Czy można mrozić jedzenie tuż przed datą ważności? Ekspertka studzi zapał

Masz w lodówce mięso lub rybę, jutro mija data ważności i nagle wpada pomysł: „wrzucę do zamrażarki, będzie po kłopocie”.

Czy faktycznie będzie?

Coraz więcej osób traktuje zamrażarkę jak ostatnią deskę ratunku przed wyrzucaniem jedzenia. W tle jest strach przed zatruciem, ale też niechęć do marnowania jedzenia, które z dnia na dzień drastycznie podrożało. Virolog, zajmująca się m.in. bezpieczeństwem żywności, tłumaczy, kiedy takie mrożenie ratuje sytuację, a kiedy tylko pozornie uspokaja sumienie.

Mrożenie tuż przed datą ważności: co na to specjalistka?

Eksperci od wirusów i bakterii podkreślają: mrożenie dzień przed upływem daty przydatności do spożycia jest technicznie możliwe , a w pewnych warunkach nawet sensowne. Dotyczy to zwłaszcza mięsa i ryb przechowywanych cały czas w chłodzie, w nienaruszonym opakowaniu, bez wycieku soku i bez nieprzyjemnego zapachu.

Mrożenie działa jak naciśnięcie pauzy na pilocie: zatrzymuje namnażanie drobnoustrojów, ale ich nie zabija. Po rozmrożeniu „pauza” się kończy.

To oznacza, że jeśli produkt był idealnie przechowywany i wciąż wygląda oraz pachnie normalnie, można go zamrozić nawet w dniu granicznej daty. Sęk w tym, że nie powinno to być codzienną praktyką, a raczej wyjątkową sytuacją, gdy coś poszło nie po naszej myśli – na przykład wypadł nieplanowany wyjazd albo kolacja, która zastąpiła planowany obiad z kurczakiem.

Dwie różne daty na opakowaniu: jedna groźniejsza, druga bardziej „umowna”

Zanim coś wyląduje w zamrażarce w ostatniej chwili, trzeba dobrze zrozumieć, z jaką datą mamy do czynienia. Na etykietach pojawiają się dwa zupełnie różne typy oznaczeń, które w praktyce wielu osób zlewają się w jedno.

Data graniczna dotyczy między innymi świeżego mięsa, ryb, wyrobów garmażeryjnych z krótkim terminem, świeżych dań gotowych i wielu produktów mlecznych. Tutaj zasada jest bezdyskusyjna: po upływie tej daty żywność nie powinna trafić ani na talerz, ani do zamrażarki. Bakterie chorobotwórcze mogą już być na takim poziomie, że ich „zamrożenie” nie zmieni faktu, iż produkt jest niebezpieczny.

Z kolei data minimalnej trwałości pojawia się głównie na makaronach, ryżu, kaszach, herbatnikach, konserwach, puszkach, produktach w słoikach czy kawie. Takie jedzenie zwykle można jeść także po upływie wskazanego dnia, jeśli opakowanie jest szczelne, a produkt wygląda i pachnie normalnie. W tym przypadku zamrażarka pełni raczej rolę narzędzia do planowania zapasów, a nie „ratunkowej kapsuły bezpieczeństwa”.

Dlaczego mrożenie w ostatniej chwili nie zawsze się opłaca

Choć mrożenie tuż przed datą ważności bywa dopuszczalne, virolog wyraźnie studzi entuzjazm. Im bliżej granicznej daty, tym większa szansa, że drobnoustrojów w produkcie jest już sporo. Wrzucenie takiego jedzenia do zamrażarki zatrzymuje ich rozwój, ale nie cofa wcześniejszych procesów psucia.

Po rozmrożeniu bakterie mają znów świetne warunki do wzrostu. Jeśli do tego rozmrażamy w ciepłej kuchni, na blacie, przez kilka godzin, dajemy im czas i temperaturę, jakich potrzebują najbardziej. Nawet jeśli układ odpornościowy większości osób sobie z nimi poradzi, osoby starsze, kobiety w ciąży, małe dzieci i osoby przewlekle chore wchodzą już na zdecydowanie ryzykowny teren.

Im później coś trafia do zamrażarki, tym szybciej po rozmrożeniu trzeba to zużyć i tym mniejszy margines błędu przy przechowywaniu.

Jak mrozić z głową, gdy zbliża się data graniczna

Instytucje zajmujące się bezpieczeństwem żywności radzą, żeby o zamrażaniu myśleć już podczas pakowania zakupów, a nie dopiero dzień przed upływem daty. Jeśli wiesz, że w tygodniu będzie mało czasu na gotowanie, lepiej od razu podzielić mięso czy rybę na porcje i część włożyć do zamrażarki.

