Ekonomista, który przewidział krach 2008, ostrzega: nadciąga gorszy wstrząs

<strong>Znany amerykański ekonomista alarmuje, że globalny system finansowy znów wszedł w niebezpieczną fazę, a kolejne tąpnięcie może być głębsze niż to sprzed kilkunastu lat.

Jego zdaniem nie chodzi już o pojedynczą bańkę czy jedno toksyczne aktywo. Ryzyko rodzi się w miejscach, o których inwestorzy zwykle myślą na końcu: w sieciach energetycznych, łańcuchach dostaw, napięciach geopolitycznych i w pozornie technicznych szczegółach działania sektora finansowego.

Kim jest ekspert, który bije na alarm

Richard Bookstaber nie jest medialnym komentatorem od „katastroficznych prognoz”, tylko praktykiem. W latach 2000. zasłynął z trafnych ocen ryzyka przed kryzysem subprime. Na tyle przekonał do siebie decydentów w Waszyngtonie, że później doradzał amerykańskiemu Departamentowi Skarbu oraz instytucjom nadzorującym rynki.

W najnowszej analizie podkreśla, że współczesne finanse nie załamią się dlatego, że zawiedzie jeden instrument czy bank. Według niego zagrożenie polega na tym, iż kilka pozornie niezależnych wstrząsów może uderzyć w ten sam, gęsto połączony system. Impuls przejdzie wtedy po nim szybciej, niż politycy i regulatorzy zdążą go opanować.

Bookstaber twierdzi, że obecny system przypomina suchy las: iskra może pojawić się w wielu miejscach naraz, a ogień błyskawicznie przeniesie się między sektorami.

Ukryta tykająca bomba: prywatny kredyt poza tradycyjnymi bankami

Najważniejszy punkt jego ostrzeżenia to gwałtowny rozwój kredytu prywatnego. Po załamaniu z 2008 roku klasyczne banki ograniczyły ryzykowne pożyczki dla firm. Pustkę wypełniły gigantyczne fundusze inwestycyjne, które zaczęły udzielać finansowania bezpośrednio przedsiębiorstwom, omijając klasyczny system bankowy.

Tak działa dziś cały równoległy sektor finansowy, w którym biorą udział m.in. globalne grupy zarządzające aktywami. Skala zrobiła się ogromna – rynek takich pożyczek sięga już około 2 bilionów dolarów i wciąż rośnie.

Problem w tym, że tego typu zobowiązania praktycznie nie podlegają codziennej wymianie na zorganizowanych rynkach. Akcje można sprzedać na giełdzie w kilka sekund. Udziału w zamkniętym funduszu kredytowym już nie.

Jeśli większa grupa inwestorów zapragnie nagle odzyskać gotówkę, nie znajdzie łatwo kupujących. To grunt pod nowoczesną wersję klasycznej paniki bankowej.

Pierwsze symptomy presji już się pojawiły: część klientów zaczęła wycofywać kapitał z wybranych wehikułów, a notowania niektórych spółek z tego segmentu gwałtownie zareagowały. Dla Bookstabera to sygnał, że napięcie w układzie rośnie, nawet jeśli indeksy giełdowe nadal wyglądają solidnie.

Hossa na akcjach spółek AI jako drugi punkt zapalny

Drugim filarem obecnego ryzyka jest według niego boom wokół sztucznej inteligencji. Skokowy wzrost zainteresowania tą technologią wywindował wyceny kilku największych firm technologicznych na niespotykane wcześniej poziomy. Przykładem jest NVIDIA, która stała się jednym z filarów indeksu S&P 500.

Dziś zaledwie około dziesięć spółek odpowiada za ponad jedną trzecią wartości całego tego indeksu. Taka koncentracja przypomina piramidę stojącą na bardzo wąskiej podstawie. Gdy jedna z tych firm ma problemy, drży cały rynek akcji, a w ślad za nim inne klasy aktywów.

Do tego dochodzi fizyczna strona rozwoju sztucznej inteligencji. Trzeba zasilić prądożerne centra danych, zbudować nowe serwerownie, pozyskać zaawansowane procesory i karty graficzne. Ogromna część tych inwestycji także opiera się na finansowaniu ze strony prywatnego sektora kredytowego.

• największe firmy technologiczne korzystają z kapitału pochodzącego z funduszy kredytu prywatnego,
• część projektów AI rusza bez pełnych zabezpieczeń typowych dla kredytów bankowych,
• wyceny akcji rosły szybciej niż realne przepływy gotówki z nowych rozwiązań.

W praktyce oznacza to, że prywatny kredyt i hossa na spółkach powiązanych ze sztuczną inteligencją nie są oddzielnymi zagrożeniami. Tworzą jeden system zależności, w którym finansowanie, technologia i nastroje inwestorów nawzajem się napędzają.

Geopolityka: Iran, energia i cienka linia przy Tajwanie

Do układanki dochodzi jeszcze trzeci element – ryzyko geopolityczne. Bookstaber wskazuje dwa najbardziej wrażliwe punkty mapy: Bliski Wschód oraz Azję Wschodnią.

Napięcia na Bliskim Wschodzie a koszt energii

Trwające konflikty w regionie wpływają na rynek ropy i gazu. Droższa energia natychmiast podbija koszty działania centrów danych i produkcji sprzętu komputerowego. Dla firm z sektora nowych technologii to uderzenie w marże, co w sytuacji mocno rozgrzanych wycen może szybko przełożyć się na nerwowe reakcje inwestorów.

Rosnące rachunki energetyczne mają więc potencjał, by stać się zapalnikiem korekty w segmencie, który do tej pory wydawał się odporny na większość zawirowań.

Tajwan i czułe gardło globalnej produkcji chipów

Jeszcze poważniej brzmi scenariusz związany z Tajwanem. Na wyspie działa TSMC – kluczowy producent najbardziej zaawansowanych układów scalonych na świecie. Bez ich chipów nie da się efektywnie rozwijać nowoczesnych modeli sztucznej inteligencji ani wielu zastosowań wojskowych i przemysłowych.

Gdyby doszło do blokady wyspy albo otwartego konfliktu z udziałem Chin, dostawy tych komponentów zostałyby mocno ograniczone lub wręcz odcięte. Wtedy:

Ekonomista ostrzega, że taki szok miałby charakter systemowy. Nie chodzi wyłącznie o tech czy giełdę, ale też o przemysł samochodowy, sprzęt medyczny, elektronikę użytkową. Całe łańcuchy dostaw stanęłyby na dłużej, a standardowe modele wyceny ryzyka po prostu nie wychwycą takiej sytuacji z wyprzedzeniem.

Bookstaber podkreśla, że finanse „przykleiły się” do infrastruktury fizycznej – sieci energetycznych, wody, ziemi uprawnej i łańcuchów transportowych – choć rynki nie mają narzędzi, by mierzyć złożone skutki ich przerwania.

Dlaczego tradycyjne wskaźniki mogą zawieść

W poprzednim kryzysie pierwsze sygnały alarmowe pojawiały się w samych aktywach finansowych: rosły spready, zmieniała się zmienność, inaczej zachowywały się korelacje. Dziś część największych zagrożeń może narastać, nie zostawiając wyraźnego śladu w cenach – aż do chwili, gdy jest za późno.

Gdy wysychają rzeki i spada produkcja hydroelektrowni, rynek dług zadłużonych firm energetycznych bywa jeszcze spokojny. Gdy rosną napięcia w cieśninach o strategicznym znaczeniu, indeksy giełdowe w innych częściach globu potrafią bić rekordy. Modele ryzyka opierają się na historii notowań, a nie na prognozach zachowań armii czy konsekwencjach awarii sieci przesyłowych.

Dlatego analitycy, którzy śledzą jedynie wykresy, mogą przegapić moment, w którym z pozornie odległych od siebie zjawisk zaczyna się tworzyć jeden, krytycznie wrażliwy układ.

Co to oznacza dla zwykłego inwestora i gospodarki

Dla przeciętnej osoby ważne jest zrozumienie, że mówimy o ryzyku rozlanych konsekwencji, a nie o jednym „czarnym charakterze” w rodzaju toksycznych kredytów hipotecznych. Oszczędności w funduszach emerytalnych mogą ucierpieć nawet wtedy, gdy portfel formalnie wygląda różnorodnie – bo wiele instrumentów odwołuje się do tych samych, mocno skoncentrowanych sektorów i regionów.

Z perspektywy gospodarki takie sprzężenie finansów z infrastrukturą fizyczną oznacza także większą wrażliwość na zjawiska klimatyczne i polityczne. Susze, przerwy w dostawie prądu czy blokady logistyczne przestają być jedynie lokalnym problemem. Stają się elementem układanki, która przekłada się na kursy akcji i sytuację na rynku pracy tysiące kilometrów dalej.

Coraz częściej pojawia się więc postulat, by wskaźniki ryzyka finansowego łączyć z danymi o realnej gospodarce: zużyciu energii, przepustowości portów, stanie rezerw wody czy stabilności systemów informatycznych. Dla dużych inwestorów to sposób na wcześniejsze wychwycenie napięć w łańcuchach dostaw. Dla regulatorów – impuls, by dokładniej przyjrzeć się rynkowi kredytu prywatnego, który urósł w cieniu tradycyjnych banków.

Osoba budująca długoterminowe oszczędności może z kolei zastanowić się nad skalą ekspozycji na wąskie segmenty rynku, szczególnie te silnie powiązane z modnymi hasłami inwestycyjnymi. Dywersyfikacja po sektorach i regionach nie jest gwarancją spokoju, ale zmniejsza zależność od jednego źródła kłopotów. A o to w nadchodzącej, bardziej złożonej fazie cyklu koniunkturalnego może chodzić najbardziej.