Limit 50 litrów na dzień? Europa zaczyna racjonować paliwo

W Europie pojawiają się pierwsze limity na tankowanie, a ceny ropy skaczą o kilkadziesiąt procent w kilka tygodni.

Zamknięcie strategicznej cieśniny morskiej przez Iran uruchomiło efekt domina: drożejący Brent, nerwowe kolejki na stacjach i coraz odważniejsze ruchy rządów. Jedne państwa wprowadzają twarde limity na litry, inne próbują ratować kierowców obniżkami podatków.

Iran blokuje kluczową cieśninę, ropa drożeje jak na sterydach

Od kilku dni ruch tankowców przez wąski przesmyk między Zatoką Perską a Oceanem Indyjskim jest wstrzymany. Przez ten obszar normalnie przepływa około jednej piątej światowego eksportu ropy naftowej. To wystarczyło, żeby rynki paliw wpadły w silną turbulencję.

Notowania ropy Brent, będącej głównym punktem odniesienia dla cen w Europie, wystrzeliły z 73 do 112 dolarów za baryłkę w mniej niż miesiąc. To ponad 50-procentowy skok, który z niewielkim opóźnieniem pojawia się na pylonach stacji benzynowych w całej Europie.

Powyżej 50-procentowego wzrostu ceny ropy w kilka tygodni to poziom typowy dla poważnych kryzysów geopolitycznych i niemal gwarancja odczuwalnego uderzenia w portfele kierowców.

Choć magazyny paliw w wielu krajach są nadal dobrze wypełnione, sama informacja o blokadzie i rosnących cenach wystarczyła, by uruchomić mechanizm dobrze znany ekonomistom: panikę zakupową.

Słowenia: limit 50 litrów dziennie dla kierowcy

Najostrzejsza reakcja pojawiła się na razie w Słowenii. Tamtejszy rząd ogłosił stan paliwowej mobilizacji i w niedzielę wprowadził oficjalne limity tankowania dla osób prywatnych i firm.

Dla kierowców indywidualnych w Słowenii obowiązuje limit 50 litrów paliwa dziennie, a dla firm i tzw. użytkowników priorytetowych – 200 litrów.

Do grupy uprzywilejowanych zaliczono m.in. rolników i przedsiębiorstwa kluczowe dla funkcjonowania gospodarki. Premier kraju zapewnia, że magazyny są pełne i „nie grozi realny brak paliwa”. Głównym problemem okazała się logistyka oraz zachowania samych kierowców.

Panika na stacjach i tankowanie „pod korek”

Słoweńskie władze opisują dwa zjawiska, które przyspieszyły kryzys na lokalnych stacjach:

• masowe tankowanie „na zapas” przez mieszkańców, często z kanistrami,
• przyjazdy kierowców z sąsiednich krajów, kuszonych nadal stosunkowo niskimi cenami paliw.

Efekt? Kolejki na stacjach, szybsze niż zwykle opróżnianie dystrybutorów i konieczność wprowadzenia dziennych limitów, aby rozciągnąć dostępne zasoby w czasie i uspokoić sytuację.

Słowenia stała się więc pierwszym krajem Unii Europejskiej, który w obecnym kryzysie zdecydował się na klasyczne racjonowanie paliwa, znane raczej z podręczników historii gospodarczej niż z ostatnich lat.

Hiszpania wybiera inną drogę: wielka ulga podatkowa

W tym samym czasie w Hiszpanii rząd postanowił nie ruszać bezpośrednio ilości tankowanego paliwa, tylko cenę przy dystrybutorze. W życie wszedł tam duży pakiet ratunkowy, który wprost uderza w podatki nakładane na benzynę i diesel.

Hiszpania obniżyła stawkę VAT na paliwa z 21 do 10 procent i dodatkowo zmniejszyła wysokość specjalnej akcyzy na produkty ropopochodne.

To jedna z kluczowych pozycji w liczącym około 80 punktów planie kryzysowym, który ma złagodzić pierwszą falę skutków gospodarczych napięć na Bliskim Wschodzie. Ministerstwo transportu wylicza, że przeciętny kierowca oszczędza około 20 eurocentów na litrze, a przy pełnym baku różnica potrafi sięgnąć 8 euro.

Kolejki do tańszego paliwa i cięcia w akcyzie

Niższe ceny od razu przyciągnęły kierowców. Media opisują długie sznury aut, które formowały się na stacjach już od rana w dniu wejścia nowych przepisów. Dla wielu rodzin liczonych w dziesiątkach euro oszczędności miesięcznie to realna ulga.

Hiszpański pakiet zawiera też dodatkowe elementy fiskalne:

Hiszpański rząd stawia więc na łagodzenie szoku cenowego, licząc, że uda się utrzymać konsumpcję i ograniczyć presję inflacyjną w krótkim czasie.

Szwecja szykuje majowe obniżki podatków na paliwa

W ślad za Madrytem idzie także Szwecja, choć na razie na poziomie zapowiedzi. Tamtejszy gabinet zaproponował redukcję obciążeń, która miałaby wejść w życie od maja, jeśli parlament da na to zielone światło.

Plan zakłada obniżkę ceny litra benzyny o około 9 eurocentów oraz litra diesla o około 4 eurocenty, poprzez zmiany w podatkach.

Premier Szwecji podkreśla, że lokalna gospodarka odczuwa presję zdarzeń na Bliskim Wschodzie i innych napięć geopolitycznych. Wysokie ceny paliw szybko przenoszą się na koszty transportu i logistyki, a po chwili na ceny żywności i usług. Stąd decyzja o interwencji podatkowej.

Krótkoterminowe ratowanie sytuacji czy zapowiedź większych kłopotów?

Choć reakcje krajów różnią się formą, ich sedno jest podobne: kupić czas. Jedni robią to przez racjonowanie, inni przez podatki. Wszyscy próbują spowolnić uderzenie kryzysu paliwowego w zwykłych obywateli i firmy.

Tu pojawia się jednak zasadniczy problem. Niezależnie od tego, czy państwo ogranicza litry, czy dopłaca do ceny przy dystrybutorze, końcowy rachunek zależy i tak od notowań ropy na światowych rynkach. A te pozostają bezpośrednio związane z sytuacją w rejonie zamkniętej cieśniny.

Ceny paliw w Europie nadal będą pod silnym wpływem kosztu baryłki ropy, niezależnie od decyzji podatkowych poszczególnych rządów.

Co więcej, rosnące koszty ropy nie uderzają wyłącznie w kierowców. Cały sektor petrochemiczny odczuwa skutki ograniczeń w tranzycie. To znaczy, że drożeć mogą tworzywa sztuczne, chemia gospodarcza, kosmetyki, a także szeroka grupa produktów, w których używa się komponentów na bazie ropy.

Co może czekać kierowców i konsumentów w kolejnych miesiącach

Jeśli blokada ważnej trasy morskiej utrzyma się dłużej, europejskie kraje staną przed trudniejszymi wyborami. Utrzymywanie długotrwałych obniżek podatków mocno obciąża finanse publiczne. System racjonowania, z kolei, jest politycznie niepopularny i trudny do kontrolowania w praktyce.

Możliwe scenariusze, o których mówią ekonomiści i analitycy rynku paliw:

• dalsze, punktowe limity tankowania w krajach szczególnie narażonych na turystykę paliwową,
• czasowe dopłaty dla firm transportowych, aby ograniczyć wzrost cen przewozów,
• szybsze przechodzenie flot firmowych na napędy hybrydowe lub elektryczne, aby uniezależnić się od cen ropy,
• wyższe ceny wielu dóbr konsumpcyjnych, nie tylko benzyny i diesla.

Dla przeciętnego kierowcy w Polsce oznacza to, że sytuacja na pozornie odległej cieśninie może przełożyć się na droższe tankowanie na lokalnej stacji. W wielu przypadkach kryzysy tego typu działają z opóźnieniem: najpierw reagują rynki, potem ceny paliw, a dopiero później rachunki w sklepach i usługach.

Warto też pamiętać, że państwa sięgają po podatkowe „bezpieczniki” tylko na pewien czas. Jeśli napięcia geopolityczne nie opadną, a ceny ropy pozostaną wysokie, kolejne rządy będą musiały wybierać między drogim paliwem a wyższym deficytem budżetowym. Z perspektywy zwykłych konsumentów oznacza to okres dużej niepewności i rosnącej roli oszczędzania paliwa, wspólnych dojazdów czy przesiadki na komunikację publiczną tam, gdzie jest to realnie możliwe.