Szybka lista kontrolna przed mrożeniem na ostatni moment

• Data jeszcze nie minęła – produkt wciąż jest przed granicznym dniem na etykiecie.
• Chłód był zachowany – droga ze sklepu do domu bez długich postojów, w upał pomocna jest torba termiczna.
• Wygląd bez zastrzeżeń – mięso nie jest szare, nie ma śluzu, ryba nie ma szklistych, wklęsłych oczu.
• Zapach neutralny lub typowy dla danego produktu, żadnej słodkawej, kwaśnej czy „amoniakowej” nuty.
• Opakowanie szczelne – bez pęknięć, wycieków, nadmuchanego foliowego rękawa.

Jeśli choć jeden z tych punktów budzi niepokój, zamrażarka nie rozwiąże problemu. Produkt lepiej wyrzucić, zamiast ryzykować wizytę na ostrym dyżurze z bólem brzucha i biegunką.

Rozmrażanie: etap, na którym najłatwiej o błąd

Mrożenie to dopiero połowa historii. Druga połowa zaczyna się, gdy wyjmujemy jedzenie z zamrażarki. Wtedy cała zabawa z bakteriami zaczyna się na nowo, a tempo gry zależy od tego, jak i gdzie rozmrażamy produkt.

Bezpieczne rozmrażanie: w lodówce lub w kuchence mikrofalowej. Nigdy na blacie kuchennym, w cieple.

Najbardziej bezpieczna metoda to przełożenie zamrożonego mięsa czy ryby do lodówki kilka, kilkanaście godzin wcześniej. Temperatura w okolicach 4–5 stopni spowalnia rozwój drobnoustrojów, a jednocześnie pozwala produktowi spokojnie wrócić do stanu, w którym można go obrobić termicznie.

Szybszą opcją jest użycie funkcji rozmrażania w kuchence mikrofalowej, a następnie natychmiastowe ugotowanie lub usmażenie produktu. Zdecydowanie nie należy zostawiać rozmrożonego mięsa na kuchennym blacie na kilka godzin „żeby doszło do siebie”. W temperaturze pokojowej bakterie rozmnażają się błyskawicznie.

Do tego dochodzi jeszcze jedna zasada, którą specjaliści powtarzają jak mantrę: nie zamrażamy ponownie raz rozmrożonego produktu . W trakcie pierwszego rozmrażania drobnoustroje dostały już swoją szansę, a ponowne mrożenie tylko maskuje problem, nie cofając szkód.

Jak zamrażarka pomaga ograniczyć marnowanie jedzenia

Dobrze używana zamrażarka potrafi znacząco zmniejszyć liczbę wyrzucanych produktów. Wiele osób wyrzuca jedzenie nie dlatego, że jest realnie zepsute, ale dlatego, że przegapili graniczną datę albo ją błędnie zinterpretowali. W połączeniu z nieplanowanymi zmianami tygodniowego menu kończy się to pełnym koszem na śmieci.

Sporo pomaga prosty nawyk: już po powrocie z zakupów warto zrobić szybki „plan zamrażarki”. Na przykład:

• porcjować mięso na mniejsze kawałki, żeby rozmrażać tyle, ile naprawdę będzie potrzebne,
• opisywać woreczki datą włożenia do zamrażarki i rodzajem produktu,
• trzymać produkty z krótszym terminem na przodzie półek, aby łatwiej po nie sięgać,
• zostawić jedną półkę lub szufladę wyłącznie na „do szybkiego zużycia”.

Dobrym trikiem jest też cotygodniowy przegląd zamrażarki i lodówki. Wiele osób robi listę „do zjedzenia w tym tygodniu” z tego, co zalega w chłodzie od dłuższego czasu. Dzięki temu mniej decyzji podejmuje się w ostatniej chwili i rzadziej staje się przed dylematem, czy można coś bezpiecznie zamrozić dzień przed upływem daty.

Co jeszcze warto wiedzieć o datach i mikroorganizmach w jedzeniu

Daty na opakowaniach wyliczają technolodzy żywności, biorąc pod uwagę rodzaj produktu, sposób obróbki, opakowanie i temperaturę przechowywania. To nie są wartości z sufitu – ale też zakładają, że warunki chłodu były dotrzymane na każdym etapie transportu i w domu. Gdy ktoś regularnie trzyma jamę lodówki na zbyt wysokiej temperaturze albo trzyma zakupy godzinę w nagrzanym samochodzie, margines bezpieczeństwa topnieje.

Drobnoustroje w jedzeniu nie zawsze da się wyczuć. Nawet jeśli produkt wygląda normalnie, może już zawierać sporą liczbę bakterii. Z tego powodu zasad „nie mrozimy po dacie granicznej” czy „nie rozmrażamy na blacie” lepiej trzymać się bez wyjątków, niż liczyć na to, że nic się nie stanie. Jeśli wątpliwości pojawiają się przy samym otwarciu opakowania, zmysł węchu zwykle podpowiada właściwą decyzję – w razie podejrzenia psucia lepiej odpuścić, niż ryzykować zatrucie, które potrafi wyłączyć z życia na kilka dni.