Kakao kontra metryka: badanie z Londynu sugeruje wolniejsze starzenie komórek

Analiza krwi ponad półtora tysiąca dorosłych Europejczyków pokazała, że osoby z wyższym poziomem jednego z głównych składników kakao mają niższy wiek biologiczny niż wynikałoby to z ich dowodu osobistego.

Co dokładnie zbadali naukowcy z King’s College London

Za pracą stoi zespół z King’s College London, który od lat śledzi, jak dieta wpływa na zdrowie i proces starzenia. Tym razem naukowcy skupili się na kakao i jego związkach z tzw. wiekiem biologicznym, czyli realnym „zużyciem” organizmu, a nie liczbą przeżytych lat.

W analizie wykorzystano dane z dwóch dużych projektów badawczych:

• TwinsUK – 1 134 dorosłych bliźniąt z Wielkiej Brytanii,
• KORA – 535 mieszkańców Niemiec w różnym wieku.

Od każdego uczestnika pobrano próbki krwi. Na ich podstawie jednocześnie zbadano:

• profil metabolitów krążących we krwi (czyli związków powstających z pożywienia i procesów metabolicznych),
• markery starzenia komórkowego.

Do analizy metabolitów wykorzystano spektrometrię mas, bardzo czułą metodę, która pozwala wykrywać setki związków jednocześnie. Spośród 168 wykrytych substancji wyróżniła się teobromina – naturalny alkaloid obecny w kakao i gorzkiej czekoladzie.

Teobromina, główny związek aktywny w kakao, okazała się wyraźnie powiązana z wolniejszym starzeniem komórek w porównaniu z innymi składnikami czekolady.

Wiek z metryki kontra wiek biologiczny

Naukowcy nie opierali się na zwykłych badaniach krwi, ale na tzw. zegarkach epigenetycznych , które coraz częściej uważa się za precyzyjny miernik tempa starzenia organizmu.

W badaniu użyto dwóch niezależnych narzędzi:

W praktyce daje to dwie linijki na „metryce” zdrowia: wiek wpisany w dowodzie oraz wiek komórkowy wynikający z badania DNA. Różnica między nimi pokazuje, czy organizm starzeje się szybciej, wolniej czy w tempie zbliżonym do kalendarza.

Kakao a młodsze komórki: co wyszło w badaniu

Wyniki, opublikowane w czasopiśmie naukowym Aging, pokazały wyraźną zależność: osoby z najwyższym stężeniem teobrominy we krwi miały niższy wiek biologiczny niż ich rówieśnicy z niższym poziomem tego związku.

Różnice sięgały kilku „lat biologicznych” w skrajnych przypadkach. Uczestnicy z najwyższego przedziału stężenia teobrominy:

• uzyskiwali niższe wartości GrimAge niż osoby z najniższego przedziału,
• posiadali dłuższe telomery, co sugeruje lepszą ochronę materiału genetycznego.

Osoby z największą ilością teobrominy we krwi wyglądały „młodziej” na poziomie komórkowym, niż wskazywał ich wiek w metryce.

Co ciekawe, inne popularne składniki kakao – takie jak flawonoidy i polifenole – nie wykazały tak mocnej i spójnej relacji z zegarkami epigenetycznymi. To sugeruje, że kluczową rolę w tym konkretnym efekcie może odgrywać właśnie teobromina, a nie ogólne działanie antyoksydantów.

Dlaczego akurat teobromina?

Teobromina to związek z tej samej rodziny co kofeina, ale działa łagodniej pobudzająco. Po zjedzeniu gorzkiej czekolady przenika z jelit do krwi i może utrzymywać się w osoczu przez kilka godzin.

Naukowcy rozważają kilka możliwych mechanizmów działania:

• wpływ na mitochondria, czyli „elektrownie” komórek, co może poprawiać gospodarkę energetyczną,
• modulowanie procesów zapalnych, które przyspieszają starzenie tkanek,
• współdziałanie z polifenolami z kakao przy regulacji ekspresji genów odpowiedzialnych za naprawę DNA i stabilność chromosomów.

Wcześniejsze prace wskazywały, że teobromina korzystnie wpływa na układ krążenia i ciśnienie tętnicze. Nowe analizy sugerują, że jej rola może być szersza i sięgać samego rdzenia procesów starzenia komórkowego.

Czy to znaczy, że gorzka czekolada odmładza?

Warto ostudzić emocje: mówimy o badaniu obserwacyjnym. Naukowcy zaobserwowali związek między poziomem teobrominy a wiekiem biologicznym, ale nie mogą jeszcze powiedzieć, że to właśnie kakao bezpośrednio spowalnia starzenie.

Wyższy poziom teobrominy może wynikać nie tylko z częstszego jedzenia kakao, ale też z całego stylu życia, który sprzyja dłuższej i zdrowszej starości.

Zespół z Londynu w swoich analizach uwzględnił kilka potencjalnych czynników zakłócających, m.in.:

• wskaźnik masy ciała (BMI),
• palenie papierosów,
• spożycie alkoholu,
• ogólną jakość diety.

Nawet po uwzględnieniu tych zmiennych związek między teobrominą a wolniejszym starzeniem pozostał widoczny. Nie oznacza to jednak stuprocentowej pewności. Aby ją uzyskać, potrzebne są randomizowane badania kliniczne , w których jedna grupa dostaje ściśle określoną dawkę teobrominy, a druga – placebo, i porównuje się zmiany w zegarkach epigenetycznych.

Ile teobrominy jest w czekoladzie i kakao

Głównym źródłem teobrominy w zwykłej diecie pozostaje gorzka czekolada i produkty z dużą zawartością kakao.

• Tabliczka gorzkiej czekolady (100 g) zawiera zwykle od 400 do 800 mg teobrominy – im wyższa zawartość kakao, tym więcej związku.
• Czekolada mleczna i słodkie kremy kakaowe mają jej zdecydowanie mniej, a znacznie więcej cukru i tłuszczu.

Naukowcy sprawdzili, czy obserwowany efekt nie jest po prostu skutkiem spożywania dużych ilości cukru lub tłuszczów nasyconych obecnych w słodyczach. Analizy statystyczne wskazują, że zależność dotyczy właśnie teobrominy, a nie kalorycznej „otoczki” czekolady.

Suplementy z teobrominą – pomysł na przyszłość

Ze względu na kaloryczność czekolady, badacze rozważają inne rozwiązanie: opracowanie suplementów z teobrominą , które dostarczałyby ściśle określone dawki związku bez nadmiaru cukru czy tłuszczu.

Taki produkt mógłby szczególnie zainteresować osoby:

• z chorobami metabolicznymi,
• z nadwagą lub otyłością,
• z podwyższonym ryzykiem przyspieszonego starzenia organizmu.

Te koncepcje wciąż pozostają w sferze badań. Zanim jakikolwiek preparat trafiłby na rynek, trzeba będzie odpowiedzieć na kilka pytań: jaka dawka jest optymalna, czy długotrwałe przyjmowanie jest bezpieczne, czy korzyści faktycznie potwierdzą się w kontrolowanych badaniach na ludziach.

Kakao w szerszym kontekście diety i długowieczności

Praca zespołu z Londynu wpisuje się w rosnący nurt badań nad składnikami żywności, które mogą modulować zegarki molekularne organizmu. Do tej grupy zalicza się już m.in.:

• spermidynę – obecną np. w kiełkach pszenicy czy niektórych serach,
• resweratrol – kojarzony z winogronami i czerwonym winem,
• różne związki roślinne z kawy, zielonej herbaty i warzyw.

Teobromina może stać się kolejnym kandydatem do tej listy, jeżeli dalsze badania potwierdzą jej wpływ na długowieczność i kondycję komórek.

Praktyczne wnioski dla zwykłego czytelnika

Co z tego wynika dla osoby, która po prostu zastanawia się, czy sięgnąć po tabliczkę gorzkiej czekolady?

• Naukowe dane sprzyjają kakao o wysokiej zawartości ziarna i niższej ilości cukru, a nie słodkim kremom i batonom.
• Mała porcja dobrej jakości gorzkiej czekolady może być rozsądnym elementem diety, zwłaszcza u osób aktywnych.
• Nie ma podstaw, by traktować czekoladę jak „lek na starość” ani zastępować nią zdrową dietę, ruch i sen.

Warto też pamiętać, że teobromina jest toksyczna dla psów i niektórych innych zwierząt domowych. Im wyższa zawartość kakao, tym większe ryzyko dla czworonogów, więc resztki gorzkiej czekolady lepiej trzymać z dala od pupili.

Dla osób zainteresowanych długowiecznością najbardziej rozsądna strategia brzmi dziś: stawiać na urozmaiconą dietę opartą na produktach roślinnych, dbać o regularny sen i ruch, a dobrej jakości kakao traktować jako ciekawy, smaczny dodatek, który według aktualnych danych może iść w parze z młodszym wiekiem biologicznym.