrowie. Czerwone owoce wyglądają świeżo, pachną obłędnie, ale na skórce wciąż może siedzieć mieszanka pestycydów, której nie widać gołym okiem.

Truskawka – piękna na talerzu, mniej piękna w raportach

W zestawieniach obciążenia owoców środkami ochrony roślin truskawki regularnie zajmują miejsca na podium. Analizy organizacji monitorujących bezpieczeństwo żywności pokazują, że to jeden z najbardziej „spryskanych” owoców, jakie trafiają do naszych koszyków.

Badania amerykańskiego departamentu rolnictwa wykazały, że:

• praktycznie wszystkie próbki truskawek z upraw konwencjonalnych zawierały przynajmniej jeden rodzaj pozostałości pestycydów,
• wielu próbkach znaleziono jednocześnie po kilka–kilkanaście różnych substancji,
• łącznie wykryto dziesiątki związków chemicznych stosowanych w ochronie roślin.

Chodzi między innymi o środki grzybobójcze i owadobójcze, które mają chronić plantacje przed pleśnią, szkodnikami i chorobami. Z perspektywy rolnika to konieczność, z perspektywy konsumenta – sygnał ostrzegawczy, że mycie „na szybko” to zdecydowanie za mało.

Truskawka uchodzi za jeden z najbardziej zanieczyszczonych pestycydami owoców. Samo przepłukanie pod wodą nie usuwa zdecydowanej większości pozostałości.

Dlaczego mycie pod bieżącą wodą tak słabo działa

Przelanie owoców zimnym strumieniem z kranu usuwa drobinki piasku, ziemi i część mikroorganizmów z powierzchni. Z pestycydami radzi sobie znacznie gorzej.

Nowoczesne środki ochrony roślin są „odporne na deszcz”

Współczesne preparaty opracowuje się tak, by nie zmywały się przy pierwszej ulewie. Często są częściowo tłuszczolubne i silnie przylegają do skórki owocu. Dla plantatora to plus: oprysk działa dłużej. Dla osób jedzących te owoce – minus, bo zwykła woda ma z taką warstwą ograniczony kontakt.

Badania uniwersyteckie pokazują, że krótkie opłukanie truskawek pod kranem usuwa przeciętnie zaledwie 10–20% pozostałości, głównie tych łatwo rozpuszczalnych w wodzie. Reszta siedzi nadal na powierzchni albo w zagłębieniach między nasionkami.

Typowy błąd: odrywanie szypułek przed myciem

Drugi częsty nawyk w kuchni tylko pogarsza sytuację. Gdy odrywamy zielone ogonki przed włożeniem truskawek do miski z wodą, otwieramy drogę do środka owocu. Wtedy cała zanieczyszczona woda – wraz z bakteriami i pozostałościami chemii – może łatwiej dostać się do miąższu.

Truskawki zawsze myj w całości, z szypułkami. Dopiero po osuszeniu usuń zieloną część nożem lub palcami.

Banan w roli bohatera? Nie – tu wygrywa soda

W ostatnich latach naukowcy porównali różne domowe sposoby mycia owoców. Na podium trafiła metoda, którą wiele osób zna, ale rzadko stosuje przy truskawkach: kąpiel w roztworze sody oczyszczonej przeznaczonej do jedzenia.

Dlaczego roztwór z sodą oczyszczoną działa lepiej

Woda z dodatkiem sody ma lekko zasadowy odczyn. W takich warunkach część pestycydów na powierzchni owocu ulega częściowemu rozkładowi, a wiązania między cząsteczkami a skórką słabną. Roztwór dosłownie pomaga „odkleić” warstwę zanieczyszczeń od owocu, nie uszkadzając przy tym jego struktury, jeśli zachowamy odpowiednie stężenie i czas.

W jednym z eksperymentów, przeprowadzonym na jabłkach, po kilkunastu minutach leżenia w wodzie z sodą zniknęło nawet około 90% pozostałości z powierzchni. Przy truskawkach efekt również jest znacznie lepszy niż przy samym przepłukaniu pod kranem.

Instrukcja krok po kroku: jak naprawdę umyć truskawki

Proporcje i czas mają znaczenie. Zbyt krótkie moczenie niewiele da, zbyt długie może pogorszyć konsystencję owoców.

Dzięki kąpieli w roztworze sody możesz pozbyć się zdecydowanej większości pozostałości chemicznych z powierzchni truskawek, przy niewielkim nakładzie pracy i kosztów.

Ocet, sól, woda z kranu – co daje mniejszy efekt

W domowych poradach często przewijają się inne pomysły: ocet, sól, sama woda. Badania porównawcze pokazują, że efekty mocno się różnią.

• Woda z octem (jedna część octu na pięć części wody) potrafi usunąć mniej więcej 60–70% pozostałości z powierzchni. Dobrze radzi sobie także z częścią drobnoustrojów, choć może lekko zmienić smak owoców, jeśli moczenie trwa za długo.
• Ciepła woda z solą wypada słabiej – zwykle zatrzymuje się w granicach 40–60% redukcji. Nadaje się raczej do warzyw o grubszej skórce.
• Sama woda z kranu usuwa jedynie niewielką część zanieczyszczeń, głównie luźno związanych z powierzchnią.

W jednym miejscu naukowcy są zgodni: płyny do mycia naczyń czy detergenty łazienkowe absolutnie nie nadają się do czyszczenia żywności. Zostawiają własną chemię na powierzchni produktów i mogą zaszkodzić zdrowiu bardziej niż to, z czym mają walczyć.

Truskawki „eko” też trzeba porządnie umyć

Wiele osób myśli, że owoce z upraw ekologicznych nie wymagają szczególnej obróbki przed zjedzeniem. To złudne poczucie bezpieczeństwa. Na plantacjach dopuszczonych w rolnictwie ekologicznym używa się innych środków ochrony, ale wciąż są to substancje aktywne, działające na grzyby czy owady.

Do tego dochodzi problem tzw. zanieczyszczeń pośrednich: wiatr potrafi przenieść drobne ilości pestycydów z sąsiednich pól, a woda opadowa może spłukiwać resztki oprysków z innych upraw. Dlatego truskawki z napisem „bio” także warto wrzucić do miski z wodą i sodą, a nie tylko szybko opłukać.

Nawet przy owocach z upraw ekologicznych najrozsądniej jest stosować ten sam rytuał mycia: kąpiel w roztworze sody, krótki prysznic z kranu, dokładne osuszenie.

Czego unikać, żeby truskawki zostały świeże i bezpieczne

Dobre mycie to jedno, ale łatwo przy okazji zniszczyć owoce albo skrócić im trwałość. Kilka prostych zasad zdecydowanie poprawia sytuację:

• nie myj truskawek „na zapas”, tylko bezpośrednio przed jedzeniem lub przygotowaniem deseru – wilgoć przyspiesza pojawienie się pleśni,
• nie zostawiaj ich długo zanurzonych, zwłaszcza w ciepłym roztworze, bo szybko robią się miękkie i tracą jędrność,
• nie trzymaj umytych owoców w zamkniętym pojemniku bez wentylacji – zbierająca się para wodna to idealne warunki dla drobnoustrojów,
• nie używaj brudnych ściereczek czy gąbek kuchennych do osuszania, bo możesz przenieść na owoce bakterie z innych powierzchni.

Jak to przełożyć na codzienne nawyki w kuchni

Z zewnątrz cała ta procedura brzmi jak sporo zachodu, ale w praktyce da się ją wpleść w zwyczajne gotowanie. Wystarczy od razu po przyniesieniu truskawek do domu przygotować miskę z roztworem sody i wrzucić owoce do kąpieli. W tym czasie można ubijać śmietanę, kroić ciasto na spód tarty albo przygotowywać owsiankę.

Po kwadransie pozostaje tylko szybkie przepłukanie i osuszenie. Tak wyczyszczone truskawki nadają się nie tylko do jedzenia na surowo, ale też do mrożenia czy przygotowywania musów dla dzieci, gdzie szczególnie zależy nam na ograniczeniu kontaktu z chemią.

Warto też mieć z tyłu głowy, że żaden domowy sposób nie usunie stu procent wszystkich substancji, które mogły trafić na owoce w trakcie uprawy. Kąpiel w roztworze sody radykalnie zmniejsza ich ilość, a połączenie tego z wybieraniem owoców z mniejszych gospodarstw, kupowaniem ich w szczycie sezonu i urozmaiconą dietą daje dużo bardziej realną ochronę niż same zapewnienia z etykietek.