Masz to w ogrodzie? Te rośliny tworzą raj dla kleszczy

Coraz cieplejsze wiosny sprawiają, że kleszcze przestają być problemem tylko w lesie.

Coraz częściej czają się dosłownie za domem.

Wiele osób obwinia konkretne gatunki roślin, tymczasem kleszcze tak naprawdę korzystają z tego, jak zorganizowany jest ogród: gdzie jest cień, wilgoć i gęsta zieleń. Wystarczy kilka źle utrzymanych zakątków, by stworzyć im idealne warunki.

Nie konkretna roślina, lecz mikroklimat ogrodu

Kleszcz nie “wybiera” sobie gatunku rośliny jak pszczoła kwiatów. Interesuje go miejsce, w którym ma chłodno, wilgotno i bezpiecznie. Dlatego tak chętnie zasiedla obrzeża działek, zarośnięte zakątki i niekoszone trawniki.

Kleszcze przyciąga nie nazwa rośliny, ale połączenie cienia, wilgoci i gęstej zieleni tworzące swoisty mikroklimat.

Największe skupiska kleszczy zwykle pojawiają się tam, gdzie:

• trawa rośnie wysoka i jest rzadko koszona,
• leżą grube warstwy starych liści,
• krzewy tworzą szczelne ściany zieleni,
• pod koronami drzew panuje półmrok i zalega wilgoć.

Badania uczelni rolniczych i leśnych z różnych krajów pokazują, że kluczowe są właśnie warunki otoczenia: gęsta roślinność, brak słońca i zatrzymująca się woda. Sam gatunek rośliny ma znaczenie drugorzędne.

Rośliny i miejsca, które szczególnie sprzyjają kleszczom

Niektóre nasadzenia częściej “zbierają” kleszcze, bo z natury tworzą chłonne, wilgotne plątaniny zieleni. To z nich najłatwiej tworzy się zielona dżungla przy ziemi.

Gęste krzewy i nieprzeniknione żywopłoty

Zbyt zagęszczone krzewy to gotowy hotel dla kleszczy. Silnie przycięty, równy żywopłot nie jest takim problemem, ale:

• rozrośnięte forsycje, tawuły, ligustry, berberysy,
• stare tuje z suchymi gałęziami w środku,
• krzewy owocowe, pod którymi nikt nie grabi liści,

tworzą przy ziemi ciemne, wilgotne tunele. Tam właśnie kleszcze czekają na przechodzące psy, koty i ludzi.

Wysoka trawa i “dzika łąka” bez kontroli

Modne łąki kwietne, rabaty naturalistyczne czy pozostawiane “dzikie zakątki” mogą być cenne dla owadów. Jeśli jednak trawa rośnie bez żadnej kontroli, łatwo przekształca się to w siedlisko kleszczy.

Im wyższa i gęstsza trawa przy ścieżkach oraz miejscach zabawy dzieci, tym większe ryzyko kontaktu z kleszczami.

Najbardziej ryzykowne są pasy wysokiej trawy:

• wzdłuż ogrodzenia sąsiadującego z nieużytkami,
• przy kompostownikach i składowiskach drewna,
• wokół altanek, gdzie rzadko ktoś wchodzi z kosiarką.

Rośliny okrywowe i płożące dywany

Bluszcz, barwinek, runianka, niektóre odmiany trzmieliny czy gęste rozchodniki – wszystkie te rośliny tworzą szczelne dywany przykrywające ziemię. Same w sobie nie “przyciągają” kleszczy, ale:

Gęsty dywan roślin, pod którym długo utrzymuje się wilgoć, to idealne schronienie dla kleszczy w upalne dni.

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy:

• rośliny okrywowe rosną w głębokim cieniu drzew,
• nikt nie usuwa z nich zeschłych liści,
• są posadzone tuż przy ławkach, huśtawkach lub piaskownicy.

Jak ogarnąć ogród, żeby nie zachęcał kleszczy

Dobra wiadomość dla ogrodników: nie trzeba wyrzucać ulubionych roślin. Wystarczy zmienić sposób, w jaki się je prowadzi i dbać o porządek w strategicznych miejscach.

Regularne cięcie i wietrzenie zieleni

Główna zasada brzmi: gęste może zostać, ale musi “oddychać”. Krzewy warto przycinać tak, by przy ziemi nie tworzyły muru z gałęzi. Dzięki temu do podłoża dociera powietrze i słońce, a chwasty i liście nie zalegają latami.

• co wiosnę przerzedzaj żywopłoty i większe krzewy,
• wycinaj najstarsze, chore i krzyżujące się pędy,
• pod koronami drzew rób widoczne “okna” w runie roślinnym.

Wysoką trawę dobrze jest zostawiać tylko w miejscach oddalonych od ścieżek i stref zabawy. Przy domu, tarasie i huśtawce dziecięcej lepiej utrzymywać niższe koszenie.

Usuwanie liści i tworzenie suchych barier

Stare liście i resztki roślin zalegające przez cały sezon to wilgotna kołdra, w której kleszcze czują się bezpiecznie. Zamiast rozgarniać je pod krzaki, lepiej zebrać i przenieść na kompost w jednym, wyznaczonym miejscu.

Pas suchych materiałów między trawnikiem a zaroślami utrudnia kleszczom wędrówkę w stronę miejsc, gdzie często przebywają ludzie.

Taki pas można zrobić na przykład z:

• ozdobnych kamieni lub żwiru,
• kory sosnowej lub grubszych zrębków,
• płytek ogrodowych ułożonych w prostą alejkę.

Tabela: gdzie kleszcze czują się najlepiej w ogrodzie

Ochrona domowników i zwierząt w ogrodzie

Kleszcze rzadko “spadają z drzewa”. Zwykle przechodzą na człowieka albo psa, gdy ten ociera się o rośliny. Dlatego trasy spacerowe i miejsca wypoczynku w ogrodzie powinny być jak najbardziej przejrzyste.

Psy, koty i inne zwierzaki

To właśnie zwierzęta najczęściej “przynoszą” kleszcze z zarośli do domu. Po spacerze po działce lub po dłuższym czasie spędzonym przy krzakach warto przejrzeć:

• okolice uszu,
• szyję i kark,
• pachwiny,
• miejsce pod obrożą oraz między palcami.

Warto porozmawiać z weterynarzem o preparatach przeciwkleszczowych: krople na kark, obroże, tabletki. Skuteczność różnych metod bywa różna, więc dobrze dobrać je do stylu życia psa czy kota.

Jak zabezpieczyć siebie

Spacer po własnym ogrodzie nie kojarzy się z ryzykiem, a mimo to wiele zakażeń boreliozą zaczyna się właśnie w przydomowej zieleni. Prosta rutyna potrafi zminimalizować ryzyko:

• do prac przy krzewach i wysokiej trawie zakładaj długie spodnie i skarpetki,
• używaj preparatów przeciwkleszczowych na odsłoniętą skórę,
• po dłuższej pracy w ogrodzie obejrzyj dokładnie nogi, pachwiny, brzuch i kark.

Jeśli zauważysz wczepionego kleszcza, usuń go jak najszybciej specjalną pęsetą lub przyrządem do wykręcania. Po kilku dniach obserwuj miejsce wkłucia. Gdy pojawi się rumień, gorączka lub objawy grypopodobne, warto skontaktować się z lekarzem.

Ładny ogród może być jednocześnie bezpieczny

Myśląc o kleszczach, wiele osób ma odruch: wyciąć wszystko, co gęste i zacienione. Nie ma takiej potrzeby. Rośliny da się prowadzić w taki sposób, by dalej zdobiły, a jednocześnie nie tworzyły niekontrolowanych zarośli.

Dobrze zaplanowana przestrzeń dzieli ogród na kilka stref: reprezentacyjną przy domu, spokojniejsze zakątki dalej i fragment bardziej “dziki”, ale rzadko odwiedzany. To w tej ostatniej części można pozwolić sobie na bujniejszą roślinność, a jednocześnie ograniczyć tam ruch dzieci i zwierząt. Dzięki temu zachowujesz bioróżnorodność, ale zmniejszasz ryzyko kontaktu z kleszczami w codziennym użytkowaniu ogrodu